Μοναξιά και μοναχικότητα

Φαίνονται όμοιες στο άκουσμα αυτές οι δυο λέξεις, μα στην ουσία κρύβουν τόσο, μα τόσο διαφορετικές έννοιες… είναι σαν να λέμε κατάρα και ευλογία. Και μόνο στο άκουσμα της λέξης μοναξιά, αισθάνεσαι φόβο και ανατριχίλα. Η μοναξιά είναι φόβος, προσκόλληση, είναι αυταπάτη. Μπορεί να βρίσκεσαι ανάμεσα σε χιλιάδες ανθρώπους και να νιώθεις μόνος. Τίποτα δε μπορεί να γεμίσει το κενό που έχεις μέσα στη ψυχή σου. Κολλάς σαν βδέλλα επάνω στους άλλους και ζητιανεύεις αισθήματα και σχέσεις. Αρκείσαι αναγκαστικά στα ψίχουλα, ενώ σκέφτεσαι ότι εσύ βρισκόσουν εκεί για όλους εκείνους, όταν σε είχαν ανάγκη και στο τέλος μισείς τον εαυτό σου που δεν εκτιμήθηκες όσο θα έπρεπε.

Βιώνεις την απόρριψη καθημερινά. Στερείσαι τη συντροφικότητα. Καταδικασμένος να αγωνίζεσαι πάντα, για την αποδοχή των άλλων, μια και δεν αποδέχεσαι εσύ ο ίδιος τον εαυτό σου. Συνάπτεις σχέσεις που βασίζονται στον εγωισμό. Δε δίνεσαι και όσο και αν σου δίνονται οι άλλοι, πάντα σου φαίνεται λιγότερο από αυτό που αξίζεις. Δεν έχεις τι να δώσεις, πως άλλωστε μπορείς να δώσεις κάτι, το οποίο δε έχεις; Κάτι, το οποίο αποζητάς όπως ο εθισμένος την εξαρτησιογόνα ουσία του;

Από την άλλη, η μοναχικότητα, είναι ευλογία, είναι συνειδητοποίηση. Ο μοναχικός άνθρωπος είναι πλήρης. Ο εαυτός του αποτελεί για εκείνον τη καλύτερη παρέα. Δεν είναι τυχαίο που μεγάλες προσωπικότητες , είναι άνθρωποι μοναχικοί. Μελετούν τον εαυτό τους, είναι σε απόλυτη επαφή μαζί του. Σε απόλυτη αρμονία. Είναι γεμάτοι συναισθήματα, αληθινοί, γεμάτοι αγάπη, επειδή πρώτα έχουν δουλέψει και αγαπήσει τον εαυτό τους. Αισθάνονται πληρότητα, και όταν κάποιος είναι πλήρης, αυτό εκπέμπει, αυτό ξεχειλίζει, αυτό ακτινοβολεί και στους γύρω του. Ο μοναχικός άνθρωπος συνδέεται βαθύτερα με τους άλλους. Δίνεται ανιδιοτελώς γιατί είναι χορτασμένος από συναισθήματα, πατάει στα πόδια του σταθερά. Δεν έχει την ανάγκη να προσκολληθεί από άλλον άνθρωπο, δεν έχει την ανάγκη να τον αποδεχτούν, γιατί αντλεί δύναμη απ τον εαυτό του. Είναι υπερήφανος. Το μόνο που θα σου ζητήσει είναι να σεβαστείς την ατομικότητά του. Θέλει το χώρο του, γιατί έτσι αισθάνεται χαλαρός, συγκροτημένος και αν προσπαθήσεις να του το στερήσεις, να είσαι σίγουρος ότι θα καταλήξεις μόνος, γιατί ο μοναχικός άνθρωπος, δε μπορεί να λειτουργήσει εάν δε στραφεί στον εσωτερικό, κατάδικό του κόσμο. Μοναχικότητα: Η διαφορά της από τη μοναξιά και οι λόγοι που την επιλέγουμε Ξεκινώντας το άρθρο αυτό θα πρέπει να επισημάνουμε ένα πολύ βασικό πράγμα: Άλλο η μοναχικότητα και άλλο η μοναξιά. Τη μοναχικότητα την επιλέγουμε, ενώ συνήθως η μοναξιά προκύπτει κατ’ ανάγκη ή παρά τη θέλησή μας.

Γιατί, όμως, είναι πιθανό να αναζητάς τη μοναχικότητα; Γίνεται επειδή θέλεις να έχεις την ησυχία σου ή επειδή σε βοηθάει στο να είσαι περισσότερο δημιουργικός/ή και να έρχεσαι σε άμεση επαφή με τα συναισθήματά σου και τον εσωτερικό σου κόσμο; Ή μήπως την επιλέγεις επειδή σε καμία περίπτωση δεν θέλεις να είσαι μεταξύ άλλων ανθρώπων, καθώς μπορεί αυτό να σε αγχώνει ή να σε κάνει να νιώθεις άσχημα; Σύμφωνα με έρευνες, η απάντηση που θα δώσεις στις παραπάνω ερωτήσεις δείχνουν αν τελικά σου κάνει καλό ή κακό ο χρόνος που περνάς μόνος/η σου. Από τα μέχρι τώρα δεδομένα, πάντως, προκύπτει ότι υπάρχει διαφορά μεταξύ της μοναχικότητας και της μοναξιάς, ενώ όσοι απάντησαν ότι επιλέγουν τη μοναχικότητα γιατί δεν νιώθουν άνετα με τους άλλους ανθρώπους, συνήθως καταλήγουν να είναι μόνοι χωρίς τελικά να το θέλουν.

Τα κίνητρα της μοναχικότητας Οι λόγοι ή τα κίνητρα για τα οποία κανείς αναζητά την μοναχικότητα είναι θετικοί και αρνητικοί. Στους θετικούς, βάσει των απαντήσεων που δόθηκαν, συγκαταλέγονται οι ακόλουθοι λόγοι: Απολαμβάνω την ησυχία Εκτιμώ την ιδιωτικότητα Αυτό δημιουργεί τη δημιουργικότητά μου Αισθάνομαι ενεργοποιημένος όταν περνάω χρόνο μόνος μου Με βοηθάει να μείνω σε επαφή με τα συναισθήματά μου Μου βοηθά να αποκτήσω μια εικόνα για το γιατί κάνω τα πράγματα που κάνω Όντας μόνος μου βοηθά να έρθω σε επαφή με την πνευματικότητα μου Μπορώ να συμμετάσχω σε δραστηριότητες που πραγματικά με ενδιαφέρουν Στους αρνητικούς βρίσκονται οι παρακάτω λόγοι: Αισθάνομαι άγχος όταν είμαι με άλλους Αισθάνομαι άβολα όταν είμαι με άλλους Δεν νιώθω άρεσε όταν είμαι με άλλους Αισθάνομαι ότι δεν ανήκω όταν είμαι με άλλους Δεν μπορώ να είμαι ο ίδιος γύρω από άλλους Λυπάμαι για τα πράγματα που λέω ή κάνω όταν είμαι με άλλους Τι δείχνουν τα κίνητρα της μοναχικότητας; Μοναξιά Ίσως τα πιο σημαντικά ευρήματα ήταν για τη μοναξιά. Η δαπάνη του χρόνου μόνο για αρνητικούς λόγους (επειδή ο χρόνος με τους άλλους είναι δυσάρεστος) συνδέεται με μεγαλύτερη μοναξιά. Ωστόσο, ο χρόνος μόνο για θετικούς λόγους δεν είχε καμία απολύτως σχέση με τη μοναξιά. Ο συσχετισμός μεταξύ μόνο του χρόνου που ξοδεύεις επειδή θέλεις (απολαμβάνεις την ησυχία, είσαι πιο δημιουργικός κλπ.) και αισθάνεσαι μοναξιά ήταν περίπου μηδέν για τους συμμετέχοντες.

Κατάθλιψη

Ο χρόνος που δαπανάς μόνος/η για αρνητικούς λόγους συνδέθηκε, επίσης, με τα μεγαλύτερα συναισθήματα κατάθλιψης. Υπήρξε παράλληλα μια συσχέτιση με την κατάθλιψη για τους εφήβους που τους άρεσε ο χρόνος μόνος τους, αλλά ο συσχετισμός ήταν πολύ μικρότερος και δεν υπήρχε συσχέτιση με την κατάθλιψη για τους ενήλικες που τους άρεσε ο καιρός που πέρναγαν μόνοι τους. Για να εξηγήσουμε γιατί ακόμη και η μοναξιά που είναι επιθυμητή μπορεί να συνδέεται (ασθενώς) με την κατάθλιψη των μαθητών γυμνασίου, οι συγγραφείς επισημαίνουν άλλες έρευνες που υποδηλώνουν ότι όταν οι έφηβοι έχουν κακή διάθεση, μερικές φορές επιδιώκουν τη μοναξιά να αποκτήσουν γνώσεις για τις σκέψεις και τα συναισθήματά τους.

Εξωστρέφεια Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι οι άνθρωποι που σημείωσαν την υψηλότερη βαθμολογία σε αρνητική κλίμακα (αφιερώνοντας μόνο χρόνο για να αποφύγουν άλλους) ήταν οι λιγότερο εξωστρεφείς. Είναι αξιοσημείωτο ότι οι άνθρωποι που σημείωσαν υψηλότερη βαθμολογία σε θετική κλίμακα (μόνο και μόνο επειδή δαπανούνταν) δεν ήταν λιγότερο πιθανό να είναι εξωστρεφείς από ό, τι οι άνθρωποι που πέτυχαν χαμηλότερα σε αυτή την κλίμακα – ο συσχετισμός ήταν περίπου μηδέν τόσο για το γυμνάσιο όσο και για τους φοιτητές. Καλές (;) σχέσεις με τον περίγυρο Η επιλογή του καθενός να περάσει χρόνο μόνος/η του/της δεν σημαίνει απαραίτητα κακές σχέσεις με τον περίγυρό του, δηλαδή με τους άλλους ανθρώπους. Αυτό, όμως, ισχύει για όσους επιλέγουν τη μοναχικότητα για τους «λάθος» λόγους, που αναφέρθηκαν παραπάνω, οι οποίοι είναι και πολύ πιθανό όντως να μην διατηρούν καλές σχέσεις με τον περίγυρό τους. Αυτογνωσία Επίσης, οι άνθρωποι που επιλέγουν τη μοναχικότητα με αρνητικά κίνητρα δεν έχουν καμία αυτογνωσία, καθώς ο χρόνος τους δεν αφιερώνεται σε ενδοσκόπηση και σε εσωτερική αναζήτηση. Τι μας λένε τα αποτελέσματα αυτά; Στην ουσία, όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, τα συμπεράσματα των ερευνών που έχουν γίνει αναφορικά με την μοναχικότητα δεν μπορούν να μας δώσουν μια οριστική εικόνα για έναν έφηβο ή έναν ενήλικα. Και τούτο, γιατί ναι μεν μπορεί να έχει θετικά ή αρνητικά κίνητρα για την επιλογή του αυτή, έτσι όπως έχουν περιγραφεί παραπάνω, όμως με την πάροδο του χρόνου, ειδικά ένας έφηβος, δύναται να αλλάξει μέσα του και να διαμορφώσει μια διαφορετική προσωπικότητα. Παράλληλα, το ότι κάποιοι αποφεύγουν τους άλλους ανθρώπους δεν είναι απαραίτητα αρνητικό, μιας και είναι πολύ πιθανό να αντιλαμβάνονται ότι εφόσον βρεθούν εντός ενός συνόλου ανθρώπων να μην μπορούν να ελέγξουν τις αντιδράσεις τους, οπότε και με τον τρόπο αυτό να περιορίζουν πιθανή ζημιά ή πρόβλημα που μπορεί να προκληθεί. Σε καμία, λοιπόν, περίπτωση δεν θα πρέπει να βγάζουμε βιαστικά συμπεράσματα για όσους επιλέγουν τη μοναχικότητα, καθώς δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τα ακριβή αίτια και τους λόγους για τους οποίους στρέφεται προς την κατεύθυνση αυτή. Άλλο μοναξιά κι άλλο μοναχικότητα Υπάρχει κάτι που πρέπει να κατανοηθεί σε βάθος. Κάτι πολύ σημαντικό! Η αγάπη φέρνει πάντα μοναχικότητα και η μοναχικότητα φέρνει πάντα αγάπη. Ποτέ δεν πάνε χώρια! Οι άνθρωποι όμως νομίζουν ακριβώς το αντίθετο, δεν κάνουν κανέναν διαχωρισμό ανάμεσα σ’ αυτές τις δύο λέξεις,«ΜΟΝΑΞΙΑ» και «ΜΟΝΑΧΙΚΟΤΗΤΑ». Η μοναξιά είναι αρνητική κατάσταση, σημαίνει πως διψάς για τον άλλο, πως είσαι βυθισμένος στα σκοτάδια της απόγνωσης, πως είσαι φοβισμένος, πως αισθάνεσαι παρατημένος, πως δε σε χρειάζεται κανείς. Η μοναξιά είναι πληγή! Η μοναχικότητα είναι λουλούδι! Ο κόσμος είναι γεμάτος από ανθρώπους μονάχους και εξ’ αιτίας της μοναξιάς τους κάνουν ένα σωρό ηλίθια πράγματα για να καλύψουν αυτήν την κενότητα. Το ρίχνουν στο φαγητό, στο αλκοόλ κάθονται επί ώρες μπροστά στην τηλεόραση καίγοντας τα μάτια τους … για να ξεχάσουν τον εαυτό τους. Είναι τρομακτικό! Νοιώθουν μόνοι, νοιώθουν ότι δεν έχουν τίποτε να κάνουν, πουθενά να πάνε, κανέναν να επικοινωνήσουν αφού η επικοινωνία έχει σταματήσει. Έχουν πάψει να μιλάνε μεταξύ τους. Το πολύ-πολύ να μιλάνε στον άλλον, αλλά ΟΧΙ με τον άλλον γιατί έχουν ξεχάσει πώς να πλησιάσουν τον άλλον. Οι άνθρωποι έχουν γίνει παράλληλες γραμμές που τρέχουν δίπλα- δίπλα, μα δεν συναντιούνται ποτέ, απλά τρέχουν δίπλα- δίπλα, ελπίζοντας πως κάποτε θα συναντηθούν, μα αυτό είναι απλά μια ελπίδα, μια αυταπάτη που κρατάει κατά κάποιον τρόπο τους ανθρώπους στο να συνεχίζουν. Είναι σα να πηγαίνεις στις χιλιάδες χιλιόμετρα παράλληλες γραμμές του τρένου να τις βλέπεις από μακριά και να νομίζεις ότι συναντιούνται μα όταν πλησιάζεις στο σημείο που νομίζεις ότι συναντιούνται θα δεις ότι στην πραγματικότητα η απόσταση ποτέ δε μικραίνει. Ο κόσμος είναι πολύ μόνος! Η πληγή αιμορραγεί αδιάκοπα. Κρυβόμαστε με πολλούς τρόπους, με αποκτήματα, σπίτια, χρήματα μα η πληγή συνεχίζει να αιμορραγεί. Μπορεί να έχεις το μεγαλύτερο σπίτι και πάλι να είσαι τόσο μόνος όσο και στο μικρότερο καλύβι. Τα αποκτήματα δεν κάνουν τη διαφορά και δε μπορούν να αλλάξουν την εσωτερική μοναξιά σου. Και οι άνθρωποι συνεχίζουν να σχετίζονται ο ένας με τον άλλον, μόνο και μόνο επειδή είναι και οι δύο μόνοι. Μα επειδή είναι και οι δύο μόνοι, η σχέση δεν είναι εφικτή. Γιατί μια σχέση δεν μεγαλώνει μέσα από την ανάγκη. Όταν και ο ένας και ο άλλος έχουν ανάγκες, τότε θα προσπαθήσουν να εκμεταλλευτούν ο ένας τον άλλον. Τότε η σχέση θα βγαίνει μέσα από την εκμετάλλευση και όχι μέσα από την αγάπη. Θα είναι ένα είδος λύπης ζαχαρωμένης. Και εδώ βρίσκεται η παγίδα. Επιφανειακά μαζί, αλλά βαθιά μόνοι. Η Μοναχικότητα είναι τελείως διαφορετική. Είναι θετική, είναι υγεία, είναι η χαρά του να είσαι ο εαυτός σου, του να έχεις το δικό σου χώρο. Μόνο η αγάπη σου δίνει το κουράγιο να είσαι μόνος, μόνο η αγάπη δημιουργεί τις προϋποθέσεις να είσαι μόνος, μόνο η αγάπη σε γεμίζει τόσο βαθιά ώστε να μην έχεις ανάγκη τον άλλον. Αγάπη και Μοναχικότητα είναι δύο πόλοι της ίδιας ενέργειας και είναι καλό να το καταλάβεις γιατί μερικές φορές συμβαίνει στα ζευγάρια να μη δίνουν ο ένας αρκετό χώρο στον άλλον ώστε να μπορούν να είναι και μόνοι. Μ’ αυτόν τον τρόπο η αγάπη τους θα έχει μια διαφορετική ποιότητα, θα φθάσει στην αποκορύφωσή της. Μοναχικότητα σημαίνει πως κινείσαι προς τα μέσα, Αγάπη σημαίνει πως κινείσαι προς τα έξω. Μοναχικότητα είναι η εισπνοή, Αγάπη είναι η εκπνοή. Αν σταματήσεις τη μία από αυτές τις κατευθύνσεις τότε θα πεθάνεις. Είναι μια συνολική διαδικασία της αναπνοής και μ’ αυτόν τον τρόπο ζει η ψυχή σου. Γεμίζει με την μοναχικότητα ξεχειλίζει με την αγάπη. Κινήσου ανάμεσα στο έξω σου και στο μέσα σου. Το μήνυμά μου είναι πως δεν πρέπει να απαρνηθείς τίποτα. Το Όλο σου ανήκει! Δε θα ήθελα να γίνετε εσωστρεφείς, γιατί αυτοί αρρωσταίνουν, αδρανούν, πέφτουν σε λήθαργο. Αρχίζουν να ζουν πίσω από κλειστά παράθυρα, μέσα στη μιζέρια. Ούτε μπορούν να καταλάβουν τι σημαίνει μοναχικότητα. Το μόνο που ξέρουν είναι η μοναξιά. Αλλά και εκείνοι που ζουν μόνο με τον έξω κόσμο, οι εξωστρεφείς, και δε σκέφτονται ποτέ τον εσώτερό τους εαυτό, βρίσκονται στο άλλο άκρο. Ξέρουν κάτι από την αγάπη, μα η αγάπη τους δεν είναι τίποτε άλλο από πόθος ή ανάγκη. Η αγάπη τούς είναι μια όμορφη λέξη. Χρειάζονται τον άλλον για να τον εκμεταλλευτούν, για να κυριαρχήσουν πάνω του. Κι όταν κυριαρχείς στον άλλον, τότε κι εκείνος κάνει το ίδιο. Εκείνος που ζει μόνο προς τα έξω είναι φτωχός γιατί δεν έχει επίγνωση των εσωτερικών του θησαυρών. Εκείνος που ζει μόνο προς τα μέσα είναι επίσης φτωχός γιατί ποτέ δεν συνειδητοποιεί την ομορφιά της ύπαρξης του ήλιου, των αστεριών της φύσης. Ποτέ μη δημιουργείς καμία διαμάχη ανάμεσα σ’ αυτά τα δύο. Να δημιουργείς μια σύνθεση απ’ αυτά τα δύο και θα έχεις ένα σπάνιο πλούτο.

Τρίτη ηλικία και μοναξιά

Του Θεόφιλου Βαρακλή

Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία αποτελεί μια «σιωπηλή επιδημία» και μια σοβαρή καθημερινότητα για πολλούς ανθρώπους άνω των 65, με σημαντικές αρνητικές επιπτώσεις στην ψυχική και σωματική υγεία. Προκαλείται από απώλειες προσώπων, απομόνωση και έλλειψη κοινωνικής επαφής. Μοναξιά στην Τρίτη Ηλικία: Σιωπηλή Επιδημία με Ψυχολογικές Επιπτώσεις Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία δεν βιώνεται απλώς ως μια δύσκολη στιγμή ή ένα παροδικό συναίσθημα. Για πολλούς ηλικιωμένους είναι μια καθημερινή εμπειρία, η οποία σχετίζεται με την απώλεια συντρόφων, συγγενών και φίλων, τη μείωση των κοινωνικών επαφών ή την ησυχία σ’ ένα σπίτι που στο παρελθόν έσφυζε από ζωή. Στη σύγχρονη εποχή χαρακτηρίζεται ως μια «σιωπηλή επιδημία» που εξαπλώνεται, καθώς το προσδόκιμο ζωής αυξάνεται και ταυτόχρονα οι κοινωνίες καθίστανται πιο απρόσωπες (Ong et al., 2015). Επομένως, οι κοινωνικές αλλαγές, η αποδυνάμωση των οικογενειακών δομών και οι αλλαγές στον τρόπο ζωής οδηγούν όλο και περισσότερους ηλικιωμένους σε συναισθήματα απομόνωσης. Μια πρόσφατη ευρωπαϊκή έρευνα έδειξε ότι 13% των πολιτών δηλώνουν πως αισθάνονται «συχνά» ή «πάντα» μόνοι (European Commission, 2022). Το ποσοστό αυτό τείνει να παρουσιάζεται αυξημένο στις μεγαλύτερες ηλικίες. Η μοναξιά όμως δεν αναφέρεται απλώς στις περιπτώσεις που κάποιος ζει μόνος• αφορά στην υποκειμενική αίσθηση ότι οι προσωπικές και κοινωνικές σχέσεις που έχουμε δεν επαρκούν ή δεν καλύπτουν τις συναισθηματικές μας ανάγκες (Schutter et al., 2022). Συγκεκριμένα, ένας ηλικιωμένος μπορεί να ζει με την οικογένειά του, πάραυτα να νιώθει αποκομμένος από τα υπόλοιπα μέλη. Αυτή η διάσταση καθιστά τη μοναξιά πιο περίπλοκη από την αντικειμενική κοινωνική απομόνωση, αφού συνδέεται κυρίως με την ερμηνεία και το βίωμα του ατόμου. Οι επιπτώσεις της μοναξιάς στην ψυχική υγεία είναι βαθιές και πολυεπίπεδες. Οι έρευνες καταδεικνύουν ισχυρή συσχέτιση με την εμφάνιση καταθλιπτικών συμπτωμάτων. Ειδικότερα, οι ηλικιωμένοι που δηλώνουν ότι αισθάνονται μόνοι παρουσιάζουν σημαντικά υψηλότερα ποσοστά μείζονος καταθλιπτικής διαταραχής και δυσθυμίας (Ong et al., 2015). Συχνά περιγράφουν αίσθηση κενού και δυσκολία να ικανοποιηθούν στην καθημερινότητα, ακόμα κι όταν γύρω τους υπάρχουν άνθρωποι. Επιπλέον, η χρόνια μοναξιά φαίνεται να επιβαρύνει την αυτοεκτίμηση, να αυξάνει τα αισθήματα απελπισίας και να ενισχύει την τάση για αρνητική αυτοαξιολόγηση (Aslanidou, 2025). Παράλληλα, έχει βρεθεί ισχυρή σύνδεση της μοναξιάς με αγχώδεις διαταραχές. Η αίσθηση κοινωνικής απόρριψης ή περιθωριοποίησης ενισχύει την ανησυχία απώλειας σχέσεων. Οι ηλικιωμένοι που βιώνουν μοναξιά συχνά αναφέρουν υπερευαισθησία στην κριτική και αίσθημα φόβου απέναντι σε νέες κοινωνικές επαφές, με αποτέλεσμα να απομονώνονται ακόμη περισσότερο (Schutter et al., 2022). Κατ’ αυτό τον τρόπο δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: το άτομο που νιώθει μόνο δεν επιζητά την κοινωνική σύνδεση λόγω ανασφάλειας και απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τους άλλους. Ένα άλλο πεδίο που επηρεάζεται αφορά στις γνωστικές λειτουργίες, όπως για παράδειγμα η μνήμη και η σκέψη. Η μοναξιά έχει συσχετισθεί με αυξημένο κίνδυνο γνωστικής έκπτωσης και άνοιας. Σε διάφορες μελέτες η αυξημένη κοινωνική απομόνωση βρέθηκε να συνδέεται με ταχύτερη απώλεια μνήμης και έκπτωση εκτελεστικών λειτουργιών, όπως η συγκέντρωση, η προσοχή και η ικανότητα λήψης αποφάσεων (Lyu et al., 2024. Ong et al., 2015). Το ψυχολογικό αποτύπωμα της μοναξιάς και της απομόνωσης φαίνεται να ενεργοποιεί μηχανισμούς στρες, οι οποίοι με τη σειρά τους επιταχύνουν τη φθορά στον εγκέφαλο. Πέρα από τις διαγνωσμένες διαταραχές, η μοναξιά οδηγεί σε μια διάχυτη επιβάρυνση της ψυχολογικής ευημερίας σε καθημερινό επίπεδο με σοβαρές συνέπειες για την ποιότητα ζωής και την αίσθηση νοήματος (Aslanidou, 2025). Αποτελεί ένα σοβαρό κοινωνικό ζήτημα με επίδραση στη δημόσια υγεία, για το οποίο χρειάζεται ανοιχτός διάλογος, ώστε να αντιμετωπιστεί χωρίς στίγμα. Η αναγνώριση του φαινομένου όχι ως αναπόφευκτης πτυχής του γήρατος, αλλά ως κατάστασης με σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις, είναι το πρώτο βήμα για μια κοινωνία που ενδιαφέρεται για τις ψυχοκοινωνικές ανάγκες των ατόμων τρίτης ηλικίας.

Βιβλιογραφία Aslanidou, V. A., Charalambous, G., Skitsou, A., & Galanis, P. (2025). Loneliness, Support, and Care Models in Greece: A Cross-Sectional Study. Cureus 17(7). https://doi.org/10.7759/cureus.87227 Joint Research Centre. (2023, June). The EU Loneliness Survey. European Commission. https://joint-research-centre.ec.europa.eu/projects-and-activities/survey-methods-and-analysis-centre/loneliness/eu-loneliness-survey_en Lyu, C., Siu, K., Xu, I., Osman, I., & Zhong, J. (2024). Social Isolation Changes and Long-Term Outcomes Among Older Adults. JAMA Network Open, 7(7). https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.24519 Ong, A. D., Uchino, B. N., & Wethington, E. (2016). Loneliness and Health in Older Adults: A Mini-Review and Synthesis. Gerontology, 62(4), 443–449. https://doi.org/10.1159/000441651 Schutter, N., Holwerda, T. J., Comijs, H. C., Stek, M. L., Peen, J., & Dekker, J. J. M. (2022). Loneliness, social network size and mortality in older adults: a meta-analysis. European Journal of Ageing, 19. https://doi.org/10.1007/s10433-022-00740-z Πηγή : https://psychiatry.gr/kmim/index.php/arthra/monaksia-stin-triti-ilikia-siopili-epidimia-me-psyxologikes-epiptoseis

Φραντζέσκα Παρλιάρου, Ψυχολόγος

Η μοναξιά στην τρίτη ηλικία είναι ένα ζήτημα που συχνά περνάει απαρατήρητο, αλλά οι επιπτώσεις της είναι σημαντικές και ανησυχητικές. Καθώς οι κοινωνικές επαφές μειώνονται και οι καθημερινές δραστηριότητες περιορίζονται, πολλοί ηλικιωμένοι αρχίζουν να βιώνουν μια απομόνωση που μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την ψυχική τους υγεία. Αυτή η κατάσταση δεν είναι μόνο αποτέλεσμα της γήρανσης, αλλά και της έλλειψης επαρκούς στήριξης από την κοινωνία. Ωστόσο, η μοναξιά δεν θα πρέπει να θεωρείται κάτι το αναπόφευκτο. Η μοναξιά, αποτελώντας μια σοβαρή πρόκληση για την ψυχική υγεία των ηλικιωμένων, επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό την ποιότητα της καθημερινής ζωής. Πολλοί ηλικιωμένοι βιώνουν την απώλεια κοντινών τους προσώπων, την απομάκρυνση από κοινωνικές δραστηριότητες. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να αντιμετωπίζουν αυξημένα επίπεδα άγχους, κατάθλιψης, και σε ορισμένες περιπτώσεις, γνωστική έκπτωση. Η κατάσταση αυτή επιδεινώνεται από τη συνταξιοδότηση και τους φυσικούς περιορισμούς που συνοδεύουν την ηλικία, εντείνοντας τα συναισθήματα ανασφάλειας και απομόνωσης. Επομένως, η ανάγκη για κοινωνική επαφή και στήριξη γίνεται επιτακτική. Αυτό σημαίνει ότι απαιτούνται λύσεις και παρεμβάσεις που θα ενδυναμώσουν την ψυχική και κοινωνική συνοχή των ηλικιωμένων. Παράγοντες που Συμβάλλουν στη Μοναξιά Ορισμένοι από τους παράγοντες που μπορεί να ενισχύσουν το αίσθημα μοναξιάς στους ηλικιωμένους είναι: – Απώλεια Συντρόφου και Φίλων: Ο θάνατος του συντρόφου ή στενών φίλων είναι μία από τις κύριες αιτίες μοναξιάς στους ηλικιωμένους, καθώς αφήνει ένα συναισθηματικό κενό που είναι δύσκολο να γεμίσει. – Απόσυρση από την εργασία: Η συνταξιοδότηση συχνά συνοδεύεται από την απώλεια καθημερινών κοινωνικών επαφών και δομών που παρέχουν αίσθημα σκοπού και αξίας. – Φυσικοί Περιορισμοί: Οι φυσικές παθήσεις και η μειωμένη κινητικότητα μπορούν να περιορίσουν τις κοινωνικές δραστηριότητες, εντείνοντας την αίσθηση της απομόνωσης. – Αλλαγές στη δομή της οικογένειας: Η απομάκρυνση των παιδιών και των εγγονών για λόγους εργασίας ή άλλες υποχρεώσεις μπορεί να μειώσει τις οικογενειακές επαφές και την υποστήριξη. – Διακοπές: Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού και γενικότερα των διακοπών, οι νεότεροι τείνουν να φεύγουν για διακοπές, αφήνοντας πίσω τους ηλικιωμένους. Αυτό μπορεί να εντείνει το αίσθημα μοναξιάς και απομόνωσης, καθώς οι ηλικιωμένοι μπορεί να αισθάνονται αποκλεισμένοι από τις δραστηριότητες και τις εμπειρίες των νεότερων μελών της οικογένειας. – Απουσία σκοπού: Οι ηλικιωμένοι αισθάνονται ότι δεν συμβάλλουν πλέον ενεργά στην οικογενειακή ή κοινωνική ζωή όπως παλιότερα και μπορεί να νιώθουν ότι δεν έχουν κάποιο σκοπό. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αυξημένη αίσθηση απομόνωσης και ανησυχίας, καθώς επιλέγουν να απομακρύνονται για να αποφύγουν τα αρνητικά συναισθήματα που μπορεί να προκαλέσει η αντίληψη ότι δεν είναι πλέον χρήσιμοι ή σημαντικοί. Επιπτώσεις στην Ψυχική Υγεία Συχνά οι ηλικιωμένοι βρίσκονται αντιμέτωποι με την παραμέληση και την αδιαφορία από το κοινωνικό περιβάλλον τους, ειδικά από νεότερες γενιές. Μπορεί να αισθανθούν ότι δεν αντιμετωπίζονται ισότιμα και ενδέχεται να βιώνουν θυμό ή ακόμα και υποτίμηση από τους άλλους. Ως αποτέλεσμα, προτιμούν να επιλέγουν τη μοναξιά, αποφεύγοντας τις αρνητικές συναισθηματικές επιπτώσεις αυτών των αλληλεπιδράσεων, περνώντας τον χρόνο τους στο σπίτι μόνοι τους. Η μοναξιά στους ηλικιωμένους συνδέεται στενά με το άγχος και διαταραχές της διάθεσης. Σύμφωνα με έρευνες, το αίσθημα μοναξιάς αποτελεί ισχυρό προγνωστικό παράγοντα για τις αλλαγές στα συμπτώματα κατάθλιψης (Zhang κ.ά., 2023). Η μοναξιά μπορεί να επιδεινώσει τις ψυχικές και σωματικές συνθήκες των ηλικιωμένων, αυξάνοντας τον κίνδυνο για κατάθλιψη και άγχος. Επιπλέον, υπάρχει ακόμα και ο κίνδυνος για νοσηρότητα και θνητότητα (Holt-Lunstad κ.ά., 2015). Παράλληλα, η έλλειψη κοινωνικών δεσμών και η απομόνωση συνδέονται στενά με μειωμένη ποιότητα ζωής και αυξημένη αναγκαστική νοσηλεία (Steptoe et al., 2013). Οι κοινωνικά απομονωμένοι ηλικιωμένοι είναι επίσης πιο επιρρεπείς σε γνωστική έκπτωση και άνοια (Shen κ.ά., 2022). Η έλλειψη κοινωνικών δεσμών μπορεί να οδηγήσει σε έναν φαύλο κύκλο, όπου η ψυχική υγεία επιδεινώνεται και η ικανότητα να δημιουργούνται νέες κοινωνικές σχέσεις μειώνεται περαιτέρω. Τρόποι Αντιμετώπισης – Κοινωνική Συμμετοχή: Η συμμετοχή σε κοινοτικές και κοινωνικές δραστηριότητες μπορεί να μειώσει την αίσθηση της απομόνωσης. Οργανώσεις και προγράμματα για ηλικιωμένους μπορούν να προσφέρουν ευκαιρίες για κοινωνική επαφή και συμμετοχή. – Τεχνολογία: Η χρήση της τεχνολογίας, όπως τα κοινωνικά δίκτυα και οι βιντεοκλήσεις, μπορεί να βοηθήσει τους ηλικιωμένους να διατηρούν επαφή με οικογένεια και φίλους, ακόμα και αν είναι γεωγραφικά απομακρυσμένοι. – Ψυχολογική Υποστήριξη: Οι ψυχολογικές θεραπείες, όπως η γνωστική συμπεριφορική θεραπεία, έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικές στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης και του άγχους. Οι ψυχολόγοι μπορούν να βοηθήσουν τους ηλικιωμένους να αναπτύξουν στρατηγικές για την ενδυνάμωση και τη διαχείριση των συναισθημάτων τους. – Διαγενεακές Σχέσεις: Οι σχέσεις με νεότερες γενιές, όπως τα εγγόνια, μπορούν να προσφέρουν συναισθηματική υποστήριξη και να ενισχύσουν το αίσθημα του σκοπού. Η μοναξιά και η ψυχική υγεία στους ηλικιωμένους είναι ένα πολυσύνθετο ζήτημα που απαιτεί ολιστικές προσεγγίσεις και ενεργή υποστήριξη από την κοινωνία. Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να προαχθεί η κοινωνική αλληλεπίδραση και η ψυχική ευεξία. Με την κατάλληλη φροντίδα και την κοινωνική ενσωμάτωση, οι ηλικιωμένοι μπορούν να ζήσουν μια ποιοτική και ευτυχισμένη ζωή, μειώνοντας τα αρνητικά αποτελέσματα τη.

Πηγή: ttps://smartcns.gr/monaxia-stin-triti-ilikia/

Εφηβεία, τα δύσκολα χρόνια της ωρίμανσης

Η εφηβεία είναι η μεταβατική περίοδος ανάπτυξης μεταξύ παιδικής ηλικίας και ενηλικίωσης (συνήθως 10-21 ετών), που χαρακτηρίζεται από ραγδαίες σωματικές, ορμονικές, ψυχολογικές και κοινωνικές αλλαγές. Περιλαμβάνει την ήβη (σεξουαλική ωρίμανση), την ανάπτυξη δευτερογενών χαρακτηριστικών φύλου και την αναζήτηση αυτονομίας.(Επισκόπηση ΑΙ).

Με τον όρο εφηβεία (επί+ήβη) για το ανθρώπινο είδος εννοείται μια διακριτή αναπτυξιακή φάση εξαιτίας των ραγδαίων βιοσωματικών αλλαγών και των νέων εξελίξεων: ως προς τις νοητικές ικανότητες καιως προς την σεξουαλικότητα. Με τον διακριτό όρο ήβη εννοούνται τα φυσιολογικά, ορμονικά φαινόμενα που εμφανίζονται στα κορίτσια σε ηλικία 10-11 ετών περίπου και στα αγόρια 11-12 ετών περίπου. Στα κορίτσια η ήβη ολοκληρώνεται σε ηλικία 15-17 ετών περίπου, ενώ στα αγόρια 16-17 ετών περίπου. Ήβη είναι η περίοδος σωματικών αλλαγών, κατά την οποία το παιδικό σώμα μετατρέπεται σε ενήλικο, ικανό για αναπαραγωγή. Τα κορίτσια ξεκινούν την ήβη σε ηλικία 10-11 ετών περίπου και τα αγόρια 11-12 ετών περίπου. Η σημαντικότερη αλλαγή στα αγόρια είναι η πρώτη εκσπερμάτωση, η οποία συμβαίνει συνήθως σε ηλικία 13 ετών. Στα κορίτσια σημαντικότερη αλλαγή είναι η πρώτη περίοδος, η οποία συμβαίνει συνήθως σε ηλικία 12-13 ετών περίπου αλλά η εμφάνισή της μεταξύ 10 έως 15 ετών είναι επίσης φυσιολογική. Η κληρονομικότητα, η διατροφή και η συνολική υγεία μπορούν να επηρεάσουν την έναρξη της περιόδου. Οι υπόλοιπες αλλαγές που συμβαίνουν στα αγόρια περιλαμβάνουν την αύξηση του μεγέθους των όρχεων και του πέους, την αλλαγή της φωνής και την τρίχωση των γεννητικών οργάνων, της μασχάλης και του προσώπου. Η τρίχωση στο πρόσωπο ξεκινάει σε ηλικία 14-17 ετών περίπου και ολοκληρώνεται συνήθως 2-4 χρόνια μετά την ήβη. Οι αλλαγές που συμβαίνουν στα κορίτσια περιλαμβάνουν την ανάπτυξη του στήθους και την τρίχωση των γεννητικών οργάνων και της μασχάλης. Τα κορίτσια τελειώνουν την ήβη σε ηλικία 15-17 ετών περίπου και τα αγόρια 16-17 ετών περίπου. Η εφηβεία σταδιοποιείται σε 5 στάδια ανάπτυξης με βάση την ανάπτυξη των δευτερογενών χαρακτηριστικών του φύλου. Η σταδιοποίηση ονομάζεται Tanner.

Πώς η εφηβική ηλικία επηρεάζει τον εγκέφαλό μας για πάντα

Οι αλλαγές στην ψυχολογία και το άγχος που νιώθει το άτομο που περνά την εφηβεία, μπορούν να διαπλάσσουν τον εγκέφαλό σου και να καθορίσουν τον άνθρωπο που θα γίνεις. Αυτό συμβαίνει καθώς τα εφηβικά χρόνια είναι μια περίοδος μεγάλων και ταχέων αλλαγών. Για αυτό το λόγο οι γνωστικοί νευροεπιστήμονες περιγράφουν την εφηβεία ως μια μοναδική εμπειρία. Η εφηβεία αντιπροσωπεύει μια «τέλεια καταιγίδα», χάρη στην ταυτόχρονη και απότομη αύξηση των ορμονών, καθώς και νευρωνικών και κοινωνικών αλλαγών. Σε αυτή τη λίστα μπορεί να προστεθούν οι αλλαγές στην προσωπικότητα και οι πιέσεις της ζωής. Πώς, λοιπόν, η εφηβική ηλικία επηρεάζει τον εγκέφαλο; Η εφηβική ηλικία είναι πολύ σημαντική για την μετέπειτα ζωή Από την βρεφική ηλικία μέχρι και την μεταγενέστερη παιδική ηλικία, η προσωπικότητά μας και η ιδιοσυγκρασία μας συνήθως γίνονται πιο σταθερές. Αυτό συμβαίνει διότι υιοθετούμε έναν ολοένα και πιο σταθερό τρόπο σκέψης, δράσης και αίσθησης. Η σταθερότητα της προσωπικότητας αυξάνεται και πάλι από την εφηβεία μέχρι και την ενηλικίωση. Στα εφηβικά χρόνια, αυτή η τάση τίθεται σε αναμονή. Το καλειδοσκόπιο της προσωπικότητας διαταράσσεται και τα χαρακτηριστικά που αφήνει είναι μεγάλης σπουδαιότητας. Τα χαρακτηριστικά τα οποία εμφανίζονται στα εφηβικά μας χρόνια προβλέπουν ένα ευρύ φάσμα χαρακτηριστικών για την μετέπειτα ζωή μας. Σε όλα αυτά που επηρεάζονται, ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η ακαδημαϊκή μας επιτυχία και οι κίνδυνοι ανεργίας που θα εμφανιστούν στο μέλλον. Η έρευνα για αυτόν τον τομέα είναι στο πρώιμο στάδιο, αλλά οι πιθανές συνέπειες είναι συναρπαστικές και σημαντικές. Αυτό οφείλεται στο ότι μαθαίνοντας περισσότερα για τις δυνάμεις που διαμορφώνουν τις προσωπικότητες των εφήβων, μπορούμε να παρεμβούμε και να τους βοηθήσουμε να διαμορφώσουν μια πιο υγιή και επιτυχημένη πορεία. Θετικά και αρνητικά αποτελέσματα για την ανάπτυξη προσωπικοτήτων στους εφήβους Οι αλλαγές στην προσωπικότητα δεν γίνονται μόνο στην εφηβεία. Εάν απομακρυνθούμε και κοιτάξουμε την ζωή μας, αυτό που θα παρατηρήσουμε είναι μια μέση αύξηση των επιθυμητών χαρακτηριστικών προσωπικότητας. Λιγότερο άγχος, μεγαλύτερος αυτοέλεγχος, λιγότερη στενότητα σκέψεως, περισσότερη φιλικότητα. Αυτό μπορεί να οφείλεται και στις εμπειρίες που αποκομίσαμε κατά τη διάρκεια της ζωής μας. Κάθε πάθημα, γίνεται μάθημα. Οι ψυχολόγοι το ονομάζουν αυτό ως αρχή ωριμότητας. Και αν είσαι ευσυνείδητος και ανήσυχος 20άρης, είναι παρήγορο να ξέρεις ότι αν υποθέσουμε ότι η προσωπικότητα ακολουθεί μια τυπική πορεία, τότε όσο μεγαλώνεις, τόσο χαλαρώνεις. Δεν είναι, ωστόσο, τόσο καλή είδηση για τα παιδιά που είναι στα πρόθυρα της εφηβείας. Αυτό συμβαίνει διότι σε αυτή τη φάση ξεκινά κάτι που είναι γνωστό ως «υπόθεση διαταραχής». Σκεφτείτε μια μελέτη που έγινε σε Ολλανδούς έφηβους. Οι έφηβοι ήταν 12 ετών στην αρχή της μελέτης. Κάθε χρόνο οι έφηβοι ολοκλήρωναν κάποιες εξετάσεις προσωπικότητας. Αυτό διήρκησε 7 χρόνια. Η μελέτη ξεκίνησε το 2005. Τα αγόρια έδειξαν προσωρινή απομάκρυνση από την συνείδηση, την τάξη και την αυτοπειθαρχία τους. Τα κορίτσια από την άλλη παρουσίασαν προσωρινή αύξηση στον νευρωτισμό τους, ακόμα και μεγαλύτερη συναισθηματική αστάθεια. Αυτό φαίνεται να επιβεβαιώνουν μερικά στερεότυπα που έχουμε για την εφηβεία. Ευτυχώς αυτή η παλινδρόμηση στην προσωπικότητα είναι σύντομη. Τα ολλανδικά στοιχεία δείχνουν ότι τα προηγούμενα θετικά χαρακτηριστικά ανακάμπτουν αργότερα στην εφηβεία. Η γερμανική μελέτη και οι διαφορές που προέκυψαν ανάμεσα σε γονείς – εφήβους Το 2017 έγινε μια μελέτη σε πάνω από 2.700 Γερμανούς εφήβους. Και οι γονείς και τα έφηβα παιδιά συμφώνησαν ότι αντιλήφθηκαν αρκετές αλλαγές. Όμως, ποια είναι η αλλαγή εξαρτάται από το ποιος το παρατηρεί. Αξιολόγησαν τις προσωπικότητές των εφήβων δύο φορές, σε ηλικία 11 και 14 ετών. Οι γονείς βαθμολόγησαν επίσης τις προσωπικότητες των παιδιών τους σε αυτές τις περιόδους. Κάποιες αποκαλυπτικές διαφορές προέκυψαν: Για παράδειγμα, οι έφηβοι αξιολόγησαν ότι μειώθηκε το αίσθημα της ευτυχίας, ενώ οι γονείς είδαν αυτή την πτώση πιο έντονη σε αυτό το συναίσθημα ευτυχίας. Επίσης, οι έφηβοι είδαν τους εαυτούς τους όλο και πιο εξωστρεφείς, αλλά οι γονείς τους θεώρησαν ότι έγιναν πιο εσωστρεφείς. Οι γονείς, στο σύνολό τους, βλέπουν ότι τα παιδιά τους γίνονται λιγότερο ευγενικά. Σε μια πιο θετική σημείωση, οι γονείς είδαν ότι αυξήθηκε η συνείδηση των παιδιών τους με το πέρασμα του καιρού. Αυτή η αντιστοιχία μπορεί να φαίνεται αρχικά αντιφατική, αλλά μπορεί να εξηγηθεί από τις μεγάλες αλλαγές που συμβαίνουν στην σχέση γονέων – παιδιού. Οι αλλαγές οφείλονται στην αυξανόμενη επιθυμία των εφήβων για αυτονομία και ιδιωτικότητα. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι οι γονείς και οι έφηβοι μπορούν επίσης να χρησιμοποιήσουν διαφορετικά σημεία αναφοράς. Οι γονείς μετράνε τα χαρακτηριστικά των εφήβων σε σύγκριση με ενός τυπικού ενήλικα. Ενώ οι έφηβοι συγκρίνουν τα χαρακτηριστικά τους με αυτά που εμφανίζονται στους συνομηλίκους τους. Πρώιμα στάδια μελέτης για το πόσο η εφηβική ηλικία επηρεάζει τον εγκέφαλο για πάντα Αυτό συμβαδίζει με αρκετές περαιτέρω μελέτες οι οποίες αποκαλύπτουν επίσης ένα πρότυπο προσωρινής μείωσης των θετικών χαρακτηριστικών (ιδιαίτερα της ευγένειας και της αυτοπειθαρχίας) στην πρώιμη εφηβεία. Επομένως, η γενική εικόνα των εφηβικών χρόνων ως προσωρινή διαταραχή προσωπικότητας είναι ακριβής. Φυσικά πρόκειται για μακροχρόνιες μελέτες, οι οποίες εξέταζουν τις μέσες αλλαγές προσωπικότητας μεταξύ των εφήβων. Αυτός ο τύπος συλλογής δεδομένων, καλύπτει το μέγεθος της μεμονωμένης διαφορετικότητας από τον έναν έφηβο στον άλλο. Στην πραγματικότητα, είμαστε στην αρχή να κατανοήσουμε, το περίπλοκο μείγμα γενετικών και περιβαλλοντικών παραγόντων που συμβάλλουν σε ατομικά πρότυπα αλλαγής προσωπικότητας. Ο εφηβικός εγκέφαλος είναι ένα καλό μέρος για να ξεκινήσουμε. Οι μελέτες αυτές έχουν δείξει πως η εφηβική ανάπτυξη χαρακτηρίζεται από σημαντικές αλλαγές στον εγκέφαλο, συμπεριλαμβανομένης της «κοπής» της υπερβολικής φαιάς ύλης, η οποία σχετίζεται με την μάθηση. Αυτό θα μπορούσε να παίξει κάποιο ρόλο στα πρότυπα της αλλαγής της προσωπικότητας των εφήβων, σύμφωνα με μια μελέτη νοητικής απεικόνισης του εγκεφάλου. Αυτή η μελέτη έγινε το 2018. Οι ερευνητές σάρωσαν τον εγκέφαλο δύο φορές, σε διάστημα δύο ετών. Καθώς και οι γονείς τους βαθμολόγησαν τις προσωπικότητες των παιδιών τους και τις δυο περιπτώσεις. Το κρίσιμο συμπέρασμα ήταν ότι οι υψηλότεροι σκοποί στη συνείδηση έδειξαν μεγαλύτερο ποσοστό φλοιώδους αραίωσης σε αρκετές περιοχές του εγκεφάλου (μεγαλύτερη ωριμότητα). Ομοίως, αυτή που σημείωσαν μεγαλύτερη βαθμολογία στην συναισθηματική σταθερότητα έδειξαν πιο προχωρημένη λέπτυνση των φλοιών. Αυτή η ερευνητική γραμμή είναι μόνο η αρχή, αλλά μερικοί ερευνητές λένε ότι τα αποτελέσματα υποδηλώνουν μεγάλες μεμονωμένες παραλλαγές στα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας. Αυτό μπορεί να σχετίζεται εν μέρει με την ωρίμανση των φλοιών κατά την εφηβεία. Με άλλα λόγια, πώς η φαιά ουσία μας αλλάζει κατά τη διάρκεια των εφηβικών μας χρόνων, μπορεί να επηρεάσει το πώς νιώθουμε και συμπεριφερόμαστε. Το άγχος και οι «κακές» πράξεις των εφήβων μπορούν να καταστρέψουν την μετέπειτα ενήλικη ζωή Φυσικά, άλλοι εξωτερικοί παράγοντες, όπως το άγχος ή οι αντιξοότητες είναι επίσης πολύπλοκα συνδεδεμένοι με τυχόν αλλαγές προσωπικότητας στην εφηβεία. Είναι εμφανές ότι πολλά είδη άγχους εμφανίζονται μόνο στην εφηβεία. Ωστόσο, η έρευνα αποκαλύπτει ότι ο τύπος του άγχους μπορεί να έχει επιπτώσεις σε συγκεκριμένες αλλαγές προσωπικότητας. Το διαζύγιο των γονιών ή ένα τροχαίο ατύχημα, συνδέονται με αυξημένο νευρωτισμό με την πάροδο του χρόνου, τόσο από την εφηβεία, όσο και από την ενηλικίωση. Εν τω μεταξύ, οι αντιξοότητες που σχετίζονται άμεσα με τις ενέργειες ή τις αποφάσεις των συμμετεχόντων, όπως η κακή συμπεριφορά που οδήγησε στην απέλαση του σχολείου, είχαν ακόμη μεγαλύτερες επιπτώσεις στην προσωπικότητα. Αυτό περιελάμβανε αυξημένο νευρωτισμό μαζί με μειωμένη ευσυνειδησία με την πάροδο του χρόνου. Οι ερευνητές υποθέτουν ότι οι αντιξοότητες που αντιμετωπίζουν οι έφηβοι, ως αποτέλεσμα των δράσεων τους, μπορεί να θεωρηθούν πιο αγχωτικές. Έτσι μπορεί να βλάψουν την ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους. Αυτό σημαίνει ότι η παροχή στους εφήβους κατάλληλης συναισθηματικής υποστήριξης, ειδικά εκείνων που αντιμετωπίζουν άγχος, μπορεί να βοηθήσει στην καταπολέμηση ενός κύκλου αρνητικής αλλαγής στην προσωπικότητα. Μπορούν να τεθούν οι βάσεις για την δημιουργία ενός φιλικού περιβάλλοντος για τους εφήβους Δεν είναι όλα όμως αρνητικά. Άλλα ευρήματα υποδηλώνουν θετικές επιρροές στις αλλαγές προσωπικότητας των εφήβων. Για παράδειγμα, υπάρχουν στοιχεία από μια ελβετική έρευνα για την προσωπικότητα ενός εφήβου, που είναι θετικές. Ειδικά η αίσθηση ότι μπορούν να ενεργούν με αυθεντικότητα, η αίσθηση ότι έχουν τον έλεγχο της ζωής τους και το να ξέρουν τι αναμένεται από αυτούς. Όλο αυτό συνδέεται με θετικές εξελίξεις στην προσωπικότητα με την πάροδο του χρόνου, συμπεριλαμβανομένης της μεγαλύτερης συναισθηματικής σταθερότητας και της συνείδησης. Μια άλλη μελέτη αποκάλυψε μια σχέση μεταξύ της αυτοπεποίθησης στο σχολείο και της θετικής ανάπτυξης της προσωπικότητας. Αυτά τα ευρήματα είναι ενθαρρυντικά επειδή προσφέρουν κάποιες ενδείξεις για το πώς θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε ένα πιο φιλικό περιβάλλον για τους εφήβους που να στοχεύουν στην ανάπτυξη της προσωπικότητάς τους.

Η εφηβεία ως περίοδος πολύπλευρων αλλαγών

Η εφηβεία σηματοδοτείται από σημαντικές αλλαγές στη ζωή του νεαρού ατόμου. Καταρχάς, ο έφηβος βιώνει βιολογικές αλλαγές αναφορικά με το σώμα του, αφού φτάνει σε ηλικία αναπαραγωγής, ενώ συγχρόνως γνωστικά εισέρχεται στο στάδιο της τυπικής και αφηρημένης σκέψης, δηλαδή της δυνατότητας να διατυπώνει υποθέσεις και να κάνει αφηρημένους συλλογισμούς. Προφανώς, η κοινωνικοποίηση η οποία συντελείται μέσα από τις κοινωνικές δομές και τους ανάλογους θεσμούς διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην παραπάνω αναπτυξιακή διαδικασία. Από ψυχοκοινωνικής και συναισθηματικής άποψης, οι έφηβοι, αγόρια και κορίτσια, παρουσιάζουν νέες μορφές κοινωνικής συμπεριφοράς, όπως η αναζήτηση του εαυτού και η προσπάθεια κατανόησής του. Επιπλέον, για τους εφήβους είναι ιδιαζόντως σημαντική η έννοια της φιλίας: παρά τους συχνούς ανταγωνισμούς μεταξύ τους, οι έφηβοι προσπαθούν συνήθως να επιτύχουν περισσότερες και μόνιμες σχέσεις με τους συνομηλίκους τους. Παράλληλα, ο πειραματισμός και η ανακάλυψη του «άλλου» φύλου τίθενται στο προσκήνιο κατά την εφηβεία. Οι έφηβοι ασχολούνται με την ερωτική και σεξουαλική τους ζωή, με την ανακάλυψη της ταυτότητάς τους, καθώς επίσης και με τους κοινωνικούς ρόλους που καλούνται να διαδραματίσουν ανάλογα με το φύλο, τους ερωτικούς προσανατολισμούς και την προσωπικότητά τους, η οποία και αυτή με τη σειρά της βρίσκεται υπό διαμόρφωση. Στη φάση αυτή, οι έφηβοι κατά την προσπάθειά τους να οικοδομήσουν μια αυτόνομη και ακέραιη προσωπικότητα που θα τους επιτρέψει την ομαλή μετάβαση από την παιδική και εφηβική ηλικία στην ενήλικη ζωή, επιχειρούν να αποκτήσουν τις κοινωνικές και επαγγελματικές δεξιότητες που θα τους καταστήσουν ικανούς, κατά την ενήλικη φάση ζωής, να έχουν την οικονομική τους ανεξαρτησία. Συγχρόνως, οι έφηβοι ξεκινούν να σχεδιάζουν το μέλλον τους, ανεξάρτητα και πέρα από την οικογένειά τους, να θέτουν στόχους ζωής και να ασχολούνται πιο έντονα με τον επαγγελματικό τους προσανατολισμό. Η παραπάνω κατάκτηση της αυτονομίας και συνεπώς των προσόντων που απαιτούνται, στις δυτικές τουλάχιστον κοινωνίες, καθίσταται όλο και πιο δύσκολη. Για τους λόγους αυτούς, η εφηβεία, τουλάχιστον των παιδιών που μεγαλώνουν και ανατρέφονται στις βιομηχανικά και τεχνολογικά αναπτυγμένες κοινωνίες, διακρίνεται από αυξημένη αστάθεια και συναισθηματική σύγκρουση. Το σύνολο των ψυχολογικών διεργασιών που χαρακτηρίζουν την εφηβική ηλικία υφίσταται μεταβολές, αφού επανατοποθετούνται τα όρια του εαυτού και επαναπροσδιορίζεται ο απαραίτητος «ζωτικός του χώρος». Σε αυτές τις συνθήκες, οι συγκρούσεις με το κοινωνικό και ειδικότερα με το οικογενειακό περιβάλλον δεν είναι σπάνιες. Ταυτόχρονα, ο έφηβος επανοηματοδοτεί τη σχέση του με το ενήλικο περιβάλλον, τους γονείς, τους δασκάλους κλπ. διεκδικώντας αφενός μια ίση μεταχείριση με αυτούς (απαιτώντας να τον αντιμετωπίζουν ως ενήλικα τον ίδιο), αφετέρου αρνείται να εγκαταλείψει εξ ολοκλήρου τα οφέλη της παιδικής ηλικίας και ενδεχομένως, το προστατευτικό περιβάλλον της οικογένειας – ιδιαίτερα μάλιστα της ελληνικής. Στο δυτικό κόσμο, η εφηβεία θεωρείται πλέον μια σαφώς διατυπωμένη έννοια, η οποία τοποθετείται ως ενδιάμεσο στάδιο μεταξύ της μέσης παιδικής ηλικίας και της ενήλικης ζωής. Άλλες κοινωνίες όμως δεν αναγνωρίζουν την ύπαρξη ενός τέτοιου ενδιάμεσου σταδίου, θεωρώντας ότι μετά τη μέση παιδική ηλικία τα άτομα εισέρχονται κατευθείαν στην ενήλικη ζωή. Για τις κοινωνίες αυτές, η έναρξη της ενήλικης ζωής σηματοδοτείται από τη στιγμή που το νεαρό άτομο έχει εισέλθει βιολογικά στη φάση της αναπαραγωγής και οικονομικά στο στάδιο της αυτάρκειας. Κλείνοντας, θα σημειώναμε ότι υπάρχει διχογνωμία στην επιστημονική κοινότητα για το αν μπορεί ή όχι η εφηβεία να αποτελεί οικουμενικό στάδιο που το αντιλαμβάνονται και το νοηματοδοτούν ως τέτοιο όλοι οι πολιτισμοί. Ευγενία Σαγιαννίδη, Ψυχολόγος

Η αυτοεκτίμηση των εφήβων και ο ρόλος των γονιών Η αυτοεκτίμηση περιλαμβάνει και την αυτοπεποίθηση, που είναι η πίστη στις δυνάμεις και στις ικανότητες μας, αλλά δεν περιορίζεται σε αυτήν, είναι πιο ευρεία έννοια και πιο καθοριστική για τη ψυχική μας ισορροπία και ευτυχία. Η αυτοεκτίμηση μπορεί να είναι ψηλή ή χαμηλή. • Ψηλή αυτοεκτίμηση = Αγάπη, σεβασμός, κατανόηση, φροντίδα και αποδοχή του εαυτού μας, γενικότερη ευχαρίστηση με αυτό που είμαστε, με τα θετικά και τα αρνητικά μας στοιχεία, η αίσθηση ότι αξίζουμε καλά πράγματα στη ζωή, ανεξάρτητα από αντικειμενικά προσόντα, γνώσεις και ικανότητες. • Είναι η ψηλή αυτοεκτίμηση ναρκισσισμός; Όχι! Ναρκισσισμός είναι η παθολογική αγάπη προς τον εαυτό, η οποία συνοδεύεται από εγωκεντρισμό και μια μη ρεαλιστική αυτοεικόνα, σύμφωνα με την οποία το ναρκισιστικό άτομο είναι τέλειο. Κατά βάθος κρύβεται χαμηλή αυτοεκτίμηση, συναισθηματική στέρηση και δυσκολία δημιουργίας συναισθηματικών δεσμών με τους άλλους. • Πώς εκδηλώνεται η ψηλή αυτοεκτίμηση; Με φροντίδα της σωματικής και ψυχικής μας υγείας (π.χ. υγιεινή διατροφή, άσκηση, επιδίωξη στόχων και ενδιαφερόντων), υγιείς σχέσεις, ψυχική ηρεμία. • Χαμηλή αυτοεκτίμηση = Έλλειψη ικανοποιητικής αγάπης, σεβασμού και εκτίμησης προς τον εαυτό μας, συναισθήματα μειονεξίας και κατωτερότητας, γενικευμένο αίσθημα δυσαρέσκειας με τον εαυτό μας, η αίσθηση ότι δε δικαιούμαστε και δεν αξίζουμε πολλά στη ζωή και στις σχέσεις μας. • Πώς εκδηλώνεται η χαμηλή αυτοεκτίμηση; Με αυτοκαταστροφικές συμπεριφορές όπως το κάπνισμα, κατάχρηση ουσιών, ανορεξία, επικίνδυνες για τη ζωή και την ασφάλεια συμπεριφορές, τελειομανία, άγχος, κατάθλιψη, φοβίες, παθητικότητα και αποδοχή περιφρόνησης, εκμετάλλευσης και κακομεταχείρισης (π.χ. ανοχή κοροϊδίας, βίας κλπ). • Πότε δημιουργείται η αυτοεκτίμηση; Όταν αρχίζει να δημιουργείται ο εαυτός, δηλαδή όταν το βρέφος αντιληφθεί ότι δεν είναι πια ένα με τη μητέρα αλλά ξεχωριστή οντότητα, αρχίζει να σχηματίζει και την αυτοεικόνα του. Χρονικά αυτό γίνεται περίπου στους 12-18 μήνες ζωής και συνεχίζει μέχρι το τέλος της εφηβείας. Όσο πιο ψηλή αυτοεκτίμηση έχει ένα παιδί, τόσο πιο εύκολα γίνεται ένας έφηβος και στη συνέχεια ενήλικας με ψηλή αυτοεκτίμηση. Η χαμηλή αυτοεκτίμηση διορθώνεται, αλλά όσο πιο νωρίς ξεκινήσουν και όσο πιο έντονα είναι τα προβλήματα της τόσο πιο δύσκολα γίνεται αυτό. • Ποιοι παράγοντες καθορίζουν την ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης; - Η σχέση του παιδιού με τους πρωταρχικούς φροντιστές του: ο τρόπος φροντίδας και η ποιότητα της μεταξύ τους σχέσης - Η ταύτιση του παιδιού με τους γονείς του - Η σχέση κάθε γονέα με τον εαυτό του, με τον άλλο γονέα και άλλους ανθρώπους - Η αξιολόγηση των σημαντικών άλλων για το άτομο μας (οικογένεια, δάσκαλοι, φίλοι) - Οι συγκρίσεις που κάνουμε του εαυτού μας με τους άλλους - Επηρεασμός από την κουλτούρα στην οποία ζούμε (π.χ. προσδοκίες) - Βαθμός στον οποίο αποκτούμε συγκεκριμμένες ικανότητες (ανάπτυξη αυτοπεποίθησης) - Σωματική υγεία και εμφάνιση • Πώς δημιουργείται η ψηλή αυτοεκτίμηση; Ο καθοριστικότερος παράγοντας στη δημιουργία της αυτοεκτίμησης είναι η προσωπικότητα και συμπεριφορά των γονέων προς το παιδί, αφού όπως είπαμε η ανάπτυξη της αυτοεκτίμησης αρχίζει από τη νηπιακή ηλικία. Όσο μεγαλώνει το παιδί, άλλα άτομα αρχίζουν να παίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη του παιδιού, όπως άλλοι συγγενείς, δάσκαλοι, συνομήλικοι, χωρίς όμως να υποκαθιστούν το βασικό ρόλο των γονέων, στους οποίους το παιδί και ο έφηβος εξακολουθούν να βασίζονται πρακτικά και συναισθηματικά. Όταν οι σημαντικοί άλλοι για το παιδί (συνήθως οι γονείς) το γνωρίζουν πραγματικά, το αποδέχονται όπως είναι – έστω και αν κάποια πράγματα δεν αρέσουν στους ίδιους – το κατανοούν, το στηρίζουν, του δείχνουν τρυφερότητα, υπομονή και το κάνουν να νιώθει προτεραιότητα γι’ αυτούς, το παιδί ή έφηβος σχηματίζει μια θετική εικόνα για τον εαυτό του. Ο βαθμός στον οποίο οι γονείς σέβονται τα συναισθήματα, τις ανάγκες και την προσωπικότητα του παιδιού τους και πιστεύουν σ’ αυτό καθορίζει το βαθμό στον οποίο το ίδιο το παιδί θα αγαπά τον εαυτό του και θα πιστεύει στις ικανότητές του. Για να γίνει αυτό, χρειάζεται συνήθως και ο γονιός να έχει ο ίδιος ψηλή αυτοεκτίμηση, καλές σχέσεις και στήριξη στο ρόλο του. • Πώς προκαλείται η χαμηλή αυτοεκτίμηση; Όταν οι γονείς για διάφορους λόγους, αδυνατούν να αντεπεξέλθουν ικανοποιητικά από άποψη αυτοεκτίμησης, στις ανάγκες των παιδιών τους. Τέτοιοι λόγοι είναι: - Συχνές και / ή παρατεταμένες απουσίες από την οικογένεια για οποιονδήποτε λόγο (π.χ. ασθένεια, εργασία), κατά τις οποίες το παιδί νιώθει ότι δε μπορεί να στραφεί στο γονιό για στήριξη και καθοδήγηση και κάνει διάφορες υποθέσεις για την απουσία του - Άγχος και ανασφάλεια των γονέων – για λόγους υγείας, οικονομικούς, σχέσεων ή άλλους – που μεταφέρονται μέσω παραδείγματος και ταύτισης στα παιδιά - Χαμηλή αυτοεκτίμηση των γονέων: οι ίδιοι δυσκολεύονται να αποδεχθούν τον εαυτό τους και κατ’ επέκταση δυσκολεύονται συνήθως να το κάνουν και με τα παιδιά τους - Υπερ-προστατευτικότητα: όταν τα παιδιά στερούνται ευκαιρίες να αναλάβουν ευθύνες, να πάρουν αποφάσεις και να χειριστούν δυσκολίες επειδή οι γονείς φοβούνται να τα αφήσουν να το πράξουν, αισθάνονται ανίκανα και ανάξια - Επικριτικότητα: Όταν οι γονείς ασκούν κριτική στα παιδιά τους με αρνητικούς χαρακτηρισμούς, συγκρίσεις και άλλα που κάνουν με καλές προθέσεις, το παιδί εισπράττει άθελα τους το μήνυμα ότι δε γίνεται αποδεκτό και άρα δεν αξίζει - Ασταθής και απρόβλεπτη συμπεριφορά, όπως στις περιπτώσεις όπου λόγω ιδιοσυγκρασίας, κούρασης, συζυγικών και άλλων προβλημάτων, ο γονιός κάποτε συμπεριφέρεται με τρυφερότητα, υπομονή και κατανόηση προς το παιδί, ενώ άλλοτε ξεσπά με θυμό και προσβολές - Έντονη αυστηρότητα: Τα παιδιά χρειάζονται οριοθέτηση, η οποία σημαίνει πρακτικά τη διδασκαλία μέσω παραδείγματος συμπεριφορών που σέβονται τα όρια τα δικά μας και των άλλων. Η υπερβολική αυστηρότητα όμως, οι συχνές και αυστηρές τιμωρίες παράγουν παιδιά με θυμό, έντονο αίσθημα αδικίας, αλλά και προβλήματα αυτοαποδοχής. - Υπερβολικές προσδοκίες, όπως στην περίπτωση που οι γονείς ευχαριστιούνται μόνο με αριστεία, αδυνατούν να αναγνωρίσουν οποιεσδήποτε δυσκολίες και περιορισμούς του παιδιού τους λόγω ηλικίας, ρυθμού ανάπτυξης, χαρακτήρα, προτιμήσεων - Σωματική και σεξουαλική βία: Η βία ενός γονιού προς το παιδί του μπορεί να εξηγηθεί και να γίνει κατανοητή, αλλά ποτέ αποδεκτή. Επιφέρει σοβαρά τραύματα στον ψυχισμό του παιδιού και ένα από αυτά είναι η πρόκληση χαμηλής αυτοεκτίμησης - Παραμέληση, σωματική ή ψυχολογική, για οποιονδήποτε λόγο, κάνει το παιδί να αισθάνεται περιττό, ενοχλητικό, ανάξιο να αγαπηθεί, όχι μόνο από τους γονείς του, αλλά και από οποιονδήποτε Τα παιδιά με κάποια μορφή διαφορετικότητας, είτε αυτή αφορά στην εμφάνιση τους (χρώμα, ανάστημα, βάρος κλπ), σε αναπηρία (κώφωση, τύφλωση κλπ) ή σε κάποια ιδιαιτερότητα στη συμπεριφορά ή στη μάθηση (π.χ. ομοφυλοφιλία, αυτισμός , νοητική στέρηση, μαθησιακές δυσκολίες, χαρισματικά παιδιά) έχουν να αντιμετωπίσουν διάφορες πρακτικές, κοινωνικές και συναισθηματικές δυσκολίες και γίνονται συνήθως δυσκολότερα αποδεκτά από την οικογένεια και το σχολικό τους περιβάλλον. Γίνονται συχνότερα θύματα σχολικού εκφοβισμού, κάτι που αποτελεί έναν επιπλέον παράγοντα στην πρόκληση της χαμηλής αυτοεκτίμησης. • Πώς επηρεάζεται η αυτοεκτίμηση από την εφηβεία; Στην εφηβεία, όπως και στη νηπιακή ηλικία, το κύριο αναπτυξιακό ζήτημα είναι η αυτονομία, παράλληλα με την αναζήτηση της ταυτότητας. Ο έφηβος δεν είναι πια παιδί, αλλά ούτε και ενήλικας. Χρειάζεται να αντιδράσει, να αμφισβητήσει την τελειότητα που πίστευε ότι είχαν οι γονείς του όταν ήταν παιδί, αλλά και την παντοδυναμία του σχολείου και της κοινωνίας. Αυτό είναι φυσιολογικό και αναγκαίο και όσο πιο πολλή κατανόηση μπορούν να δείξουν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί σε αυτή τη φάση (ενθυμούμενοι ίσως τη δική τους εφηβεία), χτίζοντας γέφυρες επικοινωνίας μαζί τους, τόσο καλύτερα θα αντιμετωπιστεί αυτή η περίοδος. Ο έφηβος χρειάζεται να πάρει πρωτοβουλίες, ενώ αναπτύσσει πλέον σημαντικές σχέσεις και με άτομα εκτός οικογένειας. Οι φίλοι του και η συμπεριφορά τους απέναντι του είναι πλέον πολύ σημαντικές γι’ αυτό. Το σώμα του αλλάζει, από παιδικό γίνεται αντρικό ή γυναικείο. Ο ρυθμός και τρόπος αλλαγής, αλλά και η στάση της οικογένειας και των φίλων προς τις αλλαγές αυτές, θα καθορίσουν και την εξέλιξη της αυτοεικόνας του ατόμου. Απότομες, καθυστερημένες ή ασυνήθιστες αλλαγές, συνοδευόμενες συχνά από πειράγματα, κάνουν πολλές φορές τον έφηβο να αισθανθεί ντροπή και υποτίμηση για το σώμα του, παράγοντα επικινδυνότητας για την ανάπτυξη χαμηλής αυτοεκτίμησης • Πώς βοηθούμε τα έφηβα παιδιά μας να έχουν ψηλή αυτοεκτίμηση; Όταν ο έφηβος νιώθει ότι η προσωπικότητα και οι απόψεις του γίνονται σεβαστές, ότι μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά των άλλων απέναντι του και γίνεται αρεστός και αποδεκτός από την οικογένεια και τους συνομηλίκους του με τα σωματικά και ψυχικά του χαρακτηριστικά, τότε ευκολότερα αποδέχεται και ο ίδιος τον εαυτό του και προσπαθεί να τον βελτιώσει. Προσπαθούμε να κάνουμε πραγματικό διάλογο χωρίς νουθεσίες, αλλά πραγματική προσπάθεια να καταλάβουμε και να στηρίξουμε το παιδί μας, ενθαρρύνοντας το να καλλιεργεί τα ενδιαφέροντα και τις σχέσεις του, δείχνοντάς του ότι πιστεύουμε σε αυτό και εμπιστευόμαστε την κρίση του, αλλά ταυτόχρονα ότι είμαστε κοντά του να το ενημερώσουμε για πράγματα που ίσως δε γνωρίζει και να το στηρίξουμε όπως μπορούμε σε οποιεσδήποτε δυσκολίες αντιμετωπίσει. • Πώς βοηθούμε τα παιδιά μας να ξεπεράσουν τη χαμηλή αυτοεκτίμηση; Αν έχουμε κάνει άθελα μας ή και αναπόφευκτα λόγων συνθηκών ζωής κάποια από τα λάθη που αναφέρθηκαν παραπάνω, σε οποιοδήποτε στάδιο ανάπτυξης του παιδιού μας, η εφηβεία είναι η καλύτερη ευκαιρία για επανόρθωση. Το ζήτημα της αυτοεκτίμησης βρίσκεται στην προτεραιότητα του εφήβου, ο οποίος κάνει σχεδόν τα πάντα για να την πετύχει. Προσπαθούμε – μόνοι μας ή με τη βοήθεια ειδικού – να προσφέρουμε πραγματική αποδοχή, κατανόηση, ενθάρρυνση και στήριξη στο παιδί μας, μαθαίνουμε να επικοινωνούμε καλύτερα μαζί του, να το ακούμε και να ανταποκρινόμαστε όσο το δυνατό καλύτερα στις ανάγκες και στα συναισθήματα του. Έτσι, το βοηθούμε να αναπτύξει την αυτοεκτίμηση του και να γίνει σταδιακά ένας ισορροπημένος, ψυχικά υγιής και ώριμος ενήλικας. Παράλληλα, αν η επικοινωνία έχει χαθεί και δυσκολευόμαστε να βοηθήσουμε μόνοι μας το παιδί μας, μπορούμε να το πάρουμε σε συμβουλευτικό ψυχολόγο και / ή ψυχοθεραπευτή, που να ειδικεύεται σε θέματα αυτοεκτίμησης, για να το βοηθήσει μέσω συμβουλευτικής και ψυχοθεραπείας να ανακαλύψει και να αγαπήσει τον εαυτό του και τη ζωή του. Λουΐζα Θεοφάνους, Συμβουλευτική Ψυχολόγος

Εκρήξεις» στην εφηβεία. Τα «πρέπει» και τα «μη» στη συμπεριφορά των γονιών!

Οι εκρήξεις και ο θυμός στους εφήβους μπορεί να έχουν πολλές αιτίες. Μπορεί να οφείλονται στις τεράστιες ορμονικές αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα τους – προκαλούν αλλαγές στη διάθεση ή μπερδεμένα συναισθήματα, μπορεί να οφείλονται στο στρες ή στην προσωπικότητα του παιδιού – βιώνει έντονα τα συναισθήματά του, δρα παρορμητικά, χάνει εύκολα τον έλεγχο, ή μπορεί να οφείλονται στα πρότυπά του – οι γονείς επιλύουν τις διαφορές τους με φωνές, καυγάδες και συγκρούσεις. Όποια και αν είναι η αιτία που προκαλεί και πυροδοτεί το θυμό, ένα πράγμα είναι σίγουρο, ο θυμός είναι ένα φυσιολογικό συναίσθημα που συμβαίνει σε όλους! Δεν είναι κακό ή λάθος να νιώθουμε θυμωμένοι, αυτό όμως που είναι σημαντικό είναι ο τρόπος που διαχειριζόμαστε τόσο το θυμό όσο και τον εαυτό μας. Μεταξύ των ενηλίκων και των εφήβων όμως, υπάρχει μια σημαντική διαφορά. Οι έφηβοι ακόμα και αν ενεργούν ή προσπαθούν να συμπεριφέρονται σαν ενήλικες, δεν έχουν τη γνωστική και εγκεφαλική ανάπτυξη των ενηλίκων. Ο εγκέφαλός τους είναι ακόμη υπό διαμόρφωση και θα συνεχίσει να διαμορφώνεται μέχρι περίπου τα είκοσί τους χρόνια! Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η σκέψη του να είναι συχνά λανθασμένη όπως είναι αυτή των παιδιών. Για παράδειγμα, ο έφηβος μπορεί να σκεφτεί «Η καθηγήτρια είναι χαζή, γιατί να κάνω αυτό που λέει; » ή «Δεν φταίω εγώ που έσπασα την πόρτα, ήμουν απλά θυμωμένος μαζί σου». Αυτή η λανθασμένη σκέψη δεν είναι σκόπιμη, αντίθετα οι σκέψεις έρχονται αυτόματα στο μυαλό των εφήβων. Πώς μπορούν να αντιμετωπίσουν οι γονείς τις εκρήξεις και το θυμό των εφήβων; Ίσως το πρώτο πράγμα που έρχεται στους γονείς να κάνουν όταν βλέπουν τον έφηβο να φωνάζει και να θυμώνει μαζί τους, είναι να μπουν στον πειρασμό να φωνάξουν ακόμα περισσότερο για να ισχυροποιήσουν τη δύναμή τους και το επιχείρημά τους. Στην πραγματικότητα όμως, αυτή η αντίδραση των γονιών έχει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα. Όταν οι γονείς συνεχίζουν τον καυγά, είναι σαν να ενθαρρύνουν και να προκαλούν το παιδί να συνεχίσει να επιτίθεται. Επίσης, όταν οι γονείς απαντούν με θυμό δείχνουν στο παιδί ότι πέφτουν στο δικό του επίπεδο και συμπεριφέρονται με τον ίδιο τρόπο που κάνει το ίδιο, με αποτέλεσμα να χάνουν «τη δύναμή» τους. Αντίθετα, ο έφηβος νιώθει ότι εκείνος έχει τον έλεγχο γιατί κατάφερε να κάνει τους γονείς του να θυμώσουν χάνοντας τον έλεγχο του εαυτού τους. Τα περισσότερα προγράμματα που μελετούν τη σχέση γονιών και εφήβων προτείνουν στους γονείς τα παρακάτω "μη" και "πρέπει" στη συμπεριφορά τους έτσι ώστε και να βελτιώσουν τον τρόπο που επικοινωνούν μεταξύ τους και κατά συνέπεια τη σχέση τους, αλλά και να βοηθήσουν τα παιδιά να αναπτύξουν δεξιότητες διαχείρισης των συναισθημάτων τους. Τα «μη» στη συμπεριφορά των γονιών: Οι φωνές και οι χαρακτηρισμοί δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να βοηθήσουν την κατάσταση. Το αντίθετο θα μπορούσαμε να πούμε. Ούτε η σύγκρουση και η διαφωνία μπορεί να επιλυθεί με αυτόν τον τρόπο, ούτε η συμπεριφορά του παιδιού θα αλλάξει, αλλά ούτε και η σχέση θα βελτιωθεί. Οι απειλές και οι εκβιασμοί πάνω στον καυγά όπως για παράδειγμα "Αν δεν σταματήσεις θα βγάλω τον υπολογιστή από το δωμάτιο για μια βδομάδα", θα αναστατώσουν ακόμα περισσότερο τον έφηβο και θα τον προκαλέσουν να συνεχίσει να εκδηλώνει τον θυμό του με αντιδραστικό τρόπο. Θα ήταν προτιμότερο να πουν οι γονείς "Μπορείς να επιλέξεις να πας στο δωμάτιό σου για λίγο να ηρεμήσεις, αλλιώς αργότερα θα υπάρξουν συνέπειες", και να αποχωρήσουν ήρεμα από το πεδίο της μάχης. Η προσπάθεια να ελέγξουν οι γονείς το παιδί και να το κάνουν υπόλογο για τη συμπεριφορά του επειδή δεν ήταν απόλυτα υπάκουο, δεν θα οδηγήσει πουθενά. Ακόμα και αν οι γονείς θέσουν τις συνέπειες όταν συμπεριφέρεται απρεπώς, αυτό δεν σημαίνει ότι το παιδί θα επιλέγει πάντα να ακολουθεί τους κανόνες. Οι γονείς πρέπει να θέτουν τους κανόνες και τα όρια και πρέπει να αφήνουν το παιδί να κάνει τη δική του επιλογή. Αν το παιδί δεν ακολουθήσει τους κανόνες και ανακαλύψει ότι υπάρχει ένα τίμημα και ένα κόστος για την κακή επιλογή του (πχ. χάσει προσωρινά ένα προνόμιο που απολαμβάνει), την επόμενη φορά θα επανεξετάσει την παραβίαση του κανόνα. Θα μπει στη διαδικασία να σκεφτεί αν αξίζει τον κόπο – μια διαδικασία απαραίτητη για τις επιλογές του στο μέλλον. Η άσκηση σωματικής βίας είναι ένα επιπλέον "μη" για δύο κυρίως λόγους. Ο πρώτος λόγος είναι ότι όταν το παιδί βλέπει τους γονείς να ασκούν σωματική βία επάνω του, μαθαίνει πως για να ελέγχει τις καταστάσεις πρέπει και μπορεί να χρησιμοποιεί και το ίδιο σωματική βία. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι μπορεί να εκτροχιαστεί τελείως ο έλεγχος της κατάστασης. Όταν το παιδί δέχεται σωματική επίθεση, είναι εξαιρετικά πιθανό η φυσική του παρόρμηση να το κάνει να αντεπιτεθεί. Δεν είναι λίγες εκείνες οι φορές που τα παιδιά επιτίθενται σωματικά στους γονείς ως προς απάντηση στη δική τους σωματική επίθεση. Τα «πρέπει» στη συμπεριφορά των γονιών: Οι γονείς αρχικά καλό είναι να κρατήσουν απόσταση από την κατάσταση και να αναρωτηθούν αν αξίζει τον κόπο να ασχοληθούν με αυτό το θέμα του προκύπτει. Πρέπει να αντιμετωπιστεί τώρα; Μήπως πρέπει να πάρετε κάποιο χρόνο για να ηρεμήσετε πριν αντιμετωπίσετε το παιδί; Σκεφτείτε προσεκτικά την κατάσταση αφήνοντας κάποιο χρόνο χωρίς να βιαστείτε να ενεργήσετε. Αν αισθάνεστε ότι το θέμα εξακολουθεί να είναι σημαντικό, αντιμετωπίστε το αργότερα αφού έχουν πέσει οι εντάσεις. Ο διαφορετικός τόνος τη φωνής μπορεί να δώσει άλλο κύρος και δύναμη στα λόγια των γονιών. Μείνετε ήρεμοι, ουδέτεροι και επικεντρωθείτε στα γεγονότα. Προσπαθήστε να είστε ειλικρινείς. Αφήστε το παιδί να γνωρίζει ότι δυσκολεύεστε να επικοινωνήσετε μαζί του αυτήν τη στιγμή "Μου είναι πραγματικά δύσκολo να σε ακούσω όταν φωνάζεις» ή «Όταν μου φωνάζεις, αισθάνομαι ότι δεν μπορώ να σε βοηθήσω». Η ειλικρίνεια είναι ο πιο απλός τρόπος για να τεθούν όρια στο παιδί και για να καταλάβει ότι η συμπεριφορά του δεν λειτουργεί. Δείξτε στο παιδί ότι ο τρόπος που σκέφτεται και συμπεριφέρεται για να πετύχει αυτό που θέλει δεν είναι αποτελεσματικός. Για παράδειγμα «Ξέρω ότι θέλεις να βγεις με τους φίλους σου, αλλά με το να μου φωνάζεις δεν πρόκειται να πάρεις αυτό που θέλεις» ή «Καταλαβαίνω ότι είσαι θυμωμένος, αλλά με το να ουρλιάζεις για να παίξεις στον υπολογιστή πριν κάνεις την εργασία σου, να ξέρεις ότι δεν θα με κάνει να συμφωνήσω". Τέλος, ο καλύτερος τρόπος για να διδάξουν οι γονείς στον έφηβο το πώς να διαχειρίζεται το θυμό του, είναι να δώσουν το καλό παράδειγμα. Οι γονείς είναι το πιο ισχυρό πρότυπο για τα παιδιά. Εάν οι γονείς θέλουν να μη φωνάζει το παιδί τους, δεν θα πρέπει να του φωνάζουν. Εάν οι γονείς θέλουν να μη βρίζει το παιδί, δεν θα πρέπει να βρίζουν. Οι γονείς θα πρέπει να συμπεριφέρονται με τον τρόπο που θέλουν να δουν από το παιδί τους να φέρεται. Οι γονείς θα πρέπει να θυμούνται ότι δεν βρίσκονται σε πόλεμο ή σε μάχη με το παιδί τους. Ακόμα όμως και αν νιώθουν έτσι, το παιδί τους δεν είναι εχθρός, όπως δεν είναι οι γονείς για το παιδί. Όταν ο έφηβος εκρήγνυται και θυμώνει, θα πρέπει να προσπαθήσουν να το βοηθήσουν να αποκτήσει πιο αποτελεσματικές τεχνικές διαχείρισης της επίλυσης των συγκρούσεων, χωρίς να πέσουν στην παγίδα του ποιος θα βγει νικητής από τη διαμάχη. Ελένη Σίγκου BSc, MSc Ψυχολογίας

Η γυναίκα και οι πολλαπλοί της ρόλοι_ Ο πολυδιάστατος ρόλος της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία

Ζούμε σε μία εποχή όπου η λειτουργία της οικογένειας και η δυναμική των συντροφικών σχέσεων έχουν απελευθερωθεί από τους περιοριστικούς όρους που είχαν στο παρελθόν. Παλαιότερα, η οικογένεια ιδίως στις αγροτικές κοινωνίες είχε τη λειτουργία της επιβίωσης και της αλληλουποστήριξης των μελών: οι εργασίες και οι ρόλοι ήταν σαφώς μοιρασμένοι και προδιαγεγραμμένοι βάση του φύλου, οι οικονομικοί και υλικοί πόροι κατανεμημένοι και οι σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών προσδιορισμένοι βάσει της εξυπηρέτησης των αναγκών του σπιτιού και του μεγαλώματος των παιδιών. Η δημιουργία οικογένειας ήταν ο «προορισμός» του ανθρώπου και η αποκατάσταση της γυναίκας μέσω του γάμου, όπου το προξενιό λειτουργούσε σαν μέσο υλοποίησης αυτού του προορισμού, απαραίτητη για την κοινωνική της αποδοχή. Με την πάροδο του χρόνου, η σχέση ζευγαριού επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην απόκτηση παιδιών και στο μεγάλωμά τους, οι σύζυγοι εστίαζαν στην επαγγελματική κυρίως καταξίωσή τους προκειμένου να επιτελεστεί αυτός ο σκοπός και η σχέση ανάμεσα στο ζευγάρι απειλούνταν από εξαφάνιση. Σήμερα, τα ζευγάρια διεκδικούν μία σχέση όχι απλώς για την εξυπηρέτηση σκοπών, προορισμών ή αναγκών ασφάλειας, αλλά μία σχέση η οποία επιτρέπει την προσωπική τους ανάπτυξη και την καλή συνάντηση ανάμεσα στους συντρόφους. Σε μία τέτοια εποχή, η θέση της γυναίκας, όπως βέβαια αντίστοιχα και του άντρα, έρχεται να αναδειχτεί, να ελευθερωθεί αλλά και να εμπλουτιστεί, χωρίς να χαθεί η ιδιαιτερότητα και τα χαρακτηριστικά εκείνα που της προσδίδουν μοναδικότητα και αυτοεκτίμηση. Η σημερινή γυναίκα επιτρέπεται να μην είναι απλώς μητέρα που θα είναι εγκατεστημένη στην οικία και θα μεγαλώνει τα παιδιά της οικογένειας. Η σημερινή γυναίκα έχει τη δυνατότητα να εκφράζει και να γεύεται τη δημιουργικότητά της μέσα από την εργασία της και τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά της. Έχει τη δυνατότητα να αξιοποιεί τις ικανότητές της και να χαίρεται τον εαυτό της. Μπορεί να προσφέρει στο κοινό ταμείο της σχέσης τόσο υλικά, όσο και συναισθηματικά, με το να μοιράζεται τις δημιουργίες και τα συναισθήματά της με τον σύντροφό της, αντί απλώς να λειτουργεί διακοσμητικά πλάι σε έναν άντρα- κουβαλητή- ρόλοι υποτιμητικοί και ασφυκτικοί και για τους δύο. Έχει πια ελευθερία να επικοινωνεί τις αγωνίες της και να αφουγκράζεται τις σκέψεις του συντρόφου της. Να δέχεται αλλά και να προσφέρει φροντίδα. Να μοιράζεται χαρά και να στηρίζει, αλλά και να ζητάει στήριξη. Να δίνει ζωή σαν μητέρα, αλλά και να αναδεικνύει την ικανότητα του πατέρα στη φροντίδα.

Παρόλα αυτά, οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής έρχονται να προβληματίσουν αρκετές γυναίκες ως προς τον συντονισμό των πολλαπλών τους ρόλων. Γυναίκες οι οποίες είναι εργαζόμενες, σύζυγοι και ίσως και μητέρες. Ερωτήματα που προκύπτουν συχνά είναι «Πώς να ανταποκριθώ από άποψη χρόνου σε όλους τους ρόλους μου;», «Πώς να προλάβω και να εργαστώ και να δω το σύντροφό μου;», «Πώς να μην εμποδίζει η πολύωρη εργασία μου τη σχέση μου με τα παιδιά μου;» Σε πρώτη ανάγνωση, έχουμε εδώ να δούμε ένα ζήτημα «χρόνου», ένα συναίσθημα άγχους να τα προλάβουμε όλα και στο τέλος μία αίσθηση ενοχής και προσωπικής ανεπάρκειας όπου ακούγεται το «μάλλον δεν είμαι αρκετά καλή μητέρα» ή το «ναι, αλλά δεν έχω χρόνο για τον εαυτό μου» και ακόμα και λόγια για το πόσο εκνευριστικά και φορτικά μπορούν να γίνουν τα παιδιά. Αν μείνουμε όμως σε αυτό το πρώτο επίπεδο, τότε η απάντηση και η λύση είναι εύκολη αλλά ενδεχομένως υποτιμητική για όλα όσα δικαιούται να ζει και να απολαμβάνει μία σύγχρονη γυναίκα. Μία λύση όπου «κάτι από όλα» θα χρειαστεί να «κοπεί» ώστε να έχουμε «περισσότερο χρόνο», χρόνο που θα γκρινιάζουμε- ξανά- για εκείνα που μας «στέρησε» η μητρότητα, η συμβίωση, η εργασία. Σαν δηλαδή να μπαίνει το δίλημμα μιας επιλογής όπου κάποια επιθυμία μας θα πρέπει οπωσδήποτε να μην εκπληρωθεί. Πόσο όμως τότε θα μπορούμε να χαιρόμαστε τη μητρότητα, τη συμβίωση, την επαγγελματική εξέλιξη εάν ταυτόχρονα νιώθουμε ότι αυτά μας στερούν κάτι άλλο; Εκείνο το οποίο «κόψαμε» για να έχουμε «χρόνο»; Πόσο θα χαιρόμαστε τα παιδιά μας εάν τα κοιτάζουμε με το βλέμμα της γυναίκας που απέρριψε τη δουλειά των ονείρων της για να τα μεγαλώσει; Πόσο θα ευχαριστιόμαστε με τον άντρα μας εάν δεν φροντίζουμε τις προσωπικές μας ενασχολήσεις και τις δημιουργικές αναζητήσεις μας; Είναι αλήθεια ότι μία σύγχρονη γυναίκα, σύγχρονη από την άποψη των πολλαπλών δυνατοτήτων που έχει στο σήμερα, δεν μπορεί να κοιτάζει τον εαυτό της με κριτήρια αλλοτινού χρόνου. Είναι αλήθεια ότι η γυναίκα του σήμερα δεν μπορεί να παραμείνει όλη την ημέρα στο σπίτι και να φροντίζει τα παιδιά όπως παλιότερα, γιατί αυτή η γυναίκα αν δεν φροντίσει πολλαπλά τον εαυτό της δεν θα είναι η σημερινή καλή μητέρα εν τέλει. Και η φροντίδα που θα παρέχει θα κινδυνεύει να μην είναι πραγματικά καλή φροντίδα τελικά. Κάτι τέτοιο φυσικά δεν υπονοεί την παραμέληση της φροντίδας των παιδιών, διότι τότε θα επιστρέφαμε πάλι στο προηγούμενο ψευτοδίλημμα: εργασία ή μητρότητα; Επαγγελματίας ή σύντροφος; και ούτω καθ’ εξής, όπου πάντα κάτι καλό θα χρειάζεται να αποκλείεται και μια πλευρά του εαυτού θα πρέπει να μένει ανικανοποίητη. Ίσως λοιπόν το ερώτημα που έχει να τεθεί δεν είναι πώς θα βρεθεί περισσότερος χρόνος ή αν πρέπει να εγκαταλείψουμε κάτι, αλλά πώς θα οργανωθεί η καθημερινότητά μας με τέτοιο τρόπο ώστε να τυγχάνουν αποδοχής όλες οι πλευρές του εαυτού μας με τα σημερινά δεδομένα και όχι σύμφωνα με τους παλιότερους τρόπους ζωής. Πώς επίσης η σύγχρονη γυναίκα αντί να ενοχοποιεί τον εαυτό της για τις πολλές και πλούσιες επιθυμίες της θα τις αποδεχτεί ως καλές και θεμιτές ώστε να νιώθει καλά με τον εαυτό της και πώς στα πλαίσια αυτά θα βρίσκει εναλλακτικές λύσεις ώστε να αξιοποιεί στο έπακρο και να χαίρεται το «χρόνο» με το σύντροφο, τα παιδιά της, τις ενασχολήσεις της. Πώς η εργαζόμενη γυναίκα θα υπερασπίζεται τη δυνατότητά της να παραμένει τρυφερή και ελκυστική σύντροφος χωρίς να αναλώνεται και να καταναλώνει χρόνο και ενέργεια σε αγωνίες για το αν το ένα αποκλείει το άλλο και αν θα πρέπει να κάνει μια αναγκαστική επιλογή. Πώς η στοργική μητέρα θα υπερασπίζεται την αξιοποίηση των ικανοτήτων της σε μία δημιουργική δουλειά ώστε μόλις επιστρέφει να μπορεί να χαίρεται το παιδί της και να μην το σηκώνει σαν ένα βάρος που την περιορίζει. Οι απαντήσεις είναι πολλές, οι εναλλακτικές ποικίλουν και η επιλογή αφορά την προσωπικότητα της κάθε γυναίκας, αλλά και τη φύση της συντροφικής σχέσης, δεδομένου ότι οι νέες γυναίκες σήμερα μοιράζονται τις αγωνίες και τις επιθυμίες τους με τους συντρόφους τους και οργανώνουν από κοινού την πορεία της ζωής τους. Το σημαντικό όμως που κρύβεται πίσω από αυτή την επιδερμική περί χρόνου ανησυχία και που έχουμε να το λάβουμε σοβαρά υπόψιν είναι ο κίνδυνος στην έγνοια μας να είμαστε επαρκείς και καλά σε όλα τα κομμάτια της ζωής μας να αντιμετωπίσουμε όλες αυτές τις δυνατότητες που μπορούμε να χαιρόμαστε στο σήμερα ως γυναίκες σαν ένα πρόβλημα που έχουμε να λύσουμε, να προλάβουμε, να φορτωθούμε. Γιατί τότε είναι που θα υποτιμήσουμε τον εαυτό μας και θα μας δούμε μονομερώς, με αποτέλεσμα τελικά εμείς οι ίδιες να αποκλείσουμε ζωντανά κομμάτια του εαυτού μας που δικαιούμαστε να υπερασπιζόμαστε και να απολαμβάνουμε. Διότι αν η νέα γυναίκα που την ώρα που «φιλοτεχνεί» ένα γρήγορο, αλλά πρωτότυπο και πικάντικο πιάτο ταυτόχρονα επεξεργάζεται τις τελευταίες οικονομικές εξελίξεις στο laptop που αφορούν τη δουλειά της, δεν καμαρώσει τον εαυτό της αλλά βάλει ερώτημα για το κατά πόσο «πιέζεται», «αναγκάζεται» να τα προλαβαίνει όλα, τότε εκείνη θα είναι που επιδιώκει να κοιτάξει τον εαυτό της μονόπλευρα: ή μόνο για να εργάζεται χωρίς θηλυκότητα ή μόνο για να μαγειρεύει χωρίς δημιουργικότητα και μαγεία. Αν ο χρόνος μπορεί να αυξηθεί; Όσο ενοχοποιούνται οι επιθυμίες, ο χρόνος θα είναι πάντα λίγος, αλλά θα αφιερώνεται άπλετα σε σκέψεις περί αδικίας και ανικανοποίητου, όπου ο γάμος και τα παιδιά θα είναι η πηγή του κακού και της στέρησης. Όσο η σύγχρονη γυναίκα καλωσορίζει τις επιθυμίες της και δεσμεύεται απέναντι στον εαυτό της να επιτρέπει σε κάθε της πλευρά να εκφράζεται, να ικανοποιείται και να είναι πηγή δημιουργίας και όσο δεν επιτρέπει να μην συμμετέχει σε κάποια πλευρά της ζωής της ακριβώς επειδή δικαιούται να τις χαίρεται όλες, ο χρόνος θα αποκτά διαστάσεις πληρότητας, προσωπικής ολοκλήρωσης, ουσίας και πώς όχι τελικά επάρκειας;

Μαριέττα Μαλτά, Ψυχολόγος, M,Sc.- Θεραπεύτρια Οικογένειας Ειδίκευση στη Συστημική- Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία και τη Θεραπεία Οικογένειας για παιδιά, εφήβους και ενήλικες

Μία γυναίκα, χίλιοι ρόλοι

Πόσους ρόλους μπορεί να έχει η σύγχρονη γυναίκα; Πώς καταφέρνει ένα πρόσωπο να ανταπεξέρχεται σε πολλαπλές υποχρεώσεις και ευθύνες, χωρίς να μπερδεύεται και να εξουθενώνεται; Πώς η εναλλαγή αυτή μπορεί να της εξασφαλίζει ισορροπία, να την εξελίσσει ή να την εγκλωβίζει; Η γυναίκα είναι ίσως το πλέον πολυπράγμον ον, επιτυγχάνοντας όσα θέλει ή πρέπει να φέρει εις πέρας. Το κόστος όμως είναι υψηλό, καθώς καλείται να παίξει ταυτόχρονα πολλούς διαφορετικούς και απαιτητικούς ρόλους κρατώντας δύσκολες ισορροπίες, που συχνά διαταράσσονται. Ο συνδυασμός τού να είναι εργαζόμενη, νοικοκυρά, σύντροφος, μητέρα, κόρη, αδελφή, φίλη και ενεργό μέλος της κοινωνίας απαιτεί ένα κράμα θέλησης, δύναμης, προσπάθειας, κουράγιου, υπομονής και επιμονής! Η ανάγκη της να κάνει πολλά πράγματα ταυτόχρονα, να αναλαμβάνει ποικίλες ευθύνες, να ανταπεξέρχεται σε αρκετές κι ετερόκλητες δραστηριότητες, διατηρώντας τον έλεγχο, απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια, που τις περισσότερες φορές την κάνει να ξεχνά να ζητήσει βοήθεια, στήριξη ή κατανόηση από τους άλλους και να δείξει επιείκεια στον εαυτό της, με αποτέλεσμα να πιέζεται, να αγχώνεται και να εξαντλείται και να μην μπορεί να απολαύσει την καθημερινότητα ή την επαφή της με το κοντινό της περιβάλλον (παιδιά, σύζυγο, συγγενείς, φίλους, συναδέλφους και κοινωνικό περίγυρο)! Πολύ συχνά εγκλωβίζεται σε ένα ρόλο, που θεωρεί πιο σημαντικό και σχεδόν αποκλείει τους άλλους ως ασύμβατους. Για παράδειγμα γυναίκες που αρνούνται τη μητρότητα, για να μην αποτελεί εμπόδιο στην επαγγελματική τους ανέλιξη, ή που επικεντρώνονται τόσο στη μητρότητα, ώστε αγνοούν τις κοινωνικές, επαγγελματικές και προσωπικές τους παραμέτρους. Τι κρύβεται πίσω από αυτές τις άκαμπτες στάσεις; Τι μπορεί να τις διαμορφώνει; Συνήθως κάποιες πεποιθήσεις που ανάγονται στην παιδική ηλικία, στον τρόπο ανατροφής ή και στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ενδεικτικά παραδείγματα: «Η καλή μάνα βρίσκεται στο σπίτι», «Η καλή νοικοκυρά έχει πάντα έτοιμο φαγητό και το σπίτι της έτοιμο για να δεχθεί κόσμο ανά πάσα στιγμή», «Μια σωστή επαγγελματίας δεν φέρνει ποτέ την οικογενειακή της ζωή στο γραφείο», «Όσο κουρασμένη κι αν είναι μία σύζυγος πρέπει πάντα να υποδέχεται τον άνδρα της χαμογελαστή» …

Τόσα ΠΡΕΠΕΙ, ΠΟΤΕ και ΠΑΝΤΑ, τα οποία καθορίζουν τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά της, με τρόπο μη συνειδητό! Με το πέρασμα του χρόνου η εικόνα της γυναίκας άλλαξε ουσιαστικά. Παλαιότερα αντιλαμβανόταν τον εαυτό της ως λιγότερο δυναμικό και αυτόνομο, κυρίως επειδή ήταν υποχρεωμένη να παραμένει στο σπίτι και να ασχολείται μόνο με την ανατροφή των παιδιών και με «τα του οίκου της», ενώ οι προσωπικές της ανάγκες έμπαιναν σε δεύτερη μοίρα.

Από την στιγμή που άρχισε να φοιτά στο πανεπιστήμιο, να αναπτύσσει σοβαρές επαγγελματικές αξιώσεις και να κυριαρχεί στην κοινωνική σκακιέρα, ανέπτυξε μια σημαντική επιτάχυνση, διαφοροποιώντας τη θέση της. Ως εργαζόμενη και οικονομικά ανεξάρτητη πλέον, δεν άργησε να διεκδικήσει και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της κι αυτό είχε ως αποτέλεσμα την διαταραχή των λεπτών ισορροπιών στις σχέσεις της με το άλλο φύλο. Σχέσεις που βρέθηκαν σε ανταγωνιστική θέση. Ωστόσο, στη σύγχρονη πραγματικότητα, αν και έχει διαφοροποιηθεί ο ρόλος της σε σύγκριση με το παρελθόν, η γυναίκα αντιμετωπίζεται, ακόμη, με ανισότητα στον κατεξοχήν ανδροκρατούμενο επαγγελματικό στίβο τουλάχιστον στους περισσότερους τομείς. Παρότι οι αξιώσεις είναι μεγάλες και ο ανταγωνισμός σκληρός, στον αντίποδα, υφίστανται ‘’έκπτωση’’ οι ισότιμες ευκαιρίες για εργασία, η ίση μεταχείριση κι η αμοιβή, ενώ η επιφυλακτικότητα και η διστακτικότητα ως προς τις δυνατότητές της παραμένουν …σταθερές. Γι’ αυτούς τους λόγους, η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η γυναίκα είναι η ανθεκτικότητα και η επιμονή που πρέπει να διατηρεί, ώστε να αναγνωρίζεται η αξία της, που είναι βέβαιη και διαχρονική!

Πατρίτσια Σενβαϊτζ, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια

Η ΘΕΣΗΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ

Η γυναίκα από την αρχή της ιστορικής περιόδου έχει δεχθεί πολλές επιδράσεις όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της. Οι γυναίκες ήταν και είναι ακόμη τα θύματα της δημόσιας και ιδιωτικής βίας σε παγκόσμια κλίμακα. Η εκμετάλλευση και η κακοποίηση των γυναικών δεν είναι απλώς ένα λάθος του συστήματος. Είναι γέννημα της ίδιας της κοινωνίας, του κέρδους και του πλούτου. Από αυτήν την άποψη η πάλη ενάντια στην καταπίεση των γυναικών είναι και πάλη ενάντια στους όρους και τις συνθήκες που τη δημιουργούν. Η Γυναίκα στην προϊστορική εποχή Τα παλιά χρόνια οι σχέσεις των δύο φύλων δεν ήταν όπως οι σημερινές. Την προϊστορική εποχή η γυναίκα ήταν σε πρώτη θέση. Αυτό συνεχίστηκε και στα μινωικά χρόνια αλλά ύστερα η θέση της γυναίκας έπεσε πάρα πολύ χαμηλά με αποτέλεσμα από την αρχαιότητα μέχρι και πριν από λίγες δεκαετίες οι άνδρες να θεωρούν τις γυναίκες πολύ κατώτερές τους, να τις καταπιέζουν και να τις εκμεταλλεύονται. Ήταν η εποχή που ήκμασε ο θεσμός της μητριαρχίας. Η γυναίκα λατρεύτηκε ως θεά-Μητέρα, ως θεά της γονιμότητας, μιας και αυτή ήταν που έφερνε στον κόσμο τα παιδιά. Την σέβονταν και την εκτιμούσαν γιατί είχε κυρίαρχη θέση στην οικογένεια αλλά και στην αγωγή και στην ανατροφή των παιδιών είχε την αποκλειστική μέριμνα. Η θέση της ενισχυόταν και από το γεγονός ότι ήταν σίγουρη ως μάνα των παιδιών που γεννούσε, ενώ ο πατέρας ήταν αμφισβητούμενος. Στην μητριαρχική οικογένεια τα παιδιά έπαιρναν το όνομα της μητέρας και την περιουσία την έπαιρναν οι κόρες (Αμαζόνες). Μινωική Κρήτη Οι γυναίκες στην κοινωνία της μινωικής Κρήτης είχαν τα ίδια περίπου δικαιώματα και ελευθερίες με τους άντρες. Έπαιρναν μέρος σ’ όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, στις γιορτές, τα αγωνίσματα, το κυνήγι. Όπως και οι σημερινές γυναίκες, χτένιζαν με φροντίδα τα μαλλιά τους, βάφονταν, φορούσαν φανταχτερά φορέματα και όμορφα στολίδια. Οι Γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα Πολλά και διάφορα έχουν γραφτεί για τις γυναίκες στη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, άλλα από τα οποία εκθειάζουν το γυναικείο φύλλο και άλλα που μιλούν με τρόπο ταπεινωτικό και ανεπίτρεπτο. Γράφτηκαν ύμνοι συγκινητικοί αλλά και στίχοι προσβλητικοί και βλάσφημοι. Υπήρξαν περίοδοι δόξας, όμως και φαινόμενα καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Είναι αλήθεια ότι καθώς οι πολιτισμοί διαφέρουν μεταξύ τους, διαφέρουν και οι ρόλοι που αναθέτουν στο ένα ή το άλλο φύλο, και οι διάφορες εργασίες, κάποιες από τις οποίες σε μια κοινωνία μπορεί να θεωρούνται αντρικές ενώ σε άλλη γυναικείες. Η μόνη σταθερά για τον καθορισμό αυτών των ρόλων είναι το γεγονός ότι οι γυναίκες, απασχολημένες κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους με τη γέννηση και ανατροφή των παιδιών, ήταν υποχρεωμένες να μένουν κοντά στο χώρο της κατοικίας τους και, συνεπώς, να αναλαμβάνουν τα καθήκοντα που μπορούσαν να εκτελέσουν χωρίς να εγκαταλείπουν την κύρια αποστολή τους. Η θέση του γυναικείου φύλου αποτέλεσε σημείο αντιλεγόμενο, καθώς οι διάφοροι συγγραφείς έγραψαν επηρεασμένοι από ιδεολογικά ρεύματα, παρουσιάζοντας συχνά όχι την αληθινή εικόνα αλλά εκείνο που εξυπηρετούσε τους σκοπούς που καθένας από αυτούς υπηρετούσε. Kάτω από την επίδραση της εξελικτικής θεωρίας του Δαρβίνου, για παράδειγμα, υποστηρίχτηκε ότι το αρχικό καθεστώς στην αυγή της ανθρωπότητας ήταν η μητριαρχία. Με τον τρόπο αυτό θέλησαν να ανατρέψουν εκ βάθρων και ν’ αποδείξουν αναξιόπιστη την ιστορία της Βίβλου. Γρήγορα όμως η ιδέα αυτή απορρίφθηκε από τους σύγχρονους ανθρωπολόγους ως στερούμενη παντελώς αποδείξεων. Ακόμη και γυναίκες συγγραφείς δεν ξέφυγαν τον πειρασμό, επειδή κι εκείνες από το μέρος τους, τις περισσότερες φορές έγραψαν στρατευμένες κάτω από διάφορες τάσεις της κοινωνίας, της πολιτικής ή της θρησκείας. Κλασικό παράδειγμα αυτής της μονομερούς πληροφόρησης αποτελεί η άποψη που μέχρι πρόσφατα επικρατούσε, για τη θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα. Επηρεασμένοι κυρίως από την εικόνα της ζωής στην Αθήνα της κλασικής περιόδου, οι περισσότεροι συγγραφείς γενίκευαν τα πράγματα και μιλούσαν για μια κατάσταση περίπου τραγική, όπου οι γυναίκες ήταν φυλακισμένες στα απομονωμένα γυναικεία διαμερίσματα των οικιών, ενώ οι άντρες περνούσαν τον καιρό τους αργόσχολοι, στην Αγορά, τα γυμναστήρια και τα λουτρά. Όμως ήδη στην αρχαία Βαβυλώνα και στην Αίγυπτο οι γυναίκες είχαν σημαντική ανεξαρτησία και υψηλή θέση στην κοινωνία. Ο Κώδικας Νόμων του Χαμουραμπί (1795-1750 π.Χ.), για παράδειγμα, βαβυλωνιακό γραπτό μνημείο που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, περιέχει πάμπολλες προβλέψεις σχετικά με τις γυναίκες, το γάμο, την περιουσία τους, την ανατροφή και επιμέλεια των παιδιών, το διαζύγιο κ.λπ., που δείχνουν ότι ακόμη και σ’ εκείνη την τόσο πρώιμη εποχή, και κάτω από ειδωλολατρικό καθεστώς, υπήρχε προστασία από κακομεταχείριση, εκμετάλλευση και άλλες καταχρήσεις. Οι γυναίκες μπορούσαν να ασκούν εμπόριο για λογαριασμό τους και να προσφέρουν υπηρεσίες ως δικαστές, προεστοί, μάρτυρες σε δικαστήρια και γραφείς. Στην Αίγυπτο τα πράγματα ήταν ακόμη καλύτερα και οι γυναίκες έγιναν συχνά άρχοντες του κράτους. Σε αρκετές περιπτώσεις, λοιπόν, τη θέση και τα δικαιώματα της αρχαίας γυναίκας θα τα ζήλευαν πολλές κοινωνίες του ευρωπαϊκού μεσαίωνα. Στα Ομηρικά Έπη, στη Μινωική και στη Μυκηναϊκή εποχή, οι γυναίκες είναι σε πολύ καλή μοίρα. Αγαπούν την οικογένειά τους, συζητούν ελεύθερα μαζί με τους άντρες, επικρατεί η μονογαμία, ο γάμος είναι ιερός και αδιάλυτος, η γυναίκα μπορεί να διαλέξει τον άντρα της, οι συζυγικές σχέσεις βασίζονται σε αμοιβαία αγάπη και εκτίμηση και οι τρόποι συμπεριφοράς των συζύγων παρουσιάζονται απλοί, ευγενικοί και εγκάρδιοι. Η πολυτεκνία θεωρείται μεγάλο αγαθό και ευτυχία, ενώ η ατεκνία μεγάλη συμφορά και εκδήλωση θεϊκής τιμωρίας. Το ίδιο και στην αρχαία Σπάρτη οι γυναίκες ήταν σχεδόν ίσες με τους άντρες, συγχρωτίζονταν ελεύθερα στο δημόσιο βίο και στους αθλητικούς αγώνες, παντρεύονταν τον άντρα που θα αγαπούσαν, και είχαν γνώμη στα πολιτικά και δημόσια πράγματα. Είναι άραγε τυχαίο ότι ήταν οι Σπαρτιάτισσες που έλεγαν στους άντρες τους το γνωστό “Ή ταν ή επί τας”; Αλλά η σύγχρονη αντίληψη για τη θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα στηρίχτηκε περισσότερο στο καθεστώς της κλασικής Αθήνας, που οπωσδήποτε ήταν δυσμενέστερο για τη γυναίκα, αφού πολλά από τα ήθη είχαν διαφθαρεί, ιδιαίτερα μάλιστα σε ό,τι αφορούσε την ανώτερη κοινωνική τάξη. Έχοντας, λοιπόν, την αρχαία Αθήνα ως υπόδειγμα, ως φαίνεται ήταν δύσκολο σε πολλούς να πιστέψουν πως τα πράγματα μπορούσαν να είναι καλύτερα σε άλλες κοινωνίες, και μάλιστα παλαιότερες από αυτήν. Σήμερα ωστόσο πολλά έχουν αναθεωρηθεί από τους επιστήμονες και η αντίληψή τους είναι πλέον εντελώς διαφορετική, καθώς οι έρευνες ανατρέπουν συνεχώς την προηγούμενη άποψη ως εντελώς εξωπραγματική. Όπως γράφει η ιστορικός M. Katz τίποτα δεν είναι περισσότερο ανακριβές από την ιδέα της φυλακισμένης γυναίκας στην Αρχαία Ελλάδα. Αν και πολλές φιλολογικές πηγές προβάλλουν την αντίληψη ότι η Αθηναία γυναίκα ήταν λίγο παραπάνω από τους δούλους, οι έρευνες έχουν δείξει ότι ως έργα αντρών (όπως είναι σχεδόν όλες οι γραπτές αρχαίες πηγές) παρουσιάζουν μάλλον την αντρική άποψη και όχι απαραίτητα την αλήθεια. Το να δημιουργούμε θεωρίες για τη ζωή της αρχαίας εποχής, στηριγμένοι μόνο σε φιλολογικές πηγές, λέει η Katz, μοιάζει σαν οι μελλοντικοί ιστορικοί να προσπαθούσαν να περιγράψουν τη ζωή της σημερινής νοικοκυράς με βάση την εικόνα που δίνουν τα διάφορα πορνοπεριοδικά ή οι κωμωδίες, κι αυτό δεν θα ήταν σωστό. Μια άλλη ερευνήτρια, η S. Cole υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να παραθεωρείται η συμβολή της γυναίκας στα κοινά αφού, φροντίζοντας εκείνη για το σπίτι, άφηνε στον άντρα της το περιθώριο να ασχολείται με τα πολιτικά πράγματα. Χωρίς η ίδια να έχει πολιτικά δικαιώματα, λέει η συγγραφέας, η Αθηναία μπορούσε να επηρεάζει τη δημοκρατία έμμεσα. Εξάλλου, η δύναμη που ασκούσαν οι γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας διαφαίνεται και από τους ρόλους που έχουν στις κλασικές κωμωδίες και τραγωδίες των Αριστοφάνη, Ευριπίδη, Αισχύλου, Σοφοκλή κ.λπ. Υποστήριξαν, λοιπόν, πως οι γυναίκες ήταν θαμμένες στους γυναικωνίτες, όμως χιλιάδες ανάγλυφες παραστάσεις τις παρουσιάζουν δραστήριες, περιποιημένες και καλλιεργημένες, να συμμετέχουν και να απολαμβάνουν πλάι στους άντρες το βιοτικό επίπεδο που πρόσφερε η εποχή τους. Κάνουν λόγο για γυναίκες αμόρφωτες και ικανές μόνο για παιδοποιία, όμως βρίσκουμε γυναίκες μουσικούς, ποιήτριες, αγρότισσες, βιοτέχνες και εμπόρους. Για τις περισσότερες γυναίκες, όπως και για τους περισσότερους άντρες, ωστόσο, δεν ήταν δυνατό να ζει κανείς χωρίς να εργάζεται εκείνες λοιπόν που έμεναν στην ύπαιθρο συμμετείχαν στις αγροτικές εργασίες κι εκείνες που ζούσαν στην πόλη ασχολούντο με το μικρεμπόριο ή διατηρούσαν καταστήματα με τους συζύγους τους. Αν και το ιδανικό για εκείνη την κοινωνία απαιτούσε από τον άντρα να εργάζεται στους αγρούς, στην αγορά και στις δημόσιες υποθέσεις, ενώ η γυναίκα ύφαινε το μαλλί, έψηνε το ψωμί και φρόντιζε για το σπίτι, όμως τα καθήκοντα αυτά της άφηναν αρκετό ελεύθερο χρόνο. Και βέβαια υπήρχαν οι γυναίκες που υπηρετούσαν ως ιέρειες στους ναούς των διαφόρων θεών της αρχαιότητας. Ένας αριθμός τέτοιων ιερειών μνημονεύεται σε δημόσια έγγραφα, ενώ γίνεται λόγος για γυναίκες που επιλέγονταν στην Αθήνα από τις κοινωνικές τους ομάδες για να υπηρετήσουν ως επικεφαλής και υπεύθυνες (“άρχουσαι”) στα Θεσμοφόρια, μαζί με τις ιέρειες της συγκεκριμένης λατρείας. Η γυναίκα στη ρωμαϊκή εποχή Μια επιδείνωση της κατάστασης παρουσιάστηκε στη ρωμαϊκή εποχή, όπου η γυναίκα έπρεπε να είναι σε πλήρη υποταγή στην εξουσία πρώτα του πατέρα ή του αδελφού και ύστερα του άντρα της, δεν είχε τη νομική ικανότητα να υπογράφει συμβόλαια ή διαθήκες ή να καταθέτει ως μάρτυρας στο δικαστήριο και να ασκεί δημόσιο λειτούργημα, γρήγορα όμως η κατάσταση βελτιώθηκε, η Ρωμαία οικοδέσποινα ήταν σεβαστή, και η ρωμαϊκή ιστορία παρουσιάζει πλήθος γυναικείων ονομάτων που διακρίθηκαν για την ευφυία τους αλλά και την ανάμιξή τους σε πολιτικές ραδιουργίες. Είναι προφανές, λοιπόν, ότι αλλιώς έχουν τα πράγματα και όχι όπως κατάφεραν να μας επιβάλλουν οι διάφοροι “ενδιαφερόμενοι”. Πολλές εξηγήσεις δίνονται για την επικράτηση της πλαστής εικόνας για τη θέση των γυναικών στην αρχαιότητα, κυριότερες από τις οποίες είναι αφενός μεν η προκατάληψη εναντίον του γυναικείου φύλου από τον κλήρο, στα χρόνια του μεσαίωνα, και αφετέρου η σκοπιμότητα των υποστηρικτών του γυναικείου κινήματος, που τους εξυπηρετούσε η εικόνα της καταπιεσμένης γυναίκας. Η κακοποίηση της γυναίκας στο σύγχρονο κόσμο Η κακοποίηση γυναικών αναφέρεται στην άσκηση σωματικής, ψυχικής ή και σεξουαλικής βίας σε μια γυναίκα από τον σύζυγο ή τον ερωτικό σύντροφο, νυν και πρώην με στόχο την επιβολή ελέγχου. Ο όρος συμπεριλαμβάνει επομένως και το βιασμό στο ζευγάρι με ή χωρίς γάμο. Στην εποχή μας, το πρόβλημα αυτό βρίσκεται σε έξαρση και έχει πάρει παγκόσμιες διαστάσεις. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας, στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα ο νομοθέτης αναγνωρίζει το δικαίωμα του συζύγου στη σεξουαλική επαφή, ακόμα και με βίαιο τρόπο και χωρίς τη συγκατάθεση της συζύγου του. Δεν υπάρχει όμως μόνο η σεξουαλική κακοποίηση αλλά και η σωματική και η ψυχική, που είναι εξίσου σημαντικές. Η μορφή της σωματικής κακοποίησης είναι πιο φανερή και πιο επικίνδυνη τόσο για τη σωματική ακεραιότητα, όσο και για την ίδια τη ζωή των γυναικών που πέφτουν θύματά της. Σε μία τέτοια περίπτωση οι κακοποιήσεις κυμαίνονται από πολύ μικρές μέχρι πολύ μεγάλες που καταλήγουν πολλές φορές σε σοβαρές σωματικές βλάβες. Τέλος η ψυχολογική κακοποίηση είναι όταν κάποιος έχει πλήρη έλεγχο και κατάκριση των σχέσεων της γυναίκας µε άλλους ανθρώπους, κοινωνική απομόνωση από φίλους και συγγενείς, στέρηση της ελευθερίας που έχει ως αποτέλεσμα τον πλήρη έλεγχο των κινήσεων της γυναίκας, απειλές και εκβιασμοί, υποτίμηση της αξιοπρέπειας, ταπείνωση κ.ά.

Το προφίλ των κακοποιημένων γυναικών  Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι ο ρόλος τους ως σύζυγοι, νοικοκυρές και μητέρες τους δίνει αυταξία. Έχουν παραδοσιακές αντιλήψεις σε θέματα οικογένειας και πιστεύουν στην ενότητά της και στα στερεότυπα του γυναικείου ρόλου. Οι περισσότερες έχουν υπάρξει θύματα κακοποίησης από τους γονείς τους στην παιδική ηλικία.  Παθητική συμπεριφορά. Υπομένουν, ανέχονται τον εξευτελισμό και την προσβολή, δέχονται την ευθύνη για τις βίαιες πράξεις των συζύγων τους. Ενώ χαρακτηρίζονται παθητικές από τους άλλους, αντιμετωπίζουν όμως τη βία στο σπίτι με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγουν μεγαλύτερη κακοποίηση ή και δολοφονία.  Ανασφάλεια και αναξιότητα. Νιώθουν ξεκρέμαστες χωρίς την παρουσία του συζύγου αποφεύγουν να αναλάβουν ευθύνες και πρωτοβουλίες γιατί φοβούνται ότι αν αποτύχουν θα κατακριθούν και θα κακοποιηθούν. Συχνά χρησιμοποιούν τα σεξ ως μέσο διατήρησης της σχέσης τους.  Ενοχές. Πιστεύουν ότι ευθύνονται οι ίδιες για την κακοποίησή τους και αρνούνται τον θυμό που νιώθουν από την κακοποίηση.  Ψυχοσωματικά συμπτώματα. Έχουν έντονες αντιδράσεις άγχους και ψυχοσωματικές ασθένειες.  Αίσθημα αβοηθησίας. Πιστεύουν ότι κανείς δεν μπορεί να τις βοηθήσει και να τις στηρίξει πέρα από τον ίδιο τον εαυτό τους. Το προφίλ του άνδρα-θύτη  Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι μέσα από τη βίαιη συμπεριφορά τους και τον αυταρχισμό τους μπορούν να αποδείξουν ότι αξίζουν. Συχνά χρησιμοποιούν το βίαιο σεξ ως μέσο για να αυξήσουν την αυτοεκτίμησή τους και τον ανδρισμό τους. Έχουν κτητική συμπεριφορά, δημιουργούν σκηνές παθολογικής ζήλιας και πολλοί παρουσιάζουν διπλή προσωπικότητα. Κάποιοι έχουν υπάρξει θύματα ή μάρτυρες σκηνών βίας στην πατρική τους οικογένεια.  Παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από το ρόλο τους. Πιστεύουν στην υπεροχή των ανδρών και στον παραδοσιακό τους ρόλο μέσα στην οικογένεια.  Έλλειψη αυτοελέγχου και επίγνωσης των πράξεών τους και προβολή της ευθύνης σε άλλους. Δεν παραδέχονται ότι η συμπεριφορά τους είναι βίαιη, δεν εκτιμούν τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει η πράξη τους στο θύμα ή στα άλλα μέλη της οικογένειας. Δικαιολογούν τον εαυτό τους για τη συμπεριφορά τους, προβάλλοντας άλλους, εξωγενείς παράγοντες, όπως οικονομικά προβλήματα, αλκοόλ, την προκλητική συμπεριφορά της συζύγου. Στατιστικές μελέτες Όσον αναφορά την Ελλάδα: 1. 1 στις 2 γυναίκες που δολοφονούνται κάθε χρόνο είναι θύματα τωρινού ή πρώην συντρόφου τους, ένα 1 στις 5 γυναίκες υπήρξε θύμα ξυλοδαρμού, τουλάχιστον μια φορά, από τον άνδρα της. 2. 1 στις 4 γυναίκες θα βιώσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους κάποια μορφή κακοποίησης. 3. Το 60% των γυναικών δηλώνουν ότι έχουν υποστεί κάποια μορφή κακοποίησης όταν βρίσκονταν σε ηλικία κάτω των 12 ετών. 4. Το 46,3% των κακοποιημένων γυναικών ανήκει στην ηλικιακή ομάδα των 31-40 ετών. 5. Το 6,2% των κακοποιημένων γυναικών έχει πτυχίο ανώτατης σχολής. Η γυναικοκτονία είναι η πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας.Κατ ‘αρχήν, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο καθένας μας μπορεί να πέσει θύμα βίας στο δημόσιο ή στον ιδιωτικό του βίο, είτε είναι άντρας είτε είναι γυναίκα. Ωστόσο, η βία κατά των γυναικών ξεχωρίζει ως ένα ιδιαίτερα σοβαρό και περίπλοκο φαινόμενο που συνδέεται άμεσα με το φύλο. Οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο υφίστανται βία, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής, της σεξουαλικής βίας, της ψυχολογικής και οικονομικής βίας λόγω του φύλου τους. Η βία συνοδεύει μια γυναίκα από την παιδική ηλικία καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής της, είτε στο σχολείο, στο σπίτι, στην εργασία ή αλλού. Ακόμα και όταν είναι έμβρυο μπορεί να υφίσταται διακρίσεις, πριν ακόμα γεννηθεί, καθώς τα στερεότυπα των φύλων βρίσκονται πίσω από τις επιλεκτικές αμβλώσεις. Η κλιμακούμενη βία κατά των γυναικών σε ολόκληρο τον κόσμο είναι ανησυχητική. Σύμφωνα με τις παγκόσμιες εκτιμήσεις που δημοσιεύθηκαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περίπου 1 στις 3 (35%) γυναίκες παγκοσμίως έχουν βιώσει σωματική ή σεξουαλική βία από τον σύντροφό τους ή γενικά βία κατά τη διάρκεια της ζωής τους. H έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ για το 2014 έδειξε ότι μία στις τρεις γυναίκες έχει υποστεί σωματική βία, σεξουαλική βία, ή και τις δύο μορφές βίας από την ηλικία των 15 ετών και έπειτα. Το 55% των γυναικών έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με μία ή περισσότερες μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης, το 11% έχει υποστεί ψηφιακή παρενόχληση ενώ μία στις είκοσι έχει βιαστεί. Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2011, τέθηκε σε ισχύ το 2014 και υπογράφηκε από την ΕΕ το 2017, είναι το πρώτο διεθνώς νομικά δεσμευτικό κείμενο του είδους του καθώς τα κράτη που την επικυρώνουν πρέπει να ακολουθούν συγκεκριμένα κριτήρια για την πρόληψη της έμφυλης βίας, την προστασία των θυμάτων και την τιμωρία των αυτουργών. Στο άρθρο 3 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, δίνεται μία σειρά ορισμών που χρησιμοποιούνται στα πλαίσια προσδιορισμού της βίας και των διακρίσεων κατά των γυναικών. Ως «βία κατά των γυναικών» (άρθρο 3 περ.α) νοείται κάθε παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κάθε μορφή διάκρισης κατά των γυναικών, περιλαμβάνει δε όλες τις πράξεις βίας βάσει φύλου που έχουν ως αποτέλεσμα ή ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή οικονομική βλάβη ή πόνο σε γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων απειλών, πράξεων εξαναγκασμού ή αυθαίρετης στέρησης της ελευθερίας. Το ίδιο άρθρο ορίζει ότι «βία λόγω φύλου» (άρθρο 3 περ.δ) σημαίνει βία που στρέφεται εναντίον μιας γυναίκας επειδή είναι γυναίκα ή αυτή που επηρεάζει δυσμενώς αυτή. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι όροι «βία βάσει φύλου» και «βία κατά των γυναικών» χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά, λόγω του γεγονότος ότι η βία λόγω φύλου επηρεάζει κυρίως γυναίκες. Ως «ενδοοικογενειακή βία» ορίζονται όλες εκείνες οι πράξεις φυσικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής ή οικονομικής βίας οι οποίες συμβαίνουν εντός της οικογένειας ή οικογενειακής μονάδας ή μεταξύ πρώην ή νυν συζύγων ή συντρόφων, ανεξάρτητα ή όχι του κατά πόσο ο δράστης μοιράζεται ή έχει μοιρασθεί την ίδια κατοικία με το θύμα. Αν και ο όρος «ενδοοικογενειακή» μπορεί να φαίνεται ότι περιορίζει το πλαίσιο, αναγνωρίζεται ότι η βία μπορεί να συνεχιστεί και μετά τη λήξη μιας σχέσης. Επομένως, δεν απαιτείται κοινή κατοικία του θύματος και του δράστη για να θεωρηθεί η βία ως «ενδοοικογενειακή». Η ενδοοικογενειακή βία είναι η πιο διαδεδομένη μορφή βίας κατά των γυναικών γι΄αυτό τα κράτη της Σύμβασης πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις προσπάθειές τους για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας. Ένας άλλος ορισμός που δίνεται με την Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης είναι για το «Φύλο» (Gender) που σημαίνει τους κοινωνικά κατασκευασμένους ρόλους, συμπεριφορές, δραστηριότητες και χαρακτηριστικά που μια κοινωνία θεωρεί κατάλληλα για γυναίκες και άνδρες (άρθρο 3 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης). Χρήσιμο θα ήταν να δώσουμε και το πλαίσιο της σεξουαλικής παρενόχλησης που περιλαμβάνει οποιαδήποτε μορφή ανεπιθύμητης λεκτικής, μη λεκτικής ή φυσικής συμπεριφοράς σεξουαλικής φύσης με σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας ενός ατόμου, ιδίως όταν δημιουργεί ένα εκφοβιστικό, εχθρικό, ταπεινωτικό, ταπεινωτικό ή προσβλητικό περιβάλλον. Άλλες μορφές βίας πέρα του βιασμού, -συμπεριλαμβανομένων και των εκτεταμένων ή συστηματικών βιασμών κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων-, είναι ο αναγκαστικός γάμος, τα εγκλήματα «τιμής», η καταδίωξη (δηλαδή η εσκεμμένη απειλητική συμπεριφορά που απευθύνεται σε άλλο άτομο, προκαλώντας σε αυτόν φόβο για την ασφάλειά του), η εμπορία γυναικών, η καταναγκαστική πορνεία, ο ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων, η αναγκαστική άμβλωση και αποστείρωση κ.λ.π. Οι μορφές βίας κατά των γυναικών διαφοροποιούνται επίσης ανάλογα με το είδος της βλάβης που προκαλεί ή ενδέχεται να προκαλέσει ήτοι σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική βία ή οικονομική. Συνήθως, ένα θύμα υπόκειται σε διάφορες μορφές και πολλές φορές αλληλεπικαλύπτονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα η βία ανάμεσα σε συντρόφους μπορεί να περιλαμβάνει όχι μόνο σωματικές επιθέσεις, σεξουαλική βία και ψυχολογική κακοποίηση, αλλά και καταδίωξη, εκ των οποίων η τελευταία λαμβάνει χώρα κυρίως κατά την περίοδο μετά τον χωρισμό. Η ενδοοικογενειακή βία είναι πιθανό να γίνει πιο συχνή και πιο σοβαρή όσο συνεχίζεται και μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται και με το φύλο (γυναικοκτονία). Η αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών, ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δίνει τη δυνατότητα στα θύματα να θεωρούνται υποκείμενα αυτών των παραβιάσεων. Η αναγνώριση αυτή αποσαφηνίζει τις δεσμευτικές υποχρεώσεις των κρατών για την πρόληψη, την εξάλειψη και την τιμωρία αυτής της βίας. Για να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους έναντι της σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, τα κράτη οφείλουν να επιδιώξουν να μεταμορφώσουν τους κοινωνικούς και πολιτιστικούς κανόνες που ρυθμίζουν τις σχέσεις εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Ειδικά το φαινόμενο της βίας κατά των γυναικών αποτελεί μια ακραία έκφραση ανισότητας λόγω φύλου και πρόκειται για παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ενώ στις χειρότερες μορφές της μπορεί να εκδηλωθεί ως προσβολή του εννόμου αγαθού στη ζωή. Το γεγονός ότι η βία έχει έμφυλη διάσταση αναγνωρίζεται διεθνώς. Έτσι, η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών περιγράφει το φαινόμενο αυτό ως «…μια εκδήλωση ιστορικά άνισων σχέσεων εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, οι οποίες οδήγησαν στην κυριαρχία και στις διακρίσεις κατά των γυναικών από τους άνδρες και στην πρόληψη της πλήρους την πρόοδο των γυναικών, και ότι η βία κατά των γυναικών είναι ένας από τους κρίσιμους κοινωνικούς μηχανισμούς με τους οποίους οι γυναίκες αναγκάζονται να υποταχθούν σε σύγκριση με τους άνδρες». Επίσης, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης στα άρθρα 4.2 και 4.3 τονίζει ότι η απόλαυση κάθε δικαιώματος απαλλαγμένη από τη βία συνδέεται με την υποχρέωση των κρατών να διασφαλίζουν την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών να ασκούν και να απολαμβάνουν όλα τα αστικά, πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα. Η ευρωπαϊκή επιτροπή CEDAW στη γενική της σύσταση για τη βία κατά των γυναικών (αρ. 19) φρόντισε να διασφαλιστεί η αναγνώριση της βίας που βασίζεται στο φύλο κατά των γυναικών, ως μορφή διάκρισης που «αναστέλλει σοβαρά την ικανότητα των γυναικών να απολαμβάνουν δικαιώματα και ελευθερίες βάσει της ισότητας με τους άνδρες» (βλ. ΕΔΔΑ στην υπόθεση Opuz κατά Τουρκίας). Μια προσέγγιση ευαίσθητη στο φύλο είναι μια προσέγγιση που προσπαθεί να διορθώσει τις ανισότητες μεταξύ των φύλων λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εμπειριών και των αναγκών των γυναικών και των ανδρών. Απαιτεί την προσοχή στους διαφορετικούς ρόλους και ευθύνες γυναικών/κοριτσιών και ανδρών/αγοριών που υπάρχουν σε συγκεκριμένα κοινωνικά, πολιτιστικά, οικονομικά και πολιτικά πλαίσια. Αυτή η προσέγγιση θα συμβάλει ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση των γυναικών στα καθολικά ανθρώπινα δικαιώματα και η εξάλειψη των διακρίσεων. Το φαινόμενο «βία κατά των γυναικών» προκαλεί πόνο, φόβο και αγωνία ενώ μειώνει την ικανότητα των θυμάτων-γυναικών να συνεισφέρουν παραγωγικά στην οικογένεια, την οικονομία και τη δημόσια ζωή. Κατά μια ευρύτερη άποψη, μειώνει το συνολικό εκπαιδευτικό επίτευγμα, την κινητικότητα και το δυναμικό ενός σημαντικού ποσοστού του πληθυσμού, καθώς οι γυναίκες που είναι θύματα, τα παιδιά που μεγαλώνουν μάρτυρες της βίας, ακόμη και οι δράστες που καταφεύγουν στις εν λόγω καταστροφικές πράξεις έχουν περιορισμένες δυνατότητες. Δυστυχώς, στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, η βία και οι διακρίσεις κατά των γυναικών εξακολουθούν να υφίστανται. Στην χώρα μας η κακοποίηση γυναικών αποτελεί ακόμα ζήτημα ταμπού για τη κοινωνία, γι΄αυτό η διάκριση του φόνου μίας γυναίκας όταν τα αίτια της βασίζονται στο φύλο είναι ζωτικής σημασίας να αποδίδεται ως γυναικοκτονία και όχι ως ανθρωποκτονία. Όσο περισσότερα περιστατικά βίας κατά των γυναικών αποκαλύπτονται, τόσο θα ευελπιστούμε σε μια καλύτερη και ουσιαστικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου. Μία πρώτη προσέγγιση αντιμετώπισης του φαινομένου, θα ήταν η τροποποίηση του άρθρου 82Α του Ποινικού Κώδικα περί εγκλημάτων με ρατσιστικά χαρακτηριστικά, που ορίζει ότι εάν ο δράστης επέλεξε το θύμα λόγω μιας ιδιότητάς του, τότε το πλαίσιο της ποινής που μπορεί να του επιβληθεί αυξάνεται, ειδικά στα κακουργήματα το ελάχιστο όριο ποινής αυξάνεται κατά δύο έτη. Το φύλο ως λόγος διάκρισης όπως αναφέρεται στα διεθνή κείμενα που προαναφέρθηκαν, ανήκει στις ιδιότητες που μπορεί να περιλαμβάνονται στο άρθρο 82Α. Έτσι εάν ο δράστης ανθρωποκτονίας έχει επιλέξει το θύμα λόγω του φύλου του, να υπάρχει αυστηροποίηση ως προς την νομική του αντιμετώπιση και να μην μπορεί να του επιβληθεί ποινή κατώτερη των 12 ετών κάθειρξης. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 4.4 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, τα ειδικά μέτρα που είναι απαραίτητα για την πρόληψη και την προστασία των γυναικών από βία λόγω φύλου δεν θεωρούνται διακρίσεις. Ελευθερία Κώνστα

Η γυναικοκτονία είναι ένας όρος για το έγκλημα μίσους που βασίζεται στο φύλο. Γενικά ορίζεται ως «η δολοφονία γυναικών (ή κοριτσιών) επειδή είναι γυναίκες», συμπεριλαμβανομένων μορφών έμφυλης και σεξιστικής βίας. Οι ορισμοί ποικίλλουν ανάλογα με το πολιτισμικό τους πλαίσιο.[1] Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Αγγλία το 1801 για να υποδηλώσει "τη δολοφονία μιας γυναίκας". [2] Το 1848 ο όρος δημοσιεύτηκε στο λεξικό νομικών όρων του Wharton's.[3] Η φεμινίστρια συγγραφέας Ντιάνα Ε.Χ. Ράσελ (Diana EH Russell)[4] ήταν το πρώτο πρόσωπο που προσδιόρισε και διέδωσε αυτόν τον όρο στη σύγχρονη εποχή, το 1976. Η ίδια αναφέρθηκε στους όρους "έγκλημα πάθους" και "έγκλημα τιμής". Ορίζει τη λέξη ως «τη δολοφονία γυναικών από άντρες επειδή είναι γυναίκες». Άλλες φεμινίστριες δίνουν έμφαση στην πρόθεση ή τον σκοπό της πράξης που απευθύνεται σε γυναίκες ειδικά επειδή είναι γυναίκες. Άλλοι περιλαμβάνουν και τη θανάτωση γυναικών από γυναίκες.[5] Συχνά, αμφισβητείται η αναγκαιότητα ορισμού της δολοφονίας γυναικών χωριστά από τη συνολική ανθρωποκτονία. Η ενδοοικογενειακή βία επηρεάζει 3 στις 10 γυναίκες καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους και εκτιμάται ότι στο 13,5% των ανθρωποκτονιών συνολικά εμπλέκονται στενοί σύντροφοι και το ποσοστό αυτό των δολοφονιών είναι έμφυλο.[6][7] Οι μη υποστηρικτές αυτού του όρου θεωρούν ότι, δεδομένου ότι πάνω από το 80% όλων των θυμάτων δολοφονίας είναι άνδρες, ο όρος δίνει μεγάλη έμφαση στη λιγότερο επικρατούσα δολοφονία γυναικών. Ωστόσο, ένας σύντροφος είναι υπεύθυνος στο 40% περίπου των ανθρωποκτονιών με θύμα γυναίκα, σε σύγκριση με το 6% της ευθύνης των συντρόφων σε ανθρωποκτονίες που αφορούν άντρα ως θύμα. Η μελέτη της γυναικοκτονίας αποτελεί κοινωνική πρόκληση.[8] Υπάρχει και ο στατιστικός ορισμός, που εστιάζει στη δολοφονία μιας γυναίκας από ερωτικό σύντροφο και στον θάνατό της ως αποτέλεσμα μιας πρακτικής που είναι επιβλαβής στις γυναίκες. Ως ερωτικός σύντροφος νοείται πρώην ή νυν σύντροφος ή σύζυγος. [9] Όσον αφορά την καταγραφή των γυναικοκτονιών στον ελληνικό χώρο, εφόσον η γυναικοκτονία δεν αναγνωρίζεται νομικά και θεσμικά, δεν καταγράφεται από το ελληνικό κράτος με κάποιον τρόπο. Το Ελληνικό Τμήμα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία (European Observatory on Femicide ή E.O.F.)[10] καταγράφει τις γυναικοκτονίες που λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα. Η ελληνική ομάδα δημιουργήθηκε το 2019 ως επιμέρους ερευνητική ομάδα ανάμεσα σε αρκετές ακόμη στο πλαίσιο λειτουργίας του E.O.F., όπως στη Γερμανία, την Κύπρο, τη Μάλτα κοκ. Από το 2021 το Ελληνικό Τμήμα διατηρεί ιστοσελίδα, όπου μπορούν να βρεθούν τα ποιοτικά και ποσοτικά δεδομένα που έχουν συλλεχθεί για τις γυναικοκτονίες από το έτος 2019, μαζί με ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους, βιβλιογραφία-εργογραφία για το θέμα της γυναικοκτονίας, ενώ στην ιστοσελίδα ανακοινώνεται και η δραστηριότητα της ομάδας και η συμμετοχή της σε εργαστήρια, εκδηλώσεις κ.ά.[11] Παραπομπές «COST Action 1206 - Femicide». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουλίου 2014. «The history of the term 'femicide' | Femicide in Canada». femicideincanada.ca. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Φεβρουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2021. 1817-1867., Wharton, J. J. S. (John Jane Smith), 1816 or (1867). The law-lexicon : or, Dictionary of jurisprudence. Stevens and Sons. 83137709. «Diana E. H. Russell» (στα αγγλικά). Wikipedia. 2023-01-30. Corradi, Consuelo; Marcuello-Servós, Chaime; Boira, Santiago; Weil, Shalva (9 July 2016). «Theories of femicide and their significance for social research». Current Sociology 64 (7): 975–995. doi:10.1177/0011392115622256. Johnson, Holly; Eriksson, Li; Mazerolle, Paul; Wortley, Richard (2017-04-07). «Intimate Femicide: The Role of Coercive Control» (στα αγγλικά). Feminist Criminology 14 (1): 3–23. doi:10.1177/1557085117701574. ISSN 1557-0851. Stockl, H., Devries, K., Rotstein, A., Abrahams, M., Campbell, J., Watts, C., & Garcia Moreno, C. (2013). The global prevalence of intimate partner homicide: A systematic review. The Lancet, 382, 859-865. accessed 14 September 2019 Marcuello-Servós, Chaime; Corradi, Consuelo; Weil, Shalva; Boira, Santiago (8 July 2016). «Femicide: A social challenge». Current Sociology 64 (7): 967–974. doi:10.1177/0011392116639358. «Διοτίμα - Κέντρο για τα έμφυλα δικαιώματα και την ισότητα». Διοτίμα. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2023. andreas. «European Observatory on Femicide (EOF)». eof.cut.ac.cy (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2023. «Γυναικοκτονία | Ελληνικό Τμήμα Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία». Γυναικοκτονία | Ελληνικό Τμήμα Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου (EOF) για τη Γυναικοκτονία. Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2023. «Γυναικοκτονία και «κλασική» ελληνική πεζογραφία». Η Εφημερίδα των Συντακτών. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2023.(ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ)

Όσον αφορά τις Η.Π.Α.: 1. Το 20-30% στα επείγοντα περιστατικά είναι κακοποιημένες γυναίκες. 2. Μόνο το 13,3% των κακοποιημένων γυναικών κατήγγειλε το γεγονός. 3. Το 50% κακοποιείται τουλάχιστον μια φορά κατά τη διάρκεια του γάμου τους. 4. Το 59,6% δέχτηκε παθητικά την κακοποίηση. 5. Πάνω από τα δύο τρίτα των κακοποιήσεων κατά των γυναικών γίνονται από άτομα γνωστά σε αυτές.

ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥΣ

Η γυναίκα από την αρχή της ιστορικής περιόδου έχει δεχθεί πολλές επιδράσεις όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της. Οι γυναίκες ήταν και είναι ακόμη τα θύματα της δημόσιας και ιδιωτικής βίας σε παγκόσμια κλίματα. Αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι η θέση της γυναίκας έχει εξελιχθεί σε κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, υπάρχουν χώρες που διαψεύδουν αυτήν την πεποίθηση. Πιο συγκεκριμένα, σε ορισμένες χώρες της Ανατολής, η γυναίκα έχει δεχτεί ελάχιστες αλλαγές ως προς τη βελτίωση της κοινωνικής της θέσης, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι οι καταστάσεις έχουν παραμείνει στάσιμες σε αυτό το ζήτημα. Η εκμετάλλευση και η κακοποίηση των γυναικών δεν είναι απλώς ένα λάθος του συστήματος. Είναι γέννημα της ίδιας της κοινωνίας, του κέρδους και του πλούτου. Από αυτήν την άποψη η πάλη ενάντια στην καταπίεση των γυναικών είναι και πάλη ενάντια στους όρους και τις συνθήκες που τη δημιουργούν. Όσον αφορά τη χώρα μας, η γυναίκα είναι ισότιμη με το ανδρικό φύλο, έχοντας ακριβώς τα ίδια δικαιώματα αλλά και τις ίδιες υποχρεώσεις. Τι συνθήκες όμως προϋπήρξαν μέχρι να οδηγηθούμε σε αυτήν την τεράστια κοινωνική ανακατάταξη; Η γυναίκα πρώτη φορά ψηφίζει το 1930, όταν μετά από σκληρούς αγώνες και πολλές συζητήσεις και παλινωδίες στον πολιτικό χώρο, δίνεται το δικαίωμα της ψήφου σε κάθε Ελληνίδα αλλά υπό όρους. Α) Μόνο για τις δημοτικές εκλογές Β) Μόνο για να εκλέγει όχι να εκλέγεται Γ) Μόνο όσες ήταν άνω των 30 ετών Δ)Μόνο οι εγγράμματες έχουν το δικαίωμα να ψηφίζουν. Το 1934, οι γυναίκες καλούνται να ψηφίσουν στις δημοτικές εκλογές για πρώτη φορά. Πόσες όμως Ελληνίδες ήξεραν γράμματα; Το 70% ήταν αναλφάβητες. Κι έτσι, εκείνες που ψήφισαν σε ολόκληρη τη χώρα δεν ξεπερνούσαν τις 240! Τελικά το δικαίωμα της γυναικείας ψήφου κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα του 1952 και για πρώτη φορά ο θηλυκός πληθυσμός θα προσέλθει στις κάλπες στις βουλευτικές εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956. Για κακό των ανδρών όμως οι γυναίκες μέσα από τη γνώση έμαθαν τι θα πει ελευθερία. Γνωστοποιήθηκαν σ’ αυτές τα δικαιώματά τους κι άρχισαν να απαιτούν. Όπως ήταν φυσικό, ο λόγος τους δεν μετρούσε και τα πρώτα χρόνια πάσχιζαν άδικα για την ελευθερία τους. Τι είναι λοιπόν αυτό που ώθησε τις γυναίκες στο να υπερασπιστούν και να διεκδικήσουν τα δικαιώματα τους; Μία μία οι γυναίκες πείστηκαν ότι δεν χρειάζεται να είναι «άσχημες» για να ψηφίζουν, ότι δεν χρειάζεται να είναι «του δρόμου», ότι δεν αποτελεί προσβολή η διεκδίκηση αλλά δικαίωμα. Κάπως έτσι ξεκίνησε το φεμινιστικό κίνημα και οι αγώνες για ισότητα, ελευθερία και δικαιώματα, στην Ελλάδα. Οι γυναίκες (και οι Ελληνίδες!) δέχτηκαν πολλές επιρροές από παγκόσμια ερεθίσματα. Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα αποτελεί η Σιμόν Ντε Μποβουάρ η οποία με το έργο της και τις κοινωνικές συνθήκες που διαμόρφωσε κατάφερε να επιφέρει βελτιώσεις ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης των γυναικών. Μέσα από βιβλία και αγώνες η Σιμόν κατάφερε να κάνει τις γυναίκες να συνειδητοποιήσουν πόσο σημαντική είναι η ανεξαρτητοποίησή τους τόσο σε οικονομικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, δίνοντας μια στεγνή απάντηση στο αρσενικό φύλο για τους λόγους ύπαρξης της γυναίκας. Το μόνο που την κάνει να διαφέρει σε σχέση με την πλειονότητα των γυναικών εκείνης της εποχής είναι ότι αγωνίστηκε πραγματικά για να μην υπάρχουν πλέον κοινωνικές ανισότητες σε βάρος του θηλυκού φύλου που βασίζεται σε προκαταλήψεις. Μέσα από τη Μποβουάρ μιλάνε οι γυναίκες, σε διάλογο ή μόνες. Γύρω της παίρνουν σάρκα κάθε λογής φωνές, καθημερινές, θεωρητικές, όλες αγωνιστικές. Δεν έχουν όλες κοινή ιδεολογική καταγωγή. Όμως, σε μια εποχή όπου ακόμα και τα προβλήματα των γυναικών διαφημίζονται και πουλιούνται στην αγορά, δεν βλάπτει καθόλου η ταύτιση σε ένα όνομα, όπως εκείνο της Σιμόν ντε Μποβουάρ. Αλλά σήμερα τι γίνεται; Μισός αιώνας έπειτα από αυτά τα γεγονότα ποιο είναι το συμπέρασμα; Ελάχιστες γυναίκες δήμαρχοι. Μεγάλο ποσοστό του αντρικού φύλου επίσης υποστηρίζει ότι οι γυναίκες ψηφίζουν χωρίς πολιτικά κριτήρια και δεν συμμετέχουν στα κοινά. Συμφωνούμε με αυτήν την άποψη; Οι άντρες από την πρώτη στιγμή που παρατηρήθηκε η επανάσταση των γυναικών σημείωσαν μεγάλες αντιδράσεις προσπαθώντας να παρεμποδίσουν αυτήν την κοινωνική εξέλιξη. Με το πέρασμα των χρόνων τα πράγματα άρχισαν να καλυτερεύουν για τις γυναίκες. Μπορούσαν να μορφώνονται, να συμμετέχουν στα κοινά και άλλα που ως τότε τους απαγορεύονταν. Δεν είχαν την απόλυτη ελευθερία αλλά σχετικά με παλαιότερα, τα όσα τους επιτρέπονταν τώρα ήταν υπέρ αρκετά. Κάθε χρόνο τιμάμε την 8η Μάρτη, ως ημέρα μνήμης αγώνων του γυναικείου κινήματος, ως ημέρα αποτίμησης των κατακτήσεων των γυναικών και ως αφετηρία νέων στόχων σε κυβερνητικό, πολιτικό, κοινωνικό και ατομικό επίπεδο για την ουσιαστική κατοχύρωση της Ισότητας των δύο φύλων και της ανάδειξης της ισοτιμίας, ισότητας, συμπληρωματικότητας, αλληλοσεβασμού, ίσων ευκαιριών και δικαιωμάτων και για τα δύο φύλα. Στις 8 Μάρτη :  Το 1857 οι ράφτρες και οι υφάντρες της Νέας Υόρκης κατέβηκαν στους δρόμους απαιτώντας μείωση των εξαντλητικών ωρών εργασίας – από 16 σε 10 ώρες την ημέρα, ωράριο που οι άντρες είχαν ήδη κατακτήσει πριν από 17 χρόνια – και ζητώντας ίσα μεροκάματα με τους άντρες όπως και ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς. Η εξέγερση αυτή πνίγηκε στο αίμα ύστερα από βίαιη επίθεση της αστυνομίας.  Το 1910 η Κλάρα Τσέτκιν, διεθνής αγωνιστική φυσιογνωμία του εργατικού και γυναικείου κινήματος, κατά τη διάρκεια του παγκόσμιου Συνεδρίου Σοσιαλιστριών στην Κοπεγχάγη, πρότεινε να καθιερωθεί η 8 του Μάρτη “ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ”. Για να εκφράσουμε “είπε” την αλληλεγγύη και την αγάπη για Ειρήνη που μας ενώνει και να διαδηλώσουμε τη συνεχή διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας”. Και ακόμα πρόσθεσε ότι, “την ημερομηνία αυτή πρέπει οι συνδικαλιστικές οργανώσεις να συμπεριλάβουν στις εκδηλώσεις τους και τη διοργάνωση μιας ημέρας των γυναικών, που σε πρώτη φάση θα διεκδικεί το δικαίωμα της ψήφου των γυναικών και η εκδήλωση αυτή θα πρέπει να πάρει διεθνή χαρακτήρα”.  Τι κάνει η ActionAid για την ενδυνάμωση της θέσης των γυναικών Η ActionAid δουλεύει απευθείας με 6,5 εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο με στόχο να αλλάξει αυτή την άδικη πραγματικότητα. Τα προγράμματα της ActionAid για τις γυναίκες εφαρμόζονται σε όλες τις κοινότητες δράσης της οργάνωσης και έχουν σκοπό την ενδυνάμωση της θέσης των γυναικών και τη βελτίωση του εισοδήματός τους μέσα από προγράμματα μικροπίστωσης. Ειδικότερα:  Η ActionAid παρέχει εκπαίδευση στα κορίτσια μέσω των Σχολείων Άτυπης Εκπαίδευσης και στις γυναίκες μέσω του προγράμματος Reflect.  Οργανώνει προγράμματα εκμάθησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων σε γυναίκες για να ενισχύσουν το οικογενειακό εισόδημα και να αποκτήσουν δικαίωμα λόγου στις αποφάσεις της οικογένειας. Εφαρμόζει προγράμματα δανεισμού και αποταμίευσης για να ξεκινήσουν οι γυναίκες τις επαγγελματικές δραστηριότητες στις οποίες εκπαιδεύτηκαν.  Στην Ασία, η ActionAid υποστηρίζει γυναίκες φυλακισμένες, ιερόδουλες και γυναίκες θύματα της παράνομης διακίνησης (trafficking), θύματα οικογενειακής βίας, γυναίκες Badi (ομάδες γυναικών και κοριτσιών σε διάφορες περιοχές της Ασίας που εξαναγκάζονταν παραδοσιακά στην πορνεία).  Στην Αφρική, η δράση επικεντρώνεται στο δικαίωμα των γυναικών σε γη (κληρονομιά και ιδιοκτησία), το δικαίωμα των κοριτσιών στην εκπαίδευση, στα θύματα οικογενειακής βίας, σε γυναίκες άστεγες, κακοποιημένες ή ακρωτηριασμένες. H πρώτη Ελληνίδα βουλευτής Ελένη Σκούρα την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 1953 στην αναπληρωματική εκλογή στον Νομό Θεσσαλονίκης (που τότε περιελάμβανε και τον Νομό Χαλκιδικής) αναδεικνύεται η πρώτη Ελληνίδα βουλευτής: η Ελένη Σκούρα, υποψήφια του Συναγερμού. Σπουδαίο, επίσης, είναι ότι και το Κέντρο (όπως και άλλοι συνδυασμοί) σ’ αυτή την αναμέτρησή του είχε υποψήφια γυναίκα: την Ελένη Ζάννα. Από την ΕΔΑ, εξάλλου, υποψήφιος ήταν ο Ιωάννης Πασσαλίδης.. Έτσι η ελληνική Βουλή απέκτησε την πρώτη βουλευτίνα της. Όταν μάλιστα, κατά την πρώτη εμφάνισή της σε συνεδρία, ο Πρόεδρος της Βουλής την προσφώνησε «κυρία βουλευτής», προκλήθηκε ειδική συζήτηση για την καθιέρωση του «σωστού» όρου για τις γυναίκες-μέλη του Κοινοβουλίου, που προβλεπόταν να πληθύνουν. Ο υποψήφιος βουλευτής, Ιωάννης Τσουδερός, τον Οκτώβριο του 1961, απευθυνόμενος στις γυναίκες του Ρεθύμνου μιλάει για την ψύχραιμη και τετράγωνη γυναικεία λογική, ενώ καλεί τις μητέρες να ΠΡΟΣΕΞΟΥΝ ποιον θα ψηφίσουν, καθώς “η πατρίδα και τα παιδιά χρειάζονται τη μητρική λογική”… <