Η γυναίκα και οι πολλαπλοί της ρόλοι_ Ο πολυδιάστατος ρόλος της γυναίκας στη σύγχρονη κοινωνία
Ζούμε σε μία εποχή όπου η λειτουργία της οικογένειας και η δυναμική των συντροφικών σχέσεων έχουν απελευθερωθεί από τους περιοριστικούς όρους που είχαν στο παρελθόν. Παλαιότερα, η οικογένεια ιδίως στις αγροτικές κοινωνίες είχε τη λειτουργία της επιβίωσης και της αλληλουποστήριξης των μελών: οι εργασίες και οι ρόλοι ήταν σαφώς μοιρασμένοι και προδιαγεγραμμένοι βάση του φύλου, οι οικονομικοί και υλικοί πόροι κατανεμημένοι και οι σχέσεις μεταξύ αντρών και γυναικών προσδιορισμένοι βάσει της εξυπηρέτησης των αναγκών του σπιτιού και του μεγαλώματος των παιδιών. Η δημιουργία οικογένειας ήταν ο «προορισμός» του ανθρώπου και η αποκατάσταση της γυναίκας μέσω του γάμου, όπου το προξενιό λειτουργούσε σαν μέσο υλοποίησης αυτού του προορισμού, απαραίτητη για την κοινωνική της αποδοχή. Με την πάροδο του χρόνου, η σχέση ζευγαριού επικεντρώθηκε σχεδόν αποκλειστικά στην απόκτηση παιδιών και στο μεγάλωμά τους, οι σύζυγοι εστίαζαν στην επαγγελματική κυρίως καταξίωσή τους προκειμένου να επιτελεστεί αυτός ο σκοπός και η σχέση ανάμεσα στο ζευγάρι απειλούνταν από εξαφάνιση. Σήμερα, τα ζευγάρια διεκδικούν μία σχέση όχι απλώς για την εξυπηρέτηση σκοπών, προορισμών ή αναγκών ασφάλειας, αλλά μία σχέση η οποία επιτρέπει την προσωπική τους ανάπτυξη και την καλή συνάντηση ανάμεσα στους συντρόφους. Σε μία τέτοια εποχή, η θέση της γυναίκας, όπως βέβαια αντίστοιχα και του άντρα, έρχεται να αναδειχτεί, να ελευθερωθεί αλλά και να εμπλουτιστεί, χωρίς να χαθεί η ιδιαιτερότητα και τα χαρακτηριστικά εκείνα που της προσδίδουν μοναδικότητα και αυτοεκτίμηση.
Η σημερινή γυναίκα επιτρέπεται να μην είναι απλώς μητέρα που θα είναι εγκατεστημένη στην οικία και θα μεγαλώνει τα παιδιά της οικογένειας. Η σημερινή γυναίκα έχει τη δυνατότητα να εκφράζει και να γεύεται τη δημιουργικότητά της μέσα από την εργασία της και τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντά της. Έχει τη δυνατότητα να αξιοποιεί τις ικανότητές της και να χαίρεται τον εαυτό της. Μπορεί να προσφέρει στο κοινό ταμείο της σχέσης τόσο υλικά, όσο και συναισθηματικά, με το να μοιράζεται τις δημιουργίες και τα συναισθήματά της με τον σύντροφό της, αντί απλώς να λειτουργεί διακοσμητικά πλάι σε έναν άντρα- κουβαλητή- ρόλοι υποτιμητικοί και ασφυκτικοί και για τους δύο. Έχει πια ελευθερία να επικοινωνεί τις αγωνίες της και να αφουγκράζεται τις σκέψεις του συντρόφου της. Να δέχεται αλλά και να προσφέρει φροντίδα. Να μοιράζεται χαρά και να στηρίζει, αλλά και να ζητάει στήριξη. Να δίνει ζωή σαν μητέρα, αλλά και να αναδεικνύει την ικανότητα του πατέρα στη φροντίδα.
Παρόλα αυτά, οι σύγχρονοι ρυθμοί ζωής έρχονται να προβληματίσουν αρκετές γυναίκες ως προς τον συντονισμό των πολλαπλών τους ρόλων. Γυναίκες οι οποίες είναι εργαζόμενες, σύζυγοι και ίσως και μητέρες. Ερωτήματα που προκύπτουν συχνά είναι «Πώς να ανταποκριθώ από άποψη χρόνου σε όλους τους ρόλους μου;», «Πώς να προλάβω και να εργαστώ και να δω το σύντροφό μου;», «Πώς να μην εμποδίζει η πολύωρη εργασία μου τη σχέση μου με τα παιδιά μου;»
Σε πρώτη ανάγνωση, έχουμε εδώ να δούμε ένα ζήτημα «χρόνου», ένα συναίσθημα άγχους να τα προλάβουμε όλα και στο τέλος μία αίσθηση ενοχής και προσωπικής ανεπάρκειας όπου ακούγεται το «μάλλον δεν είμαι αρκετά καλή μητέρα» ή το «ναι, αλλά δεν έχω χρόνο για τον εαυτό μου» και ακόμα και λόγια για το πόσο εκνευριστικά και φορτικά μπορούν να γίνουν τα παιδιά. Αν μείνουμε όμως σε αυτό το πρώτο επίπεδο, τότε η απάντηση και η λύση είναι εύκολη αλλά ενδεχομένως υποτιμητική για όλα όσα δικαιούται να ζει και να απολαμβάνει μία σύγχρονη γυναίκα. Μία λύση όπου «κάτι από όλα» θα χρειαστεί να «κοπεί» ώστε να έχουμε «περισσότερο χρόνο», χρόνο που θα γκρινιάζουμε- ξανά- για εκείνα που μας «στέρησε» η μητρότητα, η συμβίωση, η εργασία. Σαν δηλαδή να μπαίνει το δίλημμα μιας επιλογής όπου κάποια επιθυμία μας θα πρέπει οπωσδήποτε να μην εκπληρωθεί. Πόσο όμως τότε θα μπορούμε να χαιρόμαστε τη μητρότητα, τη συμβίωση, την επαγγελματική εξέλιξη εάν ταυτόχρονα νιώθουμε ότι αυτά μας στερούν κάτι άλλο; Εκείνο το οποίο «κόψαμε» για να έχουμε «χρόνο»; Πόσο θα χαιρόμαστε τα παιδιά μας εάν τα κοιτάζουμε με το βλέμμα της γυναίκας που απέρριψε τη δουλειά των ονείρων της για να τα μεγαλώσει; Πόσο θα ευχαριστιόμαστε με τον άντρα μας εάν δεν φροντίζουμε τις προσωπικές μας ενασχολήσεις και τις δημιουργικές αναζητήσεις μας;
Είναι αλήθεια ότι μία σύγχρονη γυναίκα, σύγχρονη από την άποψη των πολλαπλών δυνατοτήτων που έχει στο σήμερα, δεν μπορεί να κοιτάζει τον εαυτό της με κριτήρια αλλοτινού χρόνου. Είναι αλήθεια ότι η γυναίκα του σήμερα δεν μπορεί να παραμείνει όλη την ημέρα στο σπίτι και να φροντίζει τα παιδιά όπως παλιότερα, γιατί αυτή η γυναίκα αν δεν φροντίσει πολλαπλά τον εαυτό της δεν θα είναι η σημερινή καλή μητέρα εν τέλει. Και η φροντίδα που θα παρέχει θα κινδυνεύει να μην είναι πραγματικά καλή φροντίδα τελικά. Κάτι τέτοιο φυσικά δεν υπονοεί την παραμέληση της φροντίδας των παιδιών, διότι τότε θα επιστρέφαμε πάλι στο προηγούμενο ψευτοδίλημμα: εργασία ή μητρότητα; Επαγγελματίας ή σύντροφος; και ούτω καθ’ εξής, όπου πάντα κάτι καλό θα χρειάζεται να αποκλείεται και μια πλευρά του εαυτού θα πρέπει να μένει ανικανοποίητη.
Ίσως λοιπόν το ερώτημα που έχει να τεθεί δεν είναι πώς θα βρεθεί περισσότερος χρόνος ή αν πρέπει να εγκαταλείψουμε κάτι, αλλά πώς θα οργανωθεί η καθημερινότητά μας με τέτοιο τρόπο ώστε να τυγχάνουν αποδοχής όλες οι πλευρές του εαυτού μας με τα σημερινά δεδομένα και όχι σύμφωνα με τους παλιότερους τρόπους ζωής. Πώς επίσης η σύγχρονη γυναίκα αντί να ενοχοποιεί τον εαυτό της για τις πολλές και πλούσιες επιθυμίες της θα τις αποδεχτεί ως καλές και θεμιτές ώστε να νιώθει καλά με τον εαυτό της και πώς στα πλαίσια αυτά θα βρίσκει εναλλακτικές λύσεις ώστε να αξιοποιεί στο έπακρο και να χαίρεται το «χρόνο» με το σύντροφο, τα παιδιά της, τις ενασχολήσεις της. Πώς η εργαζόμενη γυναίκα θα υπερασπίζεται τη δυνατότητά της να παραμένει τρυφερή και ελκυστική σύντροφος χωρίς να αναλώνεται και να καταναλώνει χρόνο και ενέργεια σε αγωνίες για το αν το ένα αποκλείει το άλλο και αν θα πρέπει να κάνει μια αναγκαστική επιλογή. Πώς η στοργική μητέρα θα υπερασπίζεται την αξιοποίηση των ικανοτήτων της σε μία δημιουργική δουλειά ώστε μόλις επιστρέφει να μπορεί να χαίρεται το παιδί της και να μην το σηκώνει σαν ένα βάρος που την περιορίζει.
Οι απαντήσεις είναι πολλές, οι εναλλακτικές ποικίλουν και η επιλογή αφορά την προσωπικότητα της κάθε γυναίκας, αλλά και τη φύση της συντροφικής σχέσης, δεδομένου ότι οι νέες γυναίκες σήμερα μοιράζονται τις αγωνίες και τις επιθυμίες τους με τους συντρόφους τους και οργανώνουν από κοινού την πορεία της ζωής τους. Το σημαντικό όμως που κρύβεται πίσω από αυτή την επιδερμική περί χρόνου ανησυχία και που έχουμε να το λάβουμε σοβαρά υπόψιν είναι ο κίνδυνος στην έγνοια μας να είμαστε επαρκείς και καλά σε όλα τα κομμάτια της ζωής μας να αντιμετωπίσουμε όλες αυτές τις δυνατότητες που μπορούμε να χαιρόμαστε στο σήμερα ως γυναίκες σαν ένα πρόβλημα που έχουμε να λύσουμε, να προλάβουμε, να φορτωθούμε. Γιατί τότε είναι που θα υποτιμήσουμε τον εαυτό μας και θα μας δούμε μονομερώς, με αποτέλεσμα τελικά εμείς οι ίδιες να αποκλείσουμε ζωντανά κομμάτια του εαυτού μας που δικαιούμαστε να υπερασπιζόμαστε και να απολαμβάνουμε. Διότι αν η νέα γυναίκα που την ώρα που «φιλοτεχνεί» ένα γρήγορο, αλλά πρωτότυπο και πικάντικο πιάτο ταυτόχρονα επεξεργάζεται τις τελευταίες οικονομικές εξελίξεις στο laptop που αφορούν τη δουλειά της, δεν καμαρώσει τον εαυτό της αλλά βάλει ερώτημα για το κατά πόσο «πιέζεται», «αναγκάζεται» να τα προλαβαίνει όλα, τότε εκείνη θα είναι που επιδιώκει να κοιτάξει τον εαυτό της μονόπλευρα: ή μόνο για να εργάζεται χωρίς θηλυκότητα ή μόνο για να μαγειρεύει χωρίς δημιουργικότητα και μαγεία.
Αν ο χρόνος μπορεί να αυξηθεί; Όσο ενοχοποιούνται οι επιθυμίες, ο χρόνος θα είναι πάντα λίγος, αλλά θα αφιερώνεται άπλετα σε σκέψεις περί αδικίας και ανικανοποίητου, όπου ο γάμος και τα παιδιά θα είναι η πηγή του κακού και της στέρησης.
Όσο η σύγχρονη γυναίκα καλωσορίζει τις επιθυμίες της και δεσμεύεται απέναντι στον εαυτό της να επιτρέπει σε κάθε της πλευρά να εκφράζεται, να ικανοποιείται και να είναι πηγή δημιουργίας και όσο δεν επιτρέπει να μην συμμετέχει σε κάποια πλευρά της ζωής της ακριβώς επειδή δικαιούται να τις χαίρεται όλες, ο χρόνος θα αποκτά διαστάσεις πληρότητας, προσωπικής ολοκλήρωσης, ουσίας και πώς όχι τελικά επάρκειας;
Μαριέττα Μαλτά, Ψυχολόγος, M,Sc.- Θεραπεύτρια Οικογένειας
Ειδίκευση στη Συστημική- Υπαρξιακή Ψυχοθεραπεία και τη Θεραπεία Οικογένειας για παιδιά, εφήβους και ενήλικες
Μία γυναίκα, χίλιοι ρόλοι
Πόσους ρόλους μπορεί να έχει η σύγχρονη γυναίκα; Πώς καταφέρνει ένα πρόσωπο να ανταπεξέρχεται σε πολλαπλές υποχρεώσεις και ευθύνες, χωρίς να μπερδεύεται και να εξουθενώνεται;
Πώς η εναλλαγή αυτή μπορεί να της εξασφαλίζει ισορροπία, να την εξελίσσει ή να την εγκλωβίζει;
Η γυναίκα είναι ίσως το πλέον πολυπράγμον ον, επιτυγχάνοντας όσα θέλει ή πρέπει να φέρει εις πέρας. Το κόστος όμως είναι υψηλό, καθώς καλείται να παίξει ταυτόχρονα πολλούς διαφορετικούς και απαιτητικούς ρόλους κρατώντας δύσκολες ισορροπίες, που συχνά διαταράσσονται. Ο συνδυασμός τού να είναι εργαζόμενη, νοικοκυρά, σύντροφος, μητέρα, κόρη, αδελφή, φίλη και ενεργό μέλος της κοινωνίας απαιτεί ένα κράμα θέλησης, δύναμης, προσπάθειας, κουράγιου, υπομονής και επιμονής!
Η ανάγκη της να κάνει πολλά πράγματα ταυτόχρονα, να αναλαμβάνει ποικίλες ευθύνες, να ανταπεξέρχεται σε αρκετές κι ετερόκλητες δραστηριότητες, διατηρώντας τον έλεγχο, απαιτεί ιδιαίτερη προσπάθεια, που τις περισσότερες φορές την κάνει να ξεχνά να ζητήσει βοήθεια, στήριξη ή κατανόηση από τους άλλους και να δείξει επιείκεια στον εαυτό της, με αποτέλεσμα να πιέζεται, να αγχώνεται και να εξαντλείται και να μην μπορεί να απολαύσει την καθημερινότητα ή την επαφή της με το κοντινό της περιβάλλον (παιδιά, σύζυγο, συγγενείς, φίλους, συναδέλφους και κοινωνικό περίγυρο)!
Πολύ συχνά εγκλωβίζεται σε ένα ρόλο, που θεωρεί πιο σημαντικό και σχεδόν αποκλείει τους άλλους ως ασύμβατους. Για παράδειγμα γυναίκες που αρνούνται τη μητρότητα, για να μην αποτελεί εμπόδιο στην επαγγελματική τους ανέλιξη, ή που επικεντρώνονται τόσο στη μητρότητα, ώστε αγνοούν τις κοινωνικές, επαγγελματικές και προσωπικές τους παραμέτρους.
Τι κρύβεται πίσω από αυτές τις άκαμπτες στάσεις; Τι μπορεί να τις διαμορφώνει; Συνήθως κάποιες πεποιθήσεις που ανάγονται στην παιδική ηλικία, στον τρόπο ανατροφής ή και στις απαιτήσεις του περιβάλλοντος. Ενδεικτικά παραδείγματα: «Η καλή μάνα βρίσκεται στο σπίτι», «Η καλή νοικοκυρά έχει πάντα έτοιμο φαγητό και το σπίτι της έτοιμο για να δεχθεί κόσμο ανά πάσα στιγμή», «Μια σωστή επαγγελματίας δεν φέρνει ποτέ την οικογενειακή της ζωή στο γραφείο», «Όσο κουρασμένη κι αν είναι μία σύζυγος πρέπει πάντα να υποδέχεται τον άνδρα της χαμογελαστή» …
Τόσα ΠΡΕΠΕΙ, ΠΟΤΕ και ΠΑΝΤΑ, τα οποία καθορίζουν τη σκέψη, τα συναισθήματα και τη συμπεριφορά της, με τρόπο μη συνειδητό!
Με το πέρασμα του χρόνου η εικόνα της γυναίκας άλλαξε ουσιαστικά. Παλαιότερα αντιλαμβανόταν τον εαυτό της ως λιγότερο δυναμικό και αυτόνομο, κυρίως επειδή ήταν υποχρεωμένη να παραμένει στο σπίτι και να ασχολείται μόνο με την ανατροφή των παιδιών και με «τα του οίκου της», ενώ οι προσωπικές της ανάγκες έμπαιναν σε δεύτερη μοίρα.
Από την στιγμή που άρχισε να φοιτά στο πανεπιστήμιο, να αναπτύσσει σοβαρές επαγγελματικές αξιώσεις και να κυριαρχεί στην κοινωνική σκακιέρα, ανέπτυξε μια σημαντική επιτάχυνση, διαφοροποιώντας τη θέση της. Ως εργαζόμενη και οικονομικά ανεξάρτητη πλέον, δεν άργησε να διεκδικήσει και να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της κι αυτό είχε ως αποτέλεσμα την διαταραχή των λεπτών ισορροπιών στις σχέσεις της με το άλλο φύλο. Σχέσεις που βρέθηκαν σε ανταγωνιστική θέση.
Ωστόσο, στη σύγχρονη πραγματικότητα, αν και έχει διαφοροποιηθεί ο ρόλος της σε σύγκριση με το παρελθόν, η γυναίκα αντιμετωπίζεται, ακόμη, με ανισότητα στον κατεξοχήν ανδροκρατούμενο επαγγελματικό στίβο τουλάχιστον στους περισσότερους τομείς. Παρότι οι αξιώσεις είναι μεγάλες και ο ανταγωνισμός σκληρός, στον αντίποδα, υφίστανται ‘’έκπτωση’’ οι ισότιμες ευκαιρίες για εργασία, η ίση μεταχείριση κι η αμοιβή, ενώ η επιφυλακτικότητα και η διστακτικότητα ως προς τις δυνατότητές της παραμένουν …σταθερές. Γι’ αυτούς τους λόγους, η μεγαλύτερη πρόκληση που έχει να αντιμετωπίσει η γυναίκα είναι η ανθεκτικότητα και η επιμονή που πρέπει να διατηρεί, ώστε να αναγνωρίζεται η αξία της, που είναι βέβαιη και διαχρονική!
Πατρίτσια Σενβαϊτζ, Ψυχολόγος – Ψυχοθεραπεύτρια
Η ΘΕΣΗΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ ΑΝΑ ΤΟΥΣ ΑΙΩΝΕΣ
Η γυναίκα από την αρχή της ιστορικής περιόδου έχει δεχθεί πολλές επιδράσεις όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της. Οι γυναίκες ήταν και είναι ακόμη τα θύματα της δημόσιας και ιδιωτικής βίας σε παγκόσμια κλίμακα.
Η εκμετάλλευση και η κακοποίηση των γυναικών δεν είναι απλώς ένα λάθος του συστήματος. Είναι γέννημα της ίδιας της κοινωνίας, του κέρδους και του πλούτου. Από αυτήν την άποψη η πάλη ενάντια στην καταπίεση των γυναικών είναι και πάλη ενάντια στους όρους και τις συνθήκες που τη δημιουργούν.
Η Γυναίκα στην προϊστορική εποχή
Τα παλιά χρόνια οι σχέσεις των δύο φύλων δεν ήταν όπως οι σημερινές. Την προϊστορική εποχή η γυναίκα ήταν σε πρώτη θέση. Αυτό συνεχίστηκε και στα μινωικά χρόνια αλλά ύστερα η θέση της γυναίκας έπεσε πάρα πολύ χαμηλά με αποτέλεσμα από την αρχαιότητα μέχρι και πριν από λίγες δεκαετίες οι άνδρες να θεωρούν τις γυναίκες πολύ κατώτερές τους, να τις καταπιέζουν και να τις εκμεταλλεύονται. Ήταν η εποχή που ήκμασε ο θεσμός της μητριαρχίας. Η γυναίκα λατρεύτηκε ως θεά-Μητέρα, ως θεά της γονιμότητας, μιας και αυτή ήταν που έφερνε στον κόσμο τα παιδιά. Την σέβονταν και την εκτιμούσαν γιατί είχε κυρίαρχη θέση στην οικογένεια αλλά και στην αγωγή και στην ανατροφή των παιδιών είχε την αποκλειστική μέριμνα. Η θέση της ενισχυόταν και από το γεγονός ότι ήταν σίγουρη ως μάνα των παιδιών που γεννούσε, ενώ ο πατέρας ήταν αμφισβητούμενος. Στην μητριαρχική οικογένεια τα παιδιά έπαιρναν το όνομα της μητέρας και την περιουσία την έπαιρναν οι κόρες (Αμαζόνες).
Μινωική Κρήτη
Οι γυναίκες στην κοινωνία της μινωικής Κρήτης είχαν τα ίδια περίπου δικαιώματα και ελευθερίες με τους άντρες. Έπαιρναν μέρος σ’ όλες τις εκδηλώσεις της ζωής, στις γιορτές, τα αγωνίσματα, το κυνήγι. Όπως και οι σημερινές γυναίκες, χτένιζαν με φροντίδα τα μαλλιά τους, βάφονταν, φορούσαν φανταχτερά φορέματα και όμορφα στολίδια.
Οι Γυναίκες στην αρχαία Ελλάδα
Πολλά και διάφορα έχουν γραφτεί για τις γυναίκες στη διάρκεια της ανθρώπινης ιστορίας, άλλα από τα οποία εκθειάζουν το γυναικείο φύλλο και άλλα που μιλούν με τρόπο ταπεινωτικό και ανεπίτρεπτο. Γράφτηκαν ύμνοι συγκινητικοί αλλά και στίχοι προσβλητικοί και βλάσφημοι. Υπήρξαν περίοδοι δόξας, όμως και φαινόμενα καταπίεσης και εκμετάλλευσης. Είναι αλήθεια ότι καθώς οι πολιτισμοί διαφέρουν μεταξύ τους, διαφέρουν και οι ρόλοι που αναθέτουν στο ένα ή το άλλο φύλο, και οι διάφορες εργασίες, κάποιες από τις οποίες σε μια κοινωνία μπορεί να θεωρούνται αντρικές ενώ σε άλλη γυναικείες. Η μόνη σταθερά για τον καθορισμό αυτών των ρόλων είναι το γεγονός ότι οι γυναίκες, απασχολημένες κατά το μεγαλύτερο μέρος της ζωής τους με τη γέννηση και ανατροφή των παιδιών, ήταν υποχρεωμένες να μένουν κοντά στο χώρο της κατοικίας τους και, συνεπώς, να αναλαμβάνουν τα καθήκοντα που μπορούσαν να εκτελέσουν χωρίς να εγκαταλείπουν την κύρια αποστολή τους.
Η θέση του γυναικείου φύλου αποτέλεσε σημείο αντιλεγόμενο, καθώς οι διάφοροι συγγραφείς έγραψαν επηρεασμένοι από ιδεολογικά ρεύματα, παρουσιάζοντας συχνά όχι την αληθινή εικόνα αλλά εκείνο που εξυπηρετούσε τους σκοπούς που καθένας από αυτούς
υπηρετούσε. Kάτω από την επίδραση της εξελικτικής θεωρίας του Δαρβίνου, για παράδειγμα, υποστηρίχτηκε ότι το αρχικό καθεστώς στην αυγή της ανθρωπότητας ήταν η μητριαρχία. Με τον τρόπο αυτό θέλησαν να ανατρέψουν εκ βάθρων και ν’ αποδείξουν αναξιόπιστη την ιστορία της Βίβλου. Γρήγορα όμως η ιδέα αυτή απορρίφθηκε από τους σύγχρονους ανθρωπολόγους ως στερούμενη παντελώς αποδείξεων.
Ακόμη και γυναίκες συγγραφείς δεν ξέφυγαν τον πειρασμό, επειδή κι εκείνες από το μέρος τους, τις περισσότερες φορές έγραψαν στρατευμένες κάτω από διάφορες τάσεις της κοινωνίας, της πολιτικής ή της θρησκείας. Κλασικό παράδειγμα αυτής της μονομερούς πληροφόρησης αποτελεί η άποψη που μέχρι πρόσφατα επικρατούσε, για τη θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα.
Επηρεασμένοι κυρίως από την εικόνα της ζωής στην Αθήνα της κλασικής περιόδου, οι περισσότεροι συγγραφείς γενίκευαν τα πράγματα και μιλούσαν για μια κατάσταση περίπου τραγική, όπου οι γυναίκες ήταν φυλακισμένες στα απομονωμένα γυναικεία διαμερίσματα των οικιών, ενώ οι άντρες περνούσαν τον καιρό τους αργόσχολοι, στην Αγορά, τα γυμναστήρια και τα λουτρά.
Όμως ήδη στην αρχαία Βαβυλώνα και στην Αίγυπτο οι γυναίκες είχαν σημαντική ανεξαρτησία και υψηλή θέση στην κοινωνία. Ο Κώδικας Νόμων του Χαμουραμπί (1795-1750 π.Χ.), για παράδειγμα, βαβυλωνιακό γραπτό μνημείο που έχει διασωθεί μέχρι σήμερα, περιέχει πάμπολλες προβλέψεις σχετικά με τις γυναίκες, το γάμο, την περιουσία τους, την ανατροφή και επιμέλεια των παιδιών, το διαζύγιο κ.λπ., που δείχνουν ότι ακόμη και σ’ εκείνη την τόσο πρώιμη εποχή, και κάτω από ειδωλολατρικό καθεστώς, υπήρχε προστασία από κακομεταχείριση, εκμετάλλευση και άλλες καταχρήσεις. Οι γυναίκες μπορούσαν να ασκούν εμπόριο για λογαριασμό τους και να προσφέρουν υπηρεσίες ως δικαστές, προεστοί, μάρτυρες σε δικαστήρια και γραφείς.
Στην Αίγυπτο τα πράγματα ήταν ακόμη καλύτερα και οι γυναίκες έγιναν συχνά άρχοντες του κράτους. Σε αρκετές περιπτώσεις, λοιπόν, τη θέση και τα δικαιώματα της αρχαίας γυναίκας θα τα ζήλευαν πολλές κοινωνίες του ευρωπαϊκού μεσαίωνα. Στα Ομηρικά Έπη, στη Μινωική και στη Μυκηναϊκή εποχή, οι γυναίκες είναι σε πολύ καλή μοίρα. Αγαπούν την οικογένειά τους, συζητούν ελεύθερα μαζί με τους άντρες, επικρατεί η μονογαμία, ο γάμος είναι ιερός και αδιάλυτος, η γυναίκα μπορεί να διαλέξει τον άντρα της, οι συζυγικές σχέσεις βασίζονται σε αμοιβαία αγάπη και εκτίμηση και οι τρόποι συμπεριφοράς των συζύγων παρουσιάζονται απλοί, ευγενικοί και εγκάρδιοι. Η πολυτεκνία θεωρείται μεγάλο αγαθό και ευτυχία, ενώ η ατεκνία μεγάλη συμφορά και εκδήλωση θεϊκής τιμωρίας.
Το ίδιο και στην αρχαία Σπάρτη οι γυναίκες ήταν σχεδόν ίσες με τους άντρες, συγχρωτίζονταν ελεύθερα στο δημόσιο βίο και στους αθλητικούς αγώνες, παντρεύονταν τον άντρα που θα αγαπούσαν, και είχαν γνώμη στα πολιτικά και δημόσια πράγματα. Είναι άραγε τυχαίο ότι ήταν οι Σπαρτιάτισσες που έλεγαν στους άντρες τους το γνωστό “Ή ταν ή επί τας”;
Αλλά η σύγχρονη αντίληψη για τη θέση της γυναίκας στην αρχαιότητα στηρίχτηκε περισσότερο στο καθεστώς της κλασικής Αθήνας, που οπωσδήποτε ήταν δυσμενέστερο για τη γυναίκα, αφού πολλά από τα ήθη είχαν διαφθαρεί, ιδιαίτερα μάλιστα σε ό,τι αφορούσε την ανώτερη κοινωνική τάξη. Έχοντας, λοιπόν, την αρχαία Αθήνα ως υπόδειγμα, ως φαίνεται ήταν δύσκολο σε πολλούς να πιστέψουν πως τα πράγματα μπορούσαν να είναι καλύτερα σε άλλες κοινωνίες, και μάλιστα παλαιότερες από αυτήν.
Σήμερα ωστόσο πολλά έχουν αναθεωρηθεί από τους επιστήμονες και η αντίληψή τους είναι πλέον εντελώς διαφορετική, καθώς οι έρευνες ανατρέπουν συνεχώς την προηγούμενη άποψη ως εντελώς εξωπραγματική. Όπως γράφει η ιστορικός M. Katz τίποτα δεν είναι περισσότερο ανακριβές από την ιδέα της φυλακισμένης γυναίκας στην Αρχαία Ελλάδα. Αν και πολλές φιλολογικές πηγές προβάλλουν την αντίληψη ότι η Αθηναία γυναίκα ήταν λίγο παραπάνω από τους δούλους, οι έρευνες έχουν δείξει ότι ως έργα αντρών (όπως είναι σχεδόν όλες οι γραπτές αρχαίες πηγές) παρουσιάζουν μάλλον την αντρική άποψη και όχι απαραίτητα την αλήθεια. Το να δημιουργούμε θεωρίες για τη ζωή της αρχαίας εποχής, στηριγμένοι μόνο σε φιλολογικές πηγές, λέει η Katz, μοιάζει σαν οι μελλοντικοί ιστορικοί να προσπαθούσαν να περιγράψουν τη ζωή της σημερινής νοικοκυράς με βάση την εικόνα που δίνουν τα διάφορα πορνοπεριοδικά ή οι κωμωδίες, κι αυτό δεν θα ήταν σωστό.
Μια άλλη ερευνήτρια, η S. Cole υποστηρίζει ότι δεν πρέπει να παραθεωρείται η συμβολή της γυναίκας στα κοινά αφού, φροντίζοντας εκείνη για το σπίτι, άφηνε στον άντρα της το περιθώριο να ασχολείται με τα πολιτικά πράγματα. Χωρίς η ίδια να έχει πολιτικά δικαιώματα, λέει η συγγραφέας, η Αθηναία μπορούσε να επηρεάζει τη δημοκρατία έμμεσα. Εξάλλου, η δύναμη που ασκούσαν οι γυναίκες της αρχαίας Ελλάδας διαφαίνεται και από τους ρόλους που έχουν στις κλασικές κωμωδίες και τραγωδίες των Αριστοφάνη, Ευριπίδη, Αισχύλου, Σοφοκλή κ.λπ.
Υποστήριξαν, λοιπόν, πως οι γυναίκες ήταν θαμμένες στους γυναικωνίτες, όμως χιλιάδες ανάγλυφες παραστάσεις τις παρουσιάζουν δραστήριες, περιποιημένες και καλλιεργημένες, να συμμετέχουν και να απολαμβάνουν πλάι στους άντρες το βιοτικό επίπεδο που πρόσφερε η εποχή τους. Κάνουν λόγο για γυναίκες αμόρφωτες και ικανές μόνο για παιδοποιία, όμως βρίσκουμε γυναίκες μουσικούς, ποιήτριες, αγρότισσες, βιοτέχνες και εμπόρους.
Για τις περισσότερες γυναίκες, όπως και για τους περισσότερους άντρες, ωστόσο, δεν ήταν δυνατό να ζει κανείς χωρίς να εργάζεται εκείνες λοιπόν που έμεναν στην ύπαιθρο συμμετείχαν στις αγροτικές εργασίες κι εκείνες που ζούσαν στην πόλη ασχολούντο με το μικρεμπόριο ή διατηρούσαν καταστήματα με τους συζύγους τους. Αν και το ιδανικό για εκείνη την κοινωνία απαιτούσε από τον άντρα να εργάζεται στους αγρούς, στην αγορά και στις δημόσιες υποθέσεις, ενώ η γυναίκα ύφαινε το μαλλί, έψηνε το ψωμί και φρόντιζε για το σπίτι, όμως τα καθήκοντα αυτά της άφηναν αρκετό ελεύθερο χρόνο. Και βέβαια υπήρχαν οι γυναίκες που υπηρετούσαν ως ιέρειες στους ναούς των διαφόρων θεών της αρχαιότητας. Ένας αριθμός τέτοιων ιερειών μνημονεύεται σε δημόσια έγγραφα, ενώ γίνεται λόγος για γυναίκες που επιλέγονταν στην Αθήνα από τις κοινωνικές τους ομάδες για να υπηρετήσουν ως επικεφαλής και υπεύθυνες (“άρχουσαι”) στα Θεσμοφόρια, μαζί με τις ιέρειες της συγκεκριμένης λατρείας.
Η γυναίκα στη ρωμαϊκή εποχή
Μια επιδείνωση της κατάστασης παρουσιάστηκε στη ρωμαϊκή εποχή, όπου η γυναίκα έπρεπε να είναι σε πλήρη υποταγή στην εξουσία πρώτα του πατέρα ή του αδελφού και ύστερα του άντρα της, δεν είχε τη νομική ικανότητα να υπογράφει συμβόλαια ή διαθήκες ή να καταθέτει ως μάρτυρας στο δικαστήριο και να ασκεί δημόσιο λειτούργημα, γρήγορα όμως η κατάσταση βελτιώθηκε, η Ρωμαία οικοδέσποινα ήταν σεβαστή, και η ρωμαϊκή ιστορία παρουσιάζει πλήθος γυναικείων ονομάτων που διακρίθηκαν για την ευφυία τους αλλά και την ανάμιξή τους σε πολιτικές ραδιουργίες.
Είναι προφανές, λοιπόν, ότι αλλιώς έχουν τα πράγματα και όχι όπως κατάφεραν να μας επιβάλλουν οι διάφοροι “ενδιαφερόμενοι”. Πολλές εξηγήσεις δίνονται για την επικράτηση της πλαστής εικόνας για τη θέση των γυναικών στην αρχαιότητα, κυριότερες από τις οποίες είναι αφενός μεν η προκατάληψη εναντίον του γυναικείου φύλου από τον κλήρο, στα χρόνια του μεσαίωνα, και αφετέρου η σκοπιμότητα των υποστηρικτών του γυναικείου κινήματος, που τους εξυπηρετούσε η εικόνα της καταπιεσμένης γυναίκας.
Η κακοποίηση της γυναίκας στο σύγχρονο κόσμο
Η κακοποίηση γυναικών αναφέρεται στην άσκηση σωματικής, ψυχικής ή και σεξουαλικής βίας σε μια γυναίκα από τον σύζυγο ή τον ερωτικό σύντροφο, νυν και πρώην με στόχο την επιβολή ελέγχου. Ο όρος συμπεριλαμβάνει επομένως και το βιασμό στο ζευγάρι με ή χωρίς γάμο.
Στην εποχή μας, το πρόβλημα αυτό βρίσκεται σε έξαρση και έχει πάρει παγκόσμιες διαστάσεις. Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Αμνηστίας, στην Ελλάδα, μέχρι και σήμερα ο νομοθέτης αναγνωρίζει το δικαίωμα του συζύγου στη σεξουαλική επαφή, ακόμα και με βίαιο τρόπο και χωρίς τη συγκατάθεση της συζύγου του. Δεν υπάρχει όμως μόνο η σεξουαλική κακοποίηση αλλά και η σωματική και η ψυχική, που είναι εξίσου σημαντικές. Η μορφή της σωματικής κακοποίησης είναι πιο φανερή και πιο επικίνδυνη τόσο για τη σωματική ακεραιότητα, όσο και για την ίδια τη ζωή των γυναικών που πέφτουν θύματά της. Σε μία τέτοια περίπτωση οι κακοποιήσεις κυμαίνονται από πολύ μικρές μέχρι πολύ μεγάλες που καταλήγουν πολλές φορές σε σοβαρές σωματικές βλάβες.
Τέλος η ψυχολογική κακοποίηση είναι όταν κάποιος έχει πλήρη έλεγχο και κατάκριση των σχέσεων της γυναίκας µε άλλους ανθρώπους, κοινωνική απομόνωση από φίλους και συγγενείς, στέρηση της ελευθερίας που έχει ως αποτέλεσμα τον πλήρη έλεγχο των κινήσεων της γυναίκας, απειλές και εκβιασμοί, υποτίμηση της αξιοπρέπειας, ταπείνωση κ.ά.
Το προφίλ των κακοποιημένων γυναικών
Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι ο ρόλος τους ως σύζυγοι, νοικοκυρές και μητέρες τους δίνει αυταξία. Έχουν παραδοσιακές αντιλήψεις σε θέματα οικογένειας και πιστεύουν στην ενότητά της και στα στερεότυπα του γυναικείου ρόλου. Οι περισσότερες έχουν υπάρξει θύματα κακοποίησης από τους γονείς τους στην παιδική ηλικία.
Παθητική συμπεριφορά. Υπομένουν, ανέχονται τον εξευτελισμό και την προσβολή, δέχονται την ευθύνη για τις βίαιες πράξεις των συζύγων τους. Ενώ χαρακτηρίζονται παθητικές από τους άλλους, αντιμετωπίζουν όμως τη βία στο σπίτι με τέτοιο τρόπο ώστε να αποφεύγουν μεγαλύτερη κακοποίηση ή και δολοφονία.
Ανασφάλεια και αναξιότητα. Νιώθουν ξεκρέμαστες χωρίς την παρουσία του συζύγου αποφεύγουν να αναλάβουν ευθύνες και πρωτοβουλίες γιατί φοβούνται ότι αν αποτύχουν θα κατακριθούν και θα κακοποιηθούν. Συχνά χρησιμοποιούν τα σεξ ως μέσο διατήρησης της σχέσης τους.
Ενοχές. Πιστεύουν ότι ευθύνονται οι ίδιες για την κακοποίησή τους και αρνούνται τον θυμό που νιώθουν από την κακοποίηση.
Ψυχοσωματικά συμπτώματα. Έχουν έντονες αντιδράσεις άγχους και ψυχοσωματικές ασθένειες.
Αίσθημα αβοηθησίας. Πιστεύουν ότι κανείς δεν μπορεί να τις βοηθήσει και να τις στηρίξει πέρα από τον ίδιο τον εαυτό τους.
Το προφίλ του άνδρα-θύτη
Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πιστεύουν ότι μέσα από τη βίαιη συμπεριφορά τους και τον αυταρχισμό τους μπορούν να αποδείξουν ότι αξίζουν. Συχνά χρησιμοποιούν το βίαιο σεξ ως μέσο για να αυξήσουν την αυτοεκτίμησή τους και τον ανδρισμό τους. Έχουν κτητική συμπεριφορά, δημιουργούν σκηνές παθολογικής ζήλιας και πολλοί παρουσιάζουν διπλή προσωπικότητα. Κάποιοι έχουν υπάρξει θύματα ή μάρτυρες σκηνών βίας στην πατρική τους οικογένεια.
Παραδοσιακές αντιλήψεις γύρω από το ρόλο τους. Πιστεύουν στην υπεροχή των ανδρών και στον παραδοσιακό τους ρόλο μέσα στην οικογένεια.
Έλλειψη αυτοελέγχου και επίγνωσης των πράξεών τους και προβολή της ευθύνης σε άλλους. Δεν παραδέχονται ότι η συμπεριφορά τους είναι βίαιη, δεν εκτιμούν τις αρνητικές επιπτώσεις που έχει η πράξη τους στο θύμα ή στα άλλα μέλη της οικογένειας. Δικαιολογούν τον εαυτό τους για τη συμπεριφορά τους, προβάλλοντας άλλους, εξωγενείς παράγοντες, όπως οικονομικά προβλήματα, αλκοόλ, την προκλητική συμπεριφορά της συζύγου.
Στατιστικές μελέτες
Όσον αναφορά την Ελλάδα:
1. 1 στις 2 γυναίκες που δολοφονούνται κάθε χρόνο είναι θύματα τωρινού ή πρώην συντρόφου τους, ένα 1 στις 5 γυναίκες υπήρξε θύμα ξυλοδαρμού, τουλάχιστον μια φορά, από τον άνδρα της.
2. 1 στις 4 γυναίκες θα βιώσουν κάποια στιγμή στη ζωή τους κάποια μορφή κακοποίησης.
3. Το 60% των γυναικών δηλώνουν ότι έχουν υποστεί κάποια μορφή κακοποίησης όταν βρίσκονταν σε ηλικία κάτω των 12 ετών.
4. Το 46,3% των κακοποιημένων γυναικών ανήκει στην ηλικιακή ομάδα των 31-40 ετών.
5. Το 6,2% των κακοποιημένων γυναικών έχει πτυχίο ανώτατης σχολής.
Η γυναικοκτονία είναι η πιο ακραία μορφή έμφυλης βίας.Κατ ‘αρχήν, είναι σημαντικό να γνωρίζουμε ότι ο καθένας μας μπορεί να πέσει θύμα βίας στο δημόσιο ή στον ιδιωτικό του βίο, είτε είναι άντρας είτε είναι γυναίκα. Ωστόσο, η βία κατά των γυναικών ξεχωρίζει ως ένα ιδιαίτερα σοβαρό και περίπλοκο φαινόμενο που συνδέεται άμεσα με το φύλο. Οι γυναίκες σε όλο τον κόσμο υφίστανται βία, συμπεριλαμβανομένης της σωματικής, της σεξουαλικής βίας, της ψυχολογικής και οικονομικής βίας λόγω του φύλου τους. Η βία συνοδεύει μια γυναίκα από την παιδική ηλικία καθ ‘όλη τη διάρκεια της ζωής της, είτε στο σχολείο, στο σπίτι, στην εργασία ή αλλού. Ακόμα και όταν είναι έμβρυο μπορεί να υφίσταται διακρίσεις, πριν ακόμα γεννηθεί, καθώς τα στερεότυπα των φύλων βρίσκονται πίσω από τις επιλεκτικές αμβλώσεις.
Η κλιμακούμενη βία κατά των γυναικών σε ολόκληρο τον κόσμο είναι ανησυχητική. Σύμφωνα με τις παγκόσμιες εκτιμήσεις που δημοσιεύθηκαν από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (ΠΟΥ), περίπου 1 στις 3 (35%) γυναίκες παγκοσμίως έχουν βιώσει σωματική ή σεξουαλική βία από τον σύντροφό τους ή γενικά βία κατά τη διάρκεια της ζωής τους. H έρευνα του Οργανισμού Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ για το 2014 έδειξε ότι μία στις τρεις γυναίκες έχει υποστεί σωματική βία, σεξουαλική βία, ή και τις δύο μορφές βίας από την ηλικία των 15 ετών και έπειτα. Το 55% των γυναικών έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με μία ή περισσότερες μορφές σεξουαλικής παρενόχλησης, το 11% έχει υποστεί ψηφιακή παρενόχληση ενώ μία στις είκοσι έχει βιαστεί.
Η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης, που υιοθετήθηκε από το Συμβούλιο της Ευρώπης το 2011, τέθηκε σε ισχύ το 2014 και υπογράφηκε από την ΕΕ το 2017, είναι το πρώτο διεθνώς νομικά δεσμευτικό κείμενο του είδους του καθώς τα κράτη που την επικυρώνουν πρέπει να ακολουθούν συγκεκριμένα κριτήρια για την πρόληψη της έμφυλης βίας, την προστασία των θυμάτων και την τιμωρία των αυτουργών. Στο άρθρο 3 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, δίνεται μία σειρά ορισμών που χρησιμοποιούνται στα πλαίσια προσδιορισμού της βίας και των διακρίσεων κατά των γυναικών. Ως «βία κατά των γυναικών» (άρθρο 3 περ.α) νοείται κάθε παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και κάθε μορφή διάκρισης κατά των γυναικών, περιλαμβάνει δε όλες τις πράξεις βίας βάσει φύλου που έχουν ως αποτέλεσμα ή ενδέχεται να έχουν ως αποτέλεσμα σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική ή οικονομική βλάβη ή πόνο σε γυναίκες, συμπεριλαμβανομένων απειλών, πράξεων εξαναγκασμού ή αυθαίρετης στέρησης της ελευθερίας. Το ίδιο άρθρο ορίζει ότι «βία λόγω φύλου» (άρθρο 3 περ.δ) σημαίνει βία που στρέφεται εναντίον μιας γυναίκας επειδή είναι γυναίκα ή αυτή που επηρεάζει δυσμενώς αυτή. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι οι όροι «βία βάσει φύλου» και «βία κατά των γυναικών» χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά, λόγω του γεγονότος ότι η βία λόγω φύλου επηρεάζει κυρίως γυναίκες.
Ως «ενδοοικογενειακή βία» ορίζονται όλες εκείνες οι πράξεις φυσικής, σεξουαλικής, ψυχολογικής ή οικονομικής βίας οι οποίες συμβαίνουν εντός της οικογένειας ή οικογενειακής μονάδας ή μεταξύ πρώην ή νυν συζύγων ή συντρόφων, ανεξάρτητα ή όχι του κατά πόσο ο δράστης μοιράζεται ή έχει μοιρασθεί την ίδια κατοικία με το θύμα. Αν και ο όρος «ενδοοικογενειακή» μπορεί να φαίνεται ότι περιορίζει το πλαίσιο, αναγνωρίζεται ότι η βία μπορεί να συνεχιστεί και μετά τη λήξη μιας σχέσης. Επομένως, δεν απαιτείται κοινή κατοικία του θύματος και του δράστη για να θεωρηθεί η βία ως «ενδοοικογενειακή». Η ενδοοικογενειακή βία είναι η πιο διαδεδομένη μορφή βίας κατά των γυναικών γι΄αυτό τα κράτη της Σύμβασης πρέπει να δώσουν ιδιαίτερη προσοχή στις προσπάθειές τους για την καταπολέμηση της ενδοοικογενειακής βίας. Ένας άλλος ορισμός που δίνεται με την Συνθήκη της Κωνσταντινούπολης είναι για το «Φύλο» (Gender) που σημαίνει τους κοινωνικά κατασκευασμένους ρόλους, συμπεριφορές, δραστηριότητες και χαρακτηριστικά που μια κοινωνία θεωρεί κατάλληλα για γυναίκες και άνδρες (άρθρο 3 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης). Χρήσιμο θα ήταν να δώσουμε και το πλαίσιο της σεξουαλικής παρενόχλησης που περιλαμβάνει οποιαδήποτε μορφή ανεπιθύμητης λεκτικής, μη λεκτικής ή φυσικής συμπεριφοράς σεξουαλικής φύσης με σκοπό ή αποτέλεσμα την παραβίαση της αξιοπρέπειας ενός ατόμου, ιδίως όταν δημιουργεί ένα εκφοβιστικό, εχθρικό, ταπεινωτικό, ταπεινωτικό ή προσβλητικό περιβάλλον.
Άλλες μορφές βίας πέρα του βιασμού, -συμπεριλαμβανομένων και των εκτεταμένων ή συστηματικών βιασμών κατά τη διάρκεια ένοπλων συγκρούσεων-, είναι ο αναγκαστικός γάμος, τα εγκλήματα «τιμής», η καταδίωξη (δηλαδή η εσκεμμένη απειλητική συμπεριφορά που απευθύνεται σε άλλο άτομο, προκαλώντας σε αυτόν φόβο για την ασφάλειά του), η εμπορία γυναικών, η καταναγκαστική πορνεία, ο ακρωτηριασμός γυναικείων γεννητικών οργάνων, η αναγκαστική άμβλωση και αποστείρωση κ.λ.π. Οι μορφές βίας κατά των γυναικών διαφοροποιούνται επίσης ανάλογα με το είδος της βλάβης που προκαλεί ή ενδέχεται να προκαλέσει ήτοι σωματική, σεξουαλική, ψυχολογική βία ή οικονομική. Συνήθως, ένα θύμα υπόκειται σε διάφορες μορφές και πολλές φορές αλληλεπικαλύπτονται μεταξύ τους. Για παράδειγμα η βία ανάμεσα σε συντρόφους μπορεί να περιλαμβάνει όχι μόνο σωματικές επιθέσεις, σεξουαλική βία και ψυχολογική κακοποίηση, αλλά και καταδίωξη, εκ των οποίων η τελευταία λαμβάνει χώρα κυρίως κατά την περίοδο μετά τον χωρισμό. Η ενδοοικογενειακή βία είναι πιθανό να γίνει πιο συχνή και πιο σοβαρή όσο συνεχίζεται και μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο, γεγονός που μπορεί να σχετίζεται και με το φύλο (γυναικοκτονία).
Η αντιμετώπιση της βίας κατά των γυναικών, ως παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, δίνει τη δυνατότητα στα θύματα να θεωρούνται υποκείμενα αυτών των παραβιάσεων. Η αναγνώριση αυτή αποσαφηνίζει τις δεσμευτικές υποχρεώσεις των κρατών για την πρόληψη, την εξάλειψη και την τιμωρία αυτής της βίας. Για να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους έναντι της σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, τα κράτη οφείλουν να επιδιώξουν να μεταμορφώσουν τους κοινωνικούς και πολιτιστικούς κανόνες που ρυθμίζουν τις σχέσεις εξουσίας μεταξύ γυναικών και ανδρών. Ειδικά το φαινόμενο της βίας κατά των γυναικών αποτελεί μια ακραία έκφραση ανισότητας λόγω φύλου και πρόκειται για παραβίαση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ενώ στις χειρότερες μορφές της μπορεί να εκδηλωθεί ως προσβολή του εννόμου αγαθού στη ζωή.
Το γεγονός ότι η βία έχει έμφυλη διάσταση αναγνωρίζεται διεθνώς. Έτσι, η Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για την Εξάλειψη της Βίας κατά των Γυναικών περιγράφει το φαινόμενο αυτό ως «…μια εκδήλωση ιστορικά άνισων σχέσεων εξουσίας μεταξύ ανδρών και γυναικών, οι οποίες οδήγησαν στην κυριαρχία και στις διακρίσεις κατά των γυναικών από τους άνδρες και στην πρόληψη της πλήρους την πρόοδο των γυναικών, και ότι η βία κατά των γυναικών είναι ένας από τους κρίσιμους κοινωνικούς μηχανισμούς με τους οποίους οι γυναίκες αναγκάζονται να υποταχθούν σε σύγκριση με τους άνδρες». Επίσης, η Σύμβαση της Κωνσταντινούπολης στα άρθρα 4.2 και 4.3 τονίζει ότι η απόλαυση κάθε δικαιώματος απαλλαγμένη από τη βία συνδέεται με την υποχρέωση των κρατών να διασφαλίζουν την ισότητα μεταξύ γυναικών και ανδρών να ασκούν και να απολαμβάνουν όλα τα αστικά, πολιτικά, οικονομικά, κοινωνικά και πολιτιστικά δικαιώματα. Η ευρωπαϊκή επιτροπή CEDAW στη γενική της σύσταση για τη βία κατά των γυναικών (αρ. 19) φρόντισε να διασφαλιστεί η αναγνώριση της βίας που βασίζεται στο φύλο κατά των γυναικών, ως μορφή διάκρισης που «αναστέλλει σοβαρά την ικανότητα των γυναικών να απολαμβάνουν δικαιώματα και ελευθερίες βάσει της ισότητας με τους άνδρες» (βλ. ΕΔΔΑ στην υπόθεση Opuz κατά Τουρκίας). Μια προσέγγιση ευαίσθητη στο φύλο είναι μια προσέγγιση που προσπαθεί να διορθώσει τις ανισότητες μεταξύ των φύλων λαμβάνοντας υπόψη τις ιδιαιτερότητες των εμπειριών και των αναγκών των γυναικών και των ανδρών. Απαιτεί την προσοχή στους διαφορετικούς ρόλους και ευθύνες γυναικών/κοριτσιών και ανδρών/αγοριών που υπάρχουν σε συγκεκριμένα κοινωνικά, πολιτιστικά, οικονομικά και πολιτικά πλαίσια. Αυτή η προσέγγιση θα συμβάλει ώστε να διασφαλιστεί η πρόσβαση των γυναικών στα καθολικά ανθρώπινα δικαιώματα και η εξάλειψη των διακρίσεων.
Το φαινόμενο «βία κατά των γυναικών» προκαλεί πόνο, φόβο και αγωνία ενώ μειώνει την ικανότητα των θυμάτων-γυναικών να συνεισφέρουν παραγωγικά στην οικογένεια, την οικονομία και τη δημόσια ζωή. Κατά μια ευρύτερη άποψη, μειώνει το συνολικό εκπαιδευτικό επίτευγμα, την κινητικότητα και το δυναμικό ενός σημαντικού ποσοστού του πληθυσμού, καθώς οι γυναίκες που είναι θύματα, τα παιδιά που μεγαλώνουν μάρτυρες της βίας, ακόμη και οι δράστες που καταφεύγουν στις εν λόγω καταστροφικές πράξεις έχουν περιορισμένες δυνατότητες. Δυστυχώς, στην Ευρώπη του 21ου αιώνα, η βία και οι διακρίσεις κατά των γυναικών εξακολουθούν να υφίστανται. Στην χώρα μας η κακοποίηση γυναικών αποτελεί ακόμα ζήτημα ταμπού για τη κοινωνία, γι΄αυτό η διάκριση του φόνου μίας γυναίκας όταν τα αίτια της βασίζονται στο φύλο είναι ζωτικής σημασίας να αποδίδεται ως γυναικοκτονία και όχι ως ανθρωποκτονία. Όσο περισσότερα περιστατικά βίας κατά των γυναικών αποκαλύπτονται, τόσο θα ευελπιστούμε σε μια καλύτερη και ουσιαστικότερη αντιμετώπιση του φαινομένου. Μία πρώτη προσέγγιση αντιμετώπισης του φαινομένου, θα ήταν η τροποποίηση του άρθρου 82Α του Ποινικού Κώδικα περί εγκλημάτων με ρατσιστικά χαρακτηριστικά, που ορίζει ότι εάν ο δράστης επέλεξε το θύμα λόγω μιας ιδιότητάς του, τότε το πλαίσιο της ποινής που μπορεί να του επιβληθεί αυξάνεται, ειδικά στα κακουργήματα το ελάχιστο όριο ποινής αυξάνεται κατά δύο έτη. Το φύλο ως λόγος διάκρισης όπως αναφέρεται στα διεθνή κείμενα που προαναφέρθηκαν, ανήκει στις ιδιότητες που μπορεί να περιλαμβάνονται στο άρθρο 82Α. Έτσι εάν ο δράστης ανθρωποκτονίας έχει επιλέξει το θύμα λόγω του φύλου του, να υπάρχει αυστηροποίηση ως προς την νομική του αντιμετώπιση και να μην μπορεί να του επιβληθεί ποινή κατώτερη των 12 ετών κάθειρξης. Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 4.4 της Σύμβασης της Κωνσταντινούπολης, τα ειδικά μέτρα που είναι απαραίτητα για την πρόληψη και την προστασία των γυναικών από βία λόγω φύλου δεν θεωρούνται διακρίσεις.
Ελευθερία Κώνστα
Η γυναικοκτονία είναι ένας όρος για το έγκλημα μίσους που βασίζεται στο φύλο. Γενικά ορίζεται ως «η δολοφονία γυναικών (ή κοριτσιών) επειδή είναι γυναίκες», συμπεριλαμβανομένων μορφών έμφυλης και σεξιστικής βίας. Οι ορισμοί ποικίλλουν ανάλογα με το πολιτισμικό τους πλαίσιο.[1] Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Αγγλία το 1801 για να υποδηλώσει "τη δολοφονία μιας γυναίκας". [2] Το 1848 ο όρος δημοσιεύτηκε στο λεξικό νομικών όρων του Wharton's.[3] Η φεμινίστρια συγγραφέας Ντιάνα Ε.Χ. Ράσελ (Diana EH Russell)[4] ήταν το πρώτο πρόσωπο που προσδιόρισε και διέδωσε αυτόν τον όρο στη σύγχρονη εποχή, το 1976. Η ίδια αναφέρθηκε στους όρους "έγκλημα πάθους" και "έγκλημα τιμής". Ορίζει τη λέξη ως «τη δολοφονία γυναικών από άντρες επειδή είναι γυναίκες». Άλλες φεμινίστριες δίνουν έμφαση στην πρόθεση ή τον σκοπό της πράξης που απευθύνεται σε γυναίκες ειδικά επειδή είναι γυναίκες. Άλλοι περιλαμβάνουν και τη θανάτωση γυναικών από γυναίκες.[5]
Συχνά, αμφισβητείται η αναγκαιότητα ορισμού της δολοφονίας γυναικών χωριστά από τη συνολική ανθρωποκτονία. Η ενδοοικογενειακή βία επηρεάζει 3 στις 10 γυναίκες καθ' όλη τη διάρκεια της ζωής τους και εκτιμάται ότι στο 13,5% των ανθρωποκτονιών συνολικά εμπλέκονται στενοί σύντροφοι και το ποσοστό αυτό των δολοφονιών είναι έμφυλο.[6][7] Οι μη υποστηρικτές αυτού του όρου θεωρούν ότι, δεδομένου ότι πάνω από το 80% όλων των θυμάτων δολοφονίας είναι άνδρες, ο όρος δίνει μεγάλη έμφαση στη λιγότερο επικρατούσα δολοφονία γυναικών. Ωστόσο, ένας σύντροφος είναι υπεύθυνος στο 40% περίπου των ανθρωποκτονιών με θύμα γυναίκα, σε σύγκριση με το 6% της ευθύνης των συντρόφων σε ανθρωποκτονίες που αφορούν άντρα ως θύμα. Η μελέτη της γυναικοκτονίας αποτελεί κοινωνική πρόκληση.[8]
Υπάρχει και ο στατιστικός ορισμός, που εστιάζει στη δολοφονία μιας γυναίκας από ερωτικό σύντροφο και στον θάνατό της ως αποτέλεσμα μιας πρακτικής που είναι επιβλαβής στις γυναίκες. Ως ερωτικός σύντροφος νοείται πρώην ή νυν σύντροφος ή σύζυγος. [9]
Όσον αφορά την καταγραφή των γυναικοκτονιών στον ελληνικό χώρο, εφόσον η γυναικοκτονία δεν αναγνωρίζεται νομικά και θεσμικά, δεν καταγράφεται από το ελληνικό κράτος με κάποιον τρόπο.
Το Ελληνικό Τμήμα του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία (European Observatory on Femicide ή E.O.F.)[10] καταγράφει τις γυναικοκτονίες που λαμβάνουν χώρα στην Ελλάδα. Η ελληνική ομάδα δημιουργήθηκε το 2019 ως επιμέρους ερευνητική ομάδα ανάμεσα σε αρκετές ακόμη στο πλαίσιο λειτουργίας του E.O.F., όπως στη Γερμανία, την Κύπρο, τη Μάλτα κοκ. Από το 2021 το Ελληνικό Τμήμα διατηρεί ιστοσελίδα, όπου μπορούν να βρεθούν τα ποιοτικά και ποσοτικά δεδομένα που έχουν συλλεχθεί για τις γυναικοκτονίες από το έτος 2019, μαζί με ανάλυση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους, βιβλιογραφία-εργογραφία για το θέμα της γυναικοκτονίας, ενώ στην ιστοσελίδα ανακοινώνεται και η δραστηριότητα της ομάδας και η συμμετοχή της σε εργαστήρια, εκδηλώσεις κ.ά.[11]
Παραπομπές
«COST Action 1206 - Femicide». Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 9 Μαΐου 2019. Ανακτήθηκε στις 1 Ιουλίου 2014.
«The history of the term 'femicide' | Femicide in Canada». femicideincanada.ca. Αρχειοθετήθηκε από το πρωτότυπο στις 1 Φεβρουαρίου 2022. Ανακτήθηκε στις 20 Ιουνίου 2021.
1817-1867., Wharton, J. J. S. (John Jane Smith), 1816 or (1867). The law-lexicon : or, Dictionary of jurisprudence. Stevens and Sons. 83137709.
«Diana E. H. Russell» (στα αγγλικά). Wikipedia. 2023-01-30.
Corradi, Consuelo; Marcuello-Servós, Chaime; Boira, Santiago; Weil, Shalva (9 July 2016). «Theories of femicide and their significance for social research». Current Sociology 64 (7): 975–995. doi:10.1177/0011392115622256.
Johnson, Holly; Eriksson, Li; Mazerolle, Paul; Wortley, Richard (2017-04-07). «Intimate Femicide: The Role of Coercive Control» (στα αγγλικά). Feminist Criminology 14 (1): 3–23. doi:10.1177/1557085117701574. ISSN 1557-0851.
Stockl, H., Devries, K., Rotstein, A., Abrahams, M., Campbell, J., Watts, C., & Garcia Moreno, C. (2013). The global prevalence of intimate partner homicide: A systematic review. The Lancet, 382, 859-865. accessed 14 September 2019
Marcuello-Servós, Chaime; Corradi, Consuelo; Weil, Shalva; Boira, Santiago (8 July 2016). «Femicide: A social challenge». Current Sociology 64 (7): 967–974. doi:10.1177/0011392116639358.
«Διοτίμα - Κέντρο για τα έμφυλα δικαιώματα και την ισότητα». Διοτίμα. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2023.
andreas. «European Observatory on Femicide (EOF)». eof.cut.ac.cy (στα Αγγλικά). Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2023.
«Γυναικοκτονία | Ελληνικό Τμήμα Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου για τη Γυναικοκτονία». Γυναικοκτονία | Ελληνικό Τμήμα Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου (EOF) για τη Γυναικοκτονία. Ανακτήθηκε στις 16 Δεκεμβρίου 2023.
«Γυναικοκτονία και «κλασική» ελληνική πεζογραφία». Η Εφημερίδα των Συντακτών. Ανακτήθηκε στις 12 Μαΐου 2023.(ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ)
Όσον αφορά τις Η.Π.Α.:
1. Το 20-30% στα επείγοντα περιστατικά είναι κακοποιημένες γυναίκες.
2. Μόνο το 13,3% των κακοποιημένων γυναικών κατήγγειλε το γεγονός.
3. Το 50% κακοποιείται τουλάχιστον μια φορά κατά τη διάρκεια του γάμου τους.
4. Το 59,6% δέχτηκε παθητικά την κακοποίηση.
5. Πάνω από τα δύο τρίτα των κακοποιήσεων κατά των γυναικών γίνονται από άτομα γνωστά σε αυτές.
ΟΙ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΔΙΕΚΔΙΚΟΥΝ ΤΑ ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΤΟΥΣ
Η γυναίκα από την αρχή της ιστορικής περιόδου έχει δεχθεί πολλές επιδράσεις όσον αφορά τον τρόπο αντιμετώπισης της. Οι γυναίκες ήταν και είναι ακόμη τα θύματα της δημόσιας και ιδιωτικής βίας σε παγκόσμια κλίματα. Αν και πολλοί υποστηρίζουν ότι η θέση της γυναίκας έχει εξελιχθεί σε κοινωνικό, πολιτικό και οικονομικό επίπεδο, υπάρχουν χώρες που διαψεύδουν αυτήν την πεποίθηση. Πιο συγκεκριμένα, σε ορισμένες χώρες της Ανατολής, η γυναίκα έχει δεχτεί ελάχιστες αλλαγές ως προς τη βελτίωση της κοινωνικής της θέσης, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι οι καταστάσεις έχουν παραμείνει στάσιμες σε αυτό το ζήτημα.
Η εκμετάλλευση και η κακοποίηση των γυναικών δεν είναι απλώς ένα λάθος του συστήματος. Είναι γέννημα της ίδιας της κοινωνίας, του κέρδους και του πλούτου. Από αυτήν την άποψη η πάλη ενάντια στην καταπίεση των γυναικών είναι και πάλη ενάντια στους όρους και τις συνθήκες που τη δημιουργούν. Όσον αφορά τη χώρα μας, η γυναίκα είναι ισότιμη με το ανδρικό φύλο, έχοντας ακριβώς τα ίδια δικαιώματα αλλά και τις ίδιες υποχρεώσεις. Τι συνθήκες όμως προϋπήρξαν μέχρι να οδηγηθούμε σε αυτήν την τεράστια
κοινωνική ανακατάταξη;
Η γυναίκα πρώτη φορά ψηφίζει το 1930, όταν μετά από σκληρούς αγώνες και πολλές συζητήσεις και παλινωδίες στον πολιτικό χώρο, δίνεται το δικαίωμα της ψήφου σε κάθε Ελληνίδα αλλά υπό όρους.
Α) Μόνο για τις δημοτικές εκλογές
Β) Μόνο για να εκλέγει όχι να εκλέγεται
Γ) Μόνο όσες ήταν άνω των 30 ετών
Δ)Μόνο οι εγγράμματες έχουν το δικαίωμα να ψηφίζουν.
Το 1934, οι γυναίκες καλούνται να ψηφίσουν στις δημοτικές εκλογές για πρώτη φορά. Πόσες όμως Ελληνίδες ήξεραν γράμματα; Το 70% ήταν αναλφάβητες. Κι έτσι, εκείνες που ψήφισαν σε ολόκληρη τη χώρα δεν ξεπερνούσαν τις 240! Τελικά το δικαίωμα της γυναικείας ψήφου κατοχυρώνεται στο Σύνταγμα του 1952 και για πρώτη φορά ο θηλυκός πληθυσμός θα προσέλθει στις κάλπες στις βουλευτικές εκλογές της 19ης Φεβρουαρίου 1956. Για κακό των ανδρών όμως οι γυναίκες μέσα από τη γνώση έμαθαν τι θα πει ελευθερία. Γνωστοποιήθηκαν σ’ αυτές τα δικαιώματά τους κι άρχισαν να απαιτούν. Όπως ήταν φυσικό, ο λόγος τους δεν μετρούσε και τα πρώτα χρόνια πάσχιζαν άδικα για την ελευθερία τους.
Τι είναι λοιπόν αυτό που ώθησε τις γυναίκες στο να υπερασπιστούν και να διεκδικήσουν τα
δικαιώματα τους; Μία μία οι γυναίκες πείστηκαν ότι δεν χρειάζεται να είναι «άσχημες» για να ψηφίζουν, ότι δεν χρειάζεται να είναι «του δρόμου», ότι δεν αποτελεί προσβολή η διεκδίκηση αλλά δικαίωμα. Κάπως έτσι ξεκίνησε το φεμινιστικό κίνημα και οι αγώνες για ισότητα, ελευθερία και δικαιώματα, στην Ελλάδα.
Οι γυναίκες (και οι Ελληνίδες!) δέχτηκαν πολλές επιρροές από παγκόσμια ερεθίσματα. Ένα από τα σημαντικότερα παραδείγματα αποτελεί η Σιμόν Ντε Μποβουάρ η οποία με το έργο της και τις κοινωνικές συνθήκες που διαμόρφωσε κατάφερε να επιφέρει βελτιώσεις ως προς τον τρόπο αντιμετώπισης των γυναικών. Μέσα από βιβλία και αγώνες η Σιμόν κατάφερε να κάνει τις γυναίκες να συνειδητοποιήσουν πόσο σημαντική είναι η ανεξαρτητοποίησή τους τόσο σε οικονομικό όσο και σε προσωπικό επίπεδο, δίνοντας μια στεγνή απάντηση στο αρσενικό φύλο για τους λόγους ύπαρξης της γυναίκας. Το μόνο που την κάνει να διαφέρει σε σχέση με την πλειονότητα των γυναικών εκείνης της εποχής είναι ότι αγωνίστηκε πραγματικά για να μην υπάρχουν πλέον κοινωνικές ανισότητες σε βάρος του θηλυκού φύλου που βασίζεται σε προκαταλήψεις.
Μέσα από τη Μποβουάρ μιλάνε οι γυναίκες, σε διάλογο ή μόνες. Γύρω της παίρνουν σάρκα κάθε λογής φωνές, καθημερινές, θεωρητικές, όλες αγωνιστικές. Δεν έχουν όλες κοινή ιδεολογική καταγωγή. Όμως, σε μια εποχή όπου ακόμα και τα προβλήματα των γυναικών διαφημίζονται και πουλιούνται στην αγορά, δεν βλάπτει καθόλου η ταύτιση σε ένα όνομα, όπως εκείνο της Σιμόν ντε Μποβουάρ.
Αλλά σήμερα τι γίνεται; Μισός αιώνας έπειτα από αυτά τα γεγονότα ποιο είναι το συμπέρασμα; Ελάχιστες γυναίκες δήμαρχοι. Μεγάλο ποσοστό του αντρικού φύλου επίσης υποστηρίζει ότι οι γυναίκες ψηφίζουν χωρίς πολιτικά κριτήρια και δεν συμμετέχουν στα κοινά. Συμφωνούμε με αυτήν την άποψη; Οι άντρες από την πρώτη στιγμή που παρατηρήθηκε η επανάσταση των γυναικών σημείωσαν μεγάλες αντιδράσεις προσπαθώντας να παρεμποδίσουν αυτήν την κοινωνική εξέλιξη.
Με το πέρασμα των χρόνων τα πράγματα άρχισαν να καλυτερεύουν για τις γυναίκες. Μπορούσαν να μορφώνονται, να συμμετέχουν στα κοινά και άλλα που ως τότε τους απαγορεύονταν. Δεν είχαν την απόλυτη ελευθερία αλλά σχετικά με παλαιότερα, τα όσα τους επιτρέπονταν τώρα ήταν υπέρ αρκετά. Κάθε χρόνο τιμάμε την 8η Μάρτη, ως ημέρα μνήμης αγώνων του γυναικείου κινήματος, ως ημέρα αποτίμησης των κατακτήσεων των γυναικών και ως αφετηρία νέων στόχων σε κυβερνητικό, πολιτικό, κοινωνικό και ατομικό επίπεδο για την ουσιαστική κατοχύρωση της Ισότητας των δύο φύλων και της ανάδειξης της ισοτιμίας, ισότητας, συμπληρωματικότητας, αλληλοσεβασμού, ίσων ευκαιριών και δικαιωμάτων και για τα δύο φύλα.
Στις 8 Μάρτη :
Το 1857 οι ράφτρες και οι υφάντρες της Νέας Υόρκης κατέβηκαν στους δρόμους απαιτώντας μείωση των εξαντλητικών ωρών εργασίας – από 16 σε 10 ώρες την ημέρα, ωράριο που οι άντρες είχαν ήδη κατακτήσει πριν από 17 χρόνια – και ζητώντας ίσα μεροκάματα με τους άντρες όπως και ανθρώπινες συνθήκες δουλειάς. Η εξέγερση αυτή πνίγηκε στο αίμα ύστερα από βίαιη επίθεση της αστυνομίας.
Το 1910 η Κλάρα Τσέτκιν, διεθνής αγωνιστική φυσιογνωμία του εργατικού και γυναικείου κινήματος, κατά τη διάρκεια του παγκόσμιου Συνεδρίου Σοσιαλιστριών στην Κοπεγχάγη, πρότεινε να καθιερωθεί η 8 του Μάρτη “ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ”. Για να εκφράσουμε “είπε” την αλληλεγγύη και την αγάπη για Ειρήνη που μας ενώνει και να διαδηλώσουμε τη συνεχή διεκδίκηση των δικαιωμάτων μας”. Και ακόμα πρόσθεσε ότι, “την ημερομηνία αυτή πρέπει οι συνδικαλιστικές οργανώσεις να συμπεριλάβουν στις εκδηλώσεις τους και τη διοργάνωση μιας ημέρας των γυναικών, που σε πρώτη φάση θα διεκδικεί το δικαίωμα της ψήφου των γυναικών και η εκδήλωση αυτή θα πρέπει να πάρει διεθνή χαρακτήρα”.
Τι κάνει η ActionAid για την ενδυνάμωση της θέσης των γυναικών
Η ActionAid δουλεύει απευθείας με 6,5 εκατομμύρια γυναίκες σε όλο τον κόσμο με στόχο να αλλάξει αυτή την άδικη πραγματικότητα. Τα προγράμματα της ActionAid για τις γυναίκες εφαρμόζονται σε όλες τις κοινότητες δράσης της οργάνωσης και έχουν σκοπό την ενδυνάμωση της θέσης των γυναικών και τη βελτίωση του εισοδήματός τους μέσα από προγράμματα μικροπίστωσης. Ειδικότερα:
Η ActionAid παρέχει εκπαίδευση στα κορίτσια μέσω των Σχολείων Άτυπης Εκπαίδευσης και στις γυναίκες μέσω του προγράμματος Reflect.
Οργανώνει προγράμματα εκμάθησης επαγγελματικών δραστηριοτήτων σε γυναίκες για να ενισχύσουν το οικογενειακό εισόδημα και να αποκτήσουν δικαίωμα λόγου στις αποφάσεις της οικογένειας. Εφαρμόζει προγράμματα δανεισμού και αποταμίευσης για να ξεκινήσουν οι γυναίκες τις επαγγελματικές δραστηριότητες στις οποίες εκπαιδεύτηκαν.
Στην Ασία, η ActionAid υποστηρίζει γυναίκες φυλακισμένες, ιερόδουλες και γυναίκες θύματα της παράνομης διακίνησης (trafficking), θύματα οικογενειακής βίας, γυναίκες Badi (ομάδες γυναικών και κοριτσιών σε διάφορες περιοχές της Ασίας που εξαναγκάζονταν παραδοσιακά στην πορνεία).
Στην Αφρική, η δράση επικεντρώνεται στο δικαίωμα των γυναικών σε γη (κληρονομιά και ιδιοκτησία), το δικαίωμα των κοριτσιών στην εκπαίδευση, στα θύματα οικογενειακής βίας, σε γυναίκες άστεγες, κακοποιημένες ή ακρωτηριασμένες.
H πρώτη Ελληνίδα βουλευτής Ελένη Σκούρα την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 1953 στην αναπληρωματική εκλογή στον Νομό Θεσσαλονίκης (που τότε περιελάμβανε και τον Νομό Χαλκιδικής) αναδεικνύεται η πρώτη Ελληνίδα βουλευτής: η Ελένη Σκούρα, υποψήφια του Συναγερμού. Σπουδαίο, επίσης, είναι ότι και το Κέντρο (όπως και άλλοι συνδυασμοί) σ’ αυτή την αναμέτρησή του είχε υποψήφια γυναίκα: την Ελένη Ζάννα. Από την ΕΔΑ, εξάλλου, υποψήφιος ήταν ο Ιωάννης Πασσαλίδης.. Έτσι η ελληνική Βουλή απέκτησε την πρώτη βουλευτίνα της. Όταν μάλιστα, κατά την πρώτη εμφάνισή της σε συνεδρία, ο Πρόεδρος της Βουλής την προσφώνησε «κυρία βουλευτής», προκλήθηκε ειδική συζήτηση για την καθιέρωση του «σωστού» όρου για τις γυναίκες-μέλη του Κοινοβουλίου, που προβλεπόταν να πληθύνουν.
Ο υποψήφιος βουλευτής, Ιωάννης Τσουδερός, τον Οκτώβριο του 1961, απευθυνόμενος στις γυναίκες του Ρεθύμνου μιλάει για την ψύχραιμη και τετράγωνη γυναικεία λογική, ενώ καλεί τις μητέρες να ΠΡΟΣΕΞΟΥΝ ποιον θα ψηφίσουν, καθώς “η πατρίδα και τα παιδιά χρειάζονται τη μητρική λογική”…
<
