Αυτογνωσία ή γνώθι σαυτόν

Η αυτογνωσία είναι η βαθιά, αντικειμενική γνώση του εαυτού μας—των σκέψεων, συναισθημάτων, δυνατών σημείων και αδυναμιών μας. Αποτελεί διαδικασία ενδοσκόπησης που επιτρέπει την κατανόηση του "γιατί" αντιδρούμε με συγκεκριμένους τρόπους, οδηγώντας στη βελτίωση της ζωής, στην αποδοχή και την προσωπική εξέλιξη. (Προεπισκόπηση ΑΙ).

Τι είναι η αυτογνωσία;

Η αυτογνωσία είναι μια πιο βαθιά κατανόηση του εαυτού μας – των σκέψεων, των συναισθημάτων, των κινήτρων, των αδυναμιών και των δυνατοτήτων μας. Είναι μια διαδικασία ενδοσκόπησης και προσωπικής ανάπτυξης που μας επιτρέπει να κατανοούμε καλύτερα ποιοι είμαστε και πώς σχετιζόμαστε με τον κόσμο γύρω μας. Γιατί είναι σημαντική η αυτογνωσία; Αυτοβελτίωση: Η γνώση του εαυτού μας είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξουμε προς το καλύτερο και να κερδίσουμε σε ποιότητα ζωής. Βελτίωση Σχέσεων: Όταν κατανοούμε τις ανάγκες και τα συναισθήματά μας, γινόμαστε πιο ειλικρινείς και αυθεντικοί στις σχέσεις μας. Κατανοώντας τον εαυτό μας, κατανοούμε περισσότερο και τους άλλους και συχνά διαπιστώνουμε ότι έχουμε περισσότερα κοινά ή διαφορές από όσες νομίζαμε πριν. Λήψη Αποφάσεων: Με την αυτογνωσία, οι αποφάσεις μας βασίζονται στις πραγματικές μας αξίες και επιθυμίες, όχι σε εξωτερικές πιέσεις. Ενίσχυση ψυχικής υγείας : Μας βοηθά να αναγνωρίσουμε σκέψεις και συναισθήματα που μας δυσκολεύουν, το πρώτο βήμα για τη βελτίωση της ψυχικής μας υγείας. Πώς καλλιεργείται η αυτογνωσία; Ενδοσκόπηση: Ο χρόνος για σκέψη και αυτοπαρατήρηση είναι απαραίτητος. Κρατήστε ένα ημερολόγιο για να καταγράφετε σκέψεις και συναισθήματα. Ανατροφοδότηση: Εφόσον μπορούμε να το αντέξουμε, η γνώμη των άλλων για το πώς μας βλέπουν μπορεί να προσφέρει νέες οπτικές. Δοκιμές και Σφάλματα: Μέσα από τις εμπειρίες και τα λάθη μας, ανακαλύπτουμε περισσότερα για τον εαυτό μας. Προσωπική Ανάπτυξη: Βιβλία, σεμινάρια και ψυχολογικές συνεδρίες είναι χρήσιμα εργαλεία για βαθύτερη κατανόηση.

Το γνώθι σαυτόν δεν είναι για όλους

Το γνώθι σ’αυτόν είναι η αρχαία έκφραση για την αυτογνωσία που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα. Ίσως μια διαχρονική ένδειξη της σημασίας που της έχει αποδωθεί από και για τον άνθρωπο. Πολλοί άνθρωποι δε νιώθουν την ανάγκη να ψάχνουν πράγματα για τον εαυτό τους και αυτό είναι εντάξει. Σε πολλές περιπτώσεις αυτά που ήδη ξέρουν τους είναι αρκετά. Επίσης και οι ίδιοι μπορεί να μην έχουν κάποιο έντονο πρόβλημα που ενδεχομένως να τους ωθήσει σε δρόμους μεγαλύτερης αυτεπίγνωσης. Για άλλους, αν και το γνώθι σαυτόν είναι απαραίτητο, δεν έχει ελπίδες να εξασκηθεί έτσι όπως είναι τα πράγματα σήμερα. Πολλοί άνθρωποι δεν είναι διαμορφωμένοι έτσι ώστε να παρατηρούν τι γίνεται μέσα τους, αλλά επίσης και πολλοί άνθρωποι δεν είναι έτοιμοι να εισέλθουν σε διαδικασία αυτοπαρατήρησης πόσο μάλλον ενδοσκόπησης. Ο λόγος είναι ότι πολλά από αυτά που γίνονται μέσα μας στην πραγματικότητα είτε δε μας αρέσουν είτε δεν τα έλεγχουμε, είτε και τα δύο. Τα πράγματα που μας προκαλούν δυσφορία, αρκετοί άνθρωποι επιλέγουν να τα απωθούν, δηλαδή να τα αγνοούν καθώς η άγνοια έχει προστατευτικό ρόλο από μια οπτική. Η άγνοια επιτυγχάνεται και μέσα από διάφορους μηχανισμούς άμυνας. Γι’ αυτό το λόγο η άγνοια για τον εαυτό που είναι το αντίθετο της αυτογνωσίας είναι για πολλούς ανθρώπους μια συνειδητή ή ασυνείδητη επιλογή.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

Αυτογνωσία: Ένα ταξίδι στον ατελείωτο ωκεανό

Η έννοια της αυτογνωσίας, η οποία συνδέεται στενά με εκείνη της σοφίας, δεν αποτελεί έναν ανώτερο στόχο προς επίτευξη διότι δεν θα μπορούσαμε ποτέ να φτάσουμε στο σημείο να γνωρίζουμε τα πάντα για τον εαυτό μας – όχι γιατί δεν είμαστε ικανοί, αλλά γιατί η ρευστότητα του εαυτού μας δε θα το επέτρεπε. ________________________________________ Το ερώτημα λοιπόν παραμένει, τι είναι η αυτογνωσία; Θα μπορούσε κανείς να την περιγράψει σαν ένα ταξίδι μέσω του οποίου έχουμε τη δυνατότητα να μάθουμε και να αναπτυχθούμε μέσα από το πέρασμα του χρόνου και τις εμπειρίες που μας προσφέρονται. Συχνά, τείνουμε να παραμένουμε στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους άλλους, εστιάζοντας στις πιο επιφανειακές πλευρές του εαυτού μας και μοιάζει σαν να ξεχνάμε τις βαθύτερες ρίζες μας και να αποφεύγουμε να ανακαλύψουμε το ποιοι πραγματικά είμαστε. Όπως θα δούμε και παρακάτω, το ταξίδι προς την αυτογνωσία απαιτεί σίγουρα γενναιότητα, υπευθυνότητα και αγάπη προς τον εαυτό καθώς παράλληλα απαιτείται προσπάθεια απελευθέρωσης από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, την ενοχή και το μίσος, με μοναδικό σκοπό να πλησιάζουμε όλο και πιο κοντά τον πυρήνα του εαυτού μας. «Από όλες τις γνώσεις οι σοφοί και οι καλοί αναζητούν περισσότερο τη γνώση του εαυτού.» William Shakespeare Η αυτογνωσία φέρνει ηρεμία

Ο δρόμος προς την αυτογνωσία δε χωρά βιασύνη, ανυπομονησία και άγχος. Σημασία έχει να μάθουμε να ακούμε τον εαυτό μας και τις ιδιαίτερες ανάγκες του διότι μόνο τότε θα αρχίσουμε να τον γνωρίζουμε καλύτερα και να ωριμάζουμε μέσα από την εμπειρία. ________________________________________ Το ερώτημα λοιπόν παραμένει, τι είναι η αυτογνωσία; Θα μπορούσε κανείς να την περιγράψει σαν ένα ταξίδι μέσω του οποίου έχουμε τη δυνατότητα να μάθουμε και να αναπτυχθούμε μέσα από το πέρασμα του χρόνου και τις εμπειρίες που μας προσφέρονται. Συχνά, τείνουμε να παραμένουμε στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους άλλους, εστιάζοντας στις πιο επιφανειακές πλευρές του εαυτού μας και μοιάζει σαν να ξεχνάμε τις βαθύτερες ρίζες μας και να αποφεύγουμε να ανακαλύψουμε το ποιοι πραγματικά είμαστε. Όπως θα δούμε και παρακάτω, το ταξίδι προς την αυτογνωσία απαιτεί σίγουρα γενναιότητα, υπευθυνότητα και αγάπη προς τον εαυτό καθώς παράλληλα απαιτείται προσπάθεια απελευθέρωσης από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, την ενοχή και το μίσος, με μοναδικό σκοπό να πλησιάζουμε όλο και πιο κοντά τον πυρήνα του εαυτού μας. Η αλληλεπίδραση με τους άλλους είναι σαν ένα δίκοπο μαχαίρι και η πλευρά του μαχαιριού που θα επιλέξουμε να χρησιμοποιήσουμε εξαρτάται από τη στάση που υιοθετούμε στην εκάστοτε συνθήκη. Από τη μια πλευρά, η αλληλεπίδραση είναι απαραίτητη για την αυτογνωσία, καθώς η επαφή μας δίνει τη δυνατότητα διερεύνησης και ανακάλυψης συγκεκριμένων πτυχών μας, ενώ από την άλλη οι ασυνείδητες πράξεις μας τείνουν να μας απομακρύνουν από τέτοιου είδους εσωτερικές διαδρομές. Το μονοπάτι της αυτογνωσίας δια μέσου της αλληλεπίδρασης απαιτεί την ικανότητα παρατήρησης του εαυτού μας κατά την επαφή μας με τους άλλους. Πώς στεκόμαστε απέναντι στον άλλον, τι είναι αυτό που του λέμε, τι νιώθουμε, ποια συναισθήματα αφυπνίζονται και ποιες είναι οι στάσεις που υιοθετούμε. Συνολικά λοιπόν, χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι όλα πηγάζουν από εμάς τους ίδιους και σχετίζονται με αυτό που είμαστε. Κανένας δεν έχει τη δύναμη να μας κάνει να αισθανθούμε κάτι χωρίς τη δική μας συγκατάθεση, καθώς οι σχέσεις είναι συνεργατικές και δεν χρειάζεται να αισθανόμαστε ένοχοι για τις συναισθηματικές μας εκφράσεις, κάτι που ισχύει και για τα ευχάριστα αλλά και για τα δυσάρεστα συναισθήματα. Για παράδειγμα, η αγάπη είναι ένα συναίσθημα που αναδύεται μέσα από την αλληλεπίδραση με τους άλλους και όπως και η οργή προκύπτει εντός μιας αλληλεπίδρασης. Σε κάθε περίπτωση λοιπόν, τα συναισθήματα πηγάζουν από εμάς τους ίδιους. Ο δρόμος προς την αυτογνωσία οδηγεί προς την αυθεντικότητα, η οποία επιτρέπει την παρουσίασή μας με έναν πιο ειλικρινή και γνήσιο τρόπο αποφεύγοντας την αυταπάτη. Βασικό σημείο-κλειδί είναι η αποφυγή της ανάγκης να θεωρούμε ότι κάποιος άλλος ευθύνεται για αυτό που μας συμβαίνει. Γνωρίζοντας καλύτερα τις διάφορες πτυχές του εαυτού μας βρισκόμαστε πιο κοντά στην αυθεντικότητα, η οποία με τη σειρά της θα μας βοηθήσει στη βαθύτερη και σαφέστερη κατανόηση του νοήματος που εμπεριέχει η κάθε εμπειρία μας. «Αυτός που είναι αυθεντικός αναλαμβάνει την ευθύνη να είναι αυτός που είναι και αναγνωρίζει ότι είναι ελεύθερος να είναι αυτός που είναι.» Jean Paul Sartre- ________________________________________ https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/prosopikotita/aftognosia/aftognosia-ena-taksidi-ston-ateleioto-okeano/

Ο δύσκολος δρόμος προς την αυτογνωσία

Ο άνθρωπος αλλάζει καθημερινά. Δέχεται νέα ερεθίσματα, βιώνει νέες εμπειρίες, αφομοιώνει νέες πληροφορίες, σφυρηλατεί νέα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ενώ αφήνει άλλα να εξασθενίσουν. Η αυτογνωσία δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που κάποιος το κατέχει ή δεν το κατέχει, είναι κάτι που μέρα με τη μέρα το κατακτά, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα με τις προσωπικές του άμυνες και αντιστάσεις σε συνδυασμό με τις εξωτερικές συνθήκες. Πέρα από τα παραπάνω, η αυτογνωσία δεν μπορεί να είναι ένα μετρίσιμο απόλυτο και αντικειμενικό χαρακτηριστικό γιατί αναφέρεται στην ανθρώπινη ύπαρξη που εξ ορισμού είναι υποκειμενική. Δηλαδή, όπως κάθε άνθρωπος βλέπει τη ζωή, το περιβάλλον και τον κόσμο μέσα από το προσωπικό, μοναδικό του βλέμμα, έτσι βλέπει και τον εαυτό του με τον προσωπικό μοναδικό του τρόπο. Οι όροι αξίας, εμπόδιο στον δρόμο για την αυτογνωσία Υπάρχουν ωστόσο, συγκεκριμένες δυσκολίες που εμποδίζουν κάποιον να δει τον υποκειμενικό του εαυτό. Συγκεκριμένα: Όροι αξίας. Οι όροι αξίας είναι επιταγές που παίρνουμε από το περιβάλλον μας για το πως πρέπει να είμαστε αν θέλουμε να είμαστε αρεστοί, αγαπητοί, επιτυχημένοι κλπ. Φράσεις όπως 'τα αγόρια δεν κλαίνε', «τα καλά κορίτσια δεν θυμώνουν», «οι καλοί φίλοι δεν μαλώνουν», που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε δεχτεί κατά την παιδική μας ηλικία, στέλνουν το μήνυμα πως για να είναι κάποιος αποδεκτός πρέπει να μπλοκάρει κάποια κομμάτια των συναισθημάτων και των σκέψεών του. Ο θυμός, η ζήλια η λύπη κ.α. είναι συναισθήματα που συχνά θεωρούνται πως δεν ταιριάζουν σε ένα «καλό παιδί» και το «καλό παιδί» μαθαίνει από νωρίς να μπλοκάρει και να φιμώνει τα συναισθήματά του και τα «θέλω» του. Όταν κάποιος νιώθει πως τα συναισθήματά του ή τα «θέλω» του είναι σε αντίθεση με τους όρους αξίας που του έχουν επιβληθεί από το εξωτερικό του περιβάλλον βιώνει μια συναισθηματική σύγκρουση. Π.χ. Σε κάποιον δεν αρέσει η διασκέδαση των κέντρων διασκέδασης, στην παρέα του όμως αυτή είναι πολύ δημοφιλής. Το να αναγνωρίσει πως βαριέται στα κέντρα αυτά θα τον φέρει σε σύγκρουση με την ανάγκη του να ανήκει στην παρέα του. Έτσι ασυνείδητα μπλοκάρει εκείνα τα συναισθήματα και τα κομμάτια της εμπειρίας του που του λένε πως δεν του αρέσει η διασκέδαση των clubs και πείθει τον εαυτό του πως εκεί όντως διασκεδάζει. Από την άλλη πλευρά, συχνά αυτά τα απωθημένα του συναισθήματα βρίσκουν τρόπο έκφρασης με άλλους έμμεσους τρόπους π.χ. με ψυχοσωματικά συμπτώματα, με κακή διάθεση, χωρίς να είναι σαφής ο λόγος της, με επιθετικότητα προς τους άλλους κλπ. Κάποιος άνθρωπος που συχνά κάνει τέτοιες παραχωρήσεις, απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τον εαυτό του, αλλοτριώνεται και η γνώση του πραγματικού του εαυτού συρρικνώνεται όλο και περισσότερο αφού γίνεται μέσα από τις συμπληγάδες πέτρες των όρων αξίας του περιβάλλοντός του και της ιδανικής εικόνας που θέλει να δείξει προς τα έξω. Στην εποχή μας οι κοινωνικές επιταγές είναι πάρα πολλές και προέρχονται από πολλές και συχνά συγκρουόμενες πηγές με αποτέλεσμα οι άνθρωποι εύκολα να χάνουν το προσωπικό τους βλέμμα και κατά συνέπεια και την ικανότητά τους για αυτογνωσία. Η διαδικασία διερεύνησης του πραγματικού εαυτού είναι αυτή που δίνει στον άνθρωπο την δυνατότητα να τον αγαπήσει να ζει μέσα από τις δικές του επιλογές, χωρίς να γίνεται πιόνι στα χέρια των άλλων, αλλά και να μην παρασύρεται από τη δικιά του θέληση για να δείξει μια «ιδανική», πλην όμως ψεύτικη, εικόνα προς το περιβάλλον του.

Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου Καναβιτσάς Ευάγγελος kanavitsas 01Ψυχολόγος, MSc in applied psychology, Επιστημονικός Συνεργάτης του psychology.gr