5/11/26
Περί αγάπης
Αγάπάμε, όταν δεν πληγώνουμε την αγάπη
Γ.Ριτσος
- Να αγαπάς αυτούς που δεν πληγώνουν την αγάπη.
Ν’ αγαπάς
εκείνους που κρατούν τη φωτιά αναμμένη
σε νύχτες βαριές, γεμάτες σιωπή.
Εκείνους που δεν φοβούνται τη διαύγεια του αισθήματος,
που δεν θρυμματίζουν τις λέξεις στα χέρια τους
σαν γυαλί φτηνό.
Να αγαπάς εκείνους που μιλούν με πράξεις,
που το “σ’ αγαπώ” τους έχει βάρος,
όχι σαν φύλλο στον άνεμο,
αλλά σαν θεμέλιο που δεν γκρεμίζεται.
Γιατί η αγάπη δεν είναι παιχνίδι,
δεν αντέχει τις πρόχειρες καρδιές.
Είναι χώμα γόνιμο για όποιον ξέρει
να δίνει χωρίς να περιμένει αντάλλαγμα.
Όλη η ζωή του ανθρώπου είναι βασισμένη στην επικράτηση έναντι του άλλου. Έτσι ικανοποιείται το ένστικτο. Η χειρότερη έκφραση αυτής της ανάγκης είναι ο πόλεμος, ο φόνος, η εσκεμμένη προσπάθεια ενός ανθρώπου να κάνει κακό σε έναν άλλον. Και έπειτα η αδικία, το μίσος, η οργή.
Άλλες φορές πάλι, η ανάγκη για επικράτηση εκφράζεται εξευγενισμένα, με παιχνίδια, αθλητισμό, ευγενή άμιλλα. Κάποιος χάνει, κάποιος κερδίζει. Γιατί άραγε; Μπορείτε να φανταστείτε παιχνίδι στο οποίο να μην υπάρχει νικητής και ηττημένος; Θα είχε καμία αξία; Σας έχει τύχει ποτέ να θέλετε να παίξετε για να χάσετε; Μάλλον όχι. Εκτός κι αν σας πουν ότι αν χάσετε, θα κερδίσετε.
Όλη η ζωή μας είναι χτισμένη πάνω στην επικράτηση έναντι των άλλων. Για να ικανοποιήσουμε το αίσθημα σπουδαιότητάς μας. Πίσω από την κραυγή για αναγνώριση κρύβεται μια ανάγκη. Η αγάπη.
Ένα συναίσθημα. H αγάπη. Όλα τα άλλα θετικά συναισθήματα είναι παραλλαγές της αγάπης. Και όλα τα αρνητικά συναισθήματα, μίσος, οργή, θυμός, είναι παραλλαγές του φόβου ότι δεν αγαπιόμαστε αρκετά ή δεν θα αγαπηθούμε στο μέλλον.
Φαίνεται παράδοξο, αλλά είμαστε διατεθειμένοι να χάσουμε την αγάπη για να κερδίσουμε την αγάπη. Μιλάμε άσχημα στον σύντροφό μας, τον επιπλήττουμε γιατί δεν μας δίνει σημασία (κραυγή για να λάβουμε αγάπη) και στο τέλος εκείνος μας αφήνει μην μπορώντας να ανεχθεί τη συμπεριφορά μας (απώλεια αγάπης). Κι όλα αυτά, γιατί ψάχνουμε την επικράτηση με λάθος τρόπο.
Τι θα λέγατε να ζητάμε την αγάπη, προσφέροντας αγάπη; Όχι απαιτώντας την; Η επικράτηση έπειτα είναι διπλή, δίσημη. Νικητής και ηττημένος δεν υπάρχουν. Νικούν και οι δυο, όταν νικά ο ένας, καταρρακώνονται και οι δυο, όταν καταρρακώνεται ο ένας. Στέκονται όρθιοι μαζί, όταν σηκώνεται ο ένας.
Το μαζί της αγάπης είναι ένα άλλο, ένα. Η επικράτηση της αγάπης είναι η μόνη για την οποία έχει νόημα να πασχίζουμε.
Τάσος Λειβαδίτης: «Μάθε να αγαπάς αυτούς που δεν πληγώνουν την αγάπη»
Έμαθες να έλκεσαι από τα δύσκολα. Έμαθες να έλκεσαι από ανθρώπους που σε πλήγωναν εύκολα, που δεν δίσταζαν να σου πουν όχι, που δεν σε φρόντιζαν όσο θα ήθελες. Έμαθες να έλκεσαι από ανθρώπους που ενώ γνώριζες ότι δεν είσαι ευτυχισμένος, ευτυχισμένη, παρέμενες και το ονόμαζες σχέση.
Παλιά έλεγες ότι αξίζεις περισσότερα, σταδιακά όμως σταμάτησες να το λες. Τον ξέχασες τον εαυτό σου. Δικαιολογούσες όλες τις συμπεριφορές των άλλων. Έμαθες να εφευρίσκεις δικαιολογίες για όλες τις συμπεριφορές, για όλα τα λόγια, για αυτά που σε πλήγωναν. Έμαθες να λες ότι γίνεσαι πιο δυνατός, πιο δυνατή έτσι.
Έμαθες να προσπαθείς να σώσεις, ακόμα και αυτά που δεν σώζονται. Προσπαθούσες για χρόνια να πείσεις τον εαυτό σου ότι έτσι είναι οι σχέσεις. Δύσκολες, πρέπει πάντα να καταλαβαίνεις τον άλλον, απαιτούν μόνιμα συμβιβασμούς και μόνιμα έπρεπε να προσφέρεις εσύ.
Να σου πω όμως κάτι; Δεν είναι έτσι οι σχέσεις. Έμαθες να αγαπάς όσους πληγώνουν την αγάπη, όσους πλήγωναν εσένα. Ονόμαζες το λίγο πολύ και πάντα δικαιολογούσες. Πάντα έλεγες ότι καταλαβαίνεις τους άλλους και ότι στην αγάπη πρέπει πάντα να ακούμε. Να σου πω όμως κάτι;
Δεν είναι αυτό αγάπη. Στην αγάπη προσφέρουν και οι δύο, νιώθουν και οι δύο, ακούνε και οι δύο, φροντίζουν και θαυμάζουν και οι δύο, ρωτάνε και οι δύο, ενδιαφέρονται και οι δύο, είναι παρόντες και οι δύο, επιδιώκουν και οι δύο, προσφέρουν και οι δύο, θέλουν τη σχέση έμπρακτα και οι δύο.
Δεν πληγώνουν. Δεν μειώνουν. Δεν παραμελούν. Δεν αγνοούν. Δείχνουν, με λίγα ή με πολλά, δεν έχει σημασία. Σέβονται. Και είναι τόσο όμορφο να σε σέβονται, να σε θαυμάζουν, να σου λένε πόσο όμορφος είσαι ή πόσο όμορφο είναι αυτό που έφτιαξες.
Σταμάτησε να δικαιολογείς και να αρκείσαι στα λίγα. Φρόντισε τον εαυτό σου και αγάπησέ τον μέσα από τις επιλογές σου. Μην περιμένεις μία γιορτή για να σου δείξει ο άλλος αν σε αγαπάει. Αγάπη σημαίνει να σου δείχνω καθημερινά ότι αξίζω εγώ να είμαι δίπλα σου.
«Η αγάπη είναι το τώρα, το παρόν. Όταν αγαπάς, δεν πρόκειται να ακολουθήσεις κανέναν. Η αγάπη δεν υπακούει»
[Πηγή: www.doctv.gr]
Έριχ Φρομ – Η τέχνη της αγάπης: τι μας κρατά μακριά από το να μάθουμε να αγαπάμε;
Δεν υπάρχει καμία δραστηριότητα και κανένα εγχείρημα, το οποίο να ξεκινά με τέτοιες τεράστιες ελπίδες και προσδοκίες και παρόλα αυτά να αποτυγχάνει τόσο τακτικά, όσο η αγάπη.
Αν αγαπάμε χωρίς να ξέρουμε τον τρόπο να αγαπάμε, πληγώνουμε τον άνθρωπο που αγαπάμε, συμβουλεύει ο μεγάλος δάσκαλος του Zen, Thich Nhat Hahn, με την καταπληκτική του πραγματεία για το πώς να αγαπάμε – ένα συναίσθημα βαθύτατα δυσάρεστο στο πλαίσιο των πολιτιστικών μας μύθων, που παρουσιάζουν την αγάπη ως κάτι που συμβαίνει σε εμάς παθητικά και τυχαία, κάτι το οποίο μας συλλαμβάνει προ εκπλήξεως και που μας χτυπάει σαν βέλος, παρά ως μια δεξιότητα που επιτυγχάνεται με την ίδια εμπρόθετη πρακτική όπως οποιαδήποτε άλλη επιδίωξη των ανθρώπινων επιτευγμάτων.
Η αποτυχία μας να αναγνωρίσουμε αυτή την πτυχή της ικανότητας του να αγαπάμε, είναι ίσως ο πρωταρχικός λόγος για τον οποίο η αγάπη είναι τόσο αλληλένδετη με την απογοήτευση.
Αυτό εξετάζει στο αριστούργημα του 1956 «Η Τέχνη της Αγάπης» ο μεγάλος Γερμανός κοινωνικός ψυχολόγος, ψυχαναλυτής και φιλόσοφος Έριχ Φρομ (23 Μαρτίου 1900-18 Μαρτίου 1980), μια μελέτη της αγάπης η οποία παρουσιάζεται ως δεξιότητα που πρέπει να καλλιεργηθεί, όπως καλλιεργούν οι μαθητές τις δεξιότητές τους για να γίνουν άριστοι καλιτέχνες, απαιτώντας έτσι από τον ασκούμενο τόσο γνώση όσο και προσπάθεια.
Ο Φρομ γράφει:
Αυτό το βιβλίο… θέλει να δείξει ότι η αγάπη δεν είναι ένα συναίσθημα στο οποίο μπορεί αληθινά να παραδοθεί ο καθένας, ανεξάρτητα από το επίπεδο ωριμότητάς του. Θέλει να πείσει τον αναγνώστη ότι όλες οι προσπάθειές του για αγάπη είναι στα όρια της αποτυχίας, εκτός αν προσπαθήσει να αναπτύξει πιο ενεργά και τη συνολική του προσωπικότητα, ώστε να επιτύχει έναν ουσιαστικό προσανατολισμό.
Η ικανοποίηση στην ατομική αγάπη, δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την ικανότητα του ατόμου να αγαπάει και το διπλανό του και βέβαια, δεν μπορεί να επιτευχθεί και χωρίς αληθινή ταπεινοφροσύνη, θάρρος, πίστη και πειθαρχία. Σε μια κουλτούρα που τα χαρακτηριστικά αυτά είναι σπάνια, η επίτευξη της ικανότητας για αγάπη παραμένει σπάνιο επίτευγμα.
Κράτα με σφιχτά
Ο Φρομ θεωρεί στρεβλωμένη την αντίληψή μας για την αγάπη:
Οι περισσότεροι άνθρωποι εστιάζουν στο πρόβλημα της αγάπης κυρίως ως το πώς να αγαπηθούν, αντί να εστιάζουν στο πώς να αγαπούν οι ίδιοι, δηλαδή στις ικανότητές τους να αγαπούν. Ως εκ τούτου, το πρόβλημα τίθεται ως προς το πώς να αγαπηθούν, πώς να γίνουν αξιαγάπητοι.
Οι άνθρωποι πιστεύουν ότι η αγάπη είναι εύκολη, αλλά στην πραγματικότητα είναι δύσκολο να βρούμε το σωστό αντικείμενο της αγάπης ή να αγαπηθούμε από αυτό. Η δυσκολία αυτής της θέσης οφείλεται σε διάφορους λόγους, οι οποίοι βασίζονται στην ανάπτυξη της σύγχρονης κοινωνίας. Ένας λόγος είναι η τεράστια αλλαγή που συνέβη στον 20ο αιώνα όσο αφορά στο σεβασμό για την επιλογή του αντικειμένου της αγάπης.
Η εμμονή μας για την επιλογή του αντικειμένου αγάπης, υποστηρίζει ο Fromm, έχει προκαλέσει ένα είδος σύγχυσης μεταξύ της αρχικής εμπειρίας του έρωτα και της μόνιμης κατάστασης της αγάπης ή αλλιώς θα μπορούσαμε να πούμε στην παγίωση της αγάπης, κάτι που ο Στένταλ έλεγε πριν από έναν αιώνα περίπου στη θεωρία του για την «κρυστάλλωση» του έρωτα. Ο Φρομ μιλά για τον κίνδυνο να κάνουμε λάθος όταν θεωρούμε ότι ο ενθουσιασμός του έρωτα, είναι η ουσία της αγάπης:
Δύο άνθρωποι που ήταν ξένοι, όπως όλοι μας, έριξαν ξαφνικά τον τοίχο ανάμεσά τους και ένιωσαν κοντά, ένιωσαν να γίνονται ένα, έζησαν αυτή τη στιγμή της “συνάντησης”, η οποία είναι μία από τις πιο αναζωογονητικές και συναρπαστικές εμπειρίες στη ζωή.
Είναι ακόμα πιο υπέροχο και αξιοθαύμαστο για τα πρόσωπα που έχουν μείνει απομονωμένα στη ζωή τους, χωρίς αγάπη. Αυτό το θαύμα της ξαφνικής οικειότητας, συχνά διευκολύνεται αν συνδυάζεται με ή προκαλείται από σεξουαλική έλξη και ολοκλήρωση.
Ωστόσο, αυτός ο τύπος αγάπης, από τη φύση του δεν διαρκεί. Τα δύο πρόσωπα αρχίζουν να γνωρίζονται καλά, η οικειότητα τους φθείρει το μαγικό χαρακτήρα του έρωτα, μέχρι που φτάνουν στον ανταγωνισμό, τις απογοητεύσεις, την αμοιβαία πλήξη η οποία και σκοτώνει ό,τι έχει απομείνει από τον αρχικό ενθουσιασμό.
Ωστόσο, στην αρχή του έρωτα τους δεν τα γνωρίζουν όλα αυτά: στην πραγματικότητα, θεωρούν την μαγεία του παραμυθιού, τη στιγμή που είναι «τρελοί» ο ένας για τον άλλον, σαν την απόδειξη της έντασης της αγάπης τους, ενώ κάτι τέτοιο στο τέλος μπορεί να αποδείξει το βαθμό της προηγούμενης μοναξιάς τους.
Δεν υπάρχει σχεδόν καμία δραστηριότητα και κανένα εγχείρημα, το οποίο να ξεκινά με τέτοιες τεράστιες ελπίδες και προσδοκίες και όμως, να αποτυγχάνει τόσο τακτικά όσο η αγάπη
Ο μόνος τρόπος να μειώσουμε το ιστορικό της αποτυχίας, υποστηρίζει ο Φρομ, είναι να εξετάσουμε τους λόγους που μας οδήγησαν στην παρέκκλιση των πεποιθήσεών μας για την αγάπη και της πραγματικότητας όταν αγαπήσαμε. Αυτή η εξέταση, πρέπει να περιλαμβάνει την αναγνώριση της αγάπης ως μια πρακτική και όχι ως μια αδικαιολόγητη χάρη. Ο Φρομ γράφει:
Το πρώτο βήμα που πρέπει να κάνουμε είναι να συνειδητοποιήσουμε ότι η αγάπη είναι τέχνη, όπως και η ζωή είναι τέχνη. Αν θέλουμε να μάθουμε πώς να αγαπάμε, πρέπει να προχωρήσουμε με τον ίδιο τρόπο που πρέπει να προχωρήσουμε αν θέλουμε να μάθουμε οποιαδήποτε άλλη τέχνη, όπως μουσική, ζωγραφική, ξυλουργική ή την τέχνη της ιατρικής ή της μηχανικής.
Ποια είναι τα απαραίτητα βήματα για την εκμάθηση οποιασδήποτε τέχνης; Η διαδικασία εκμάθησης μιας τέχνης μπορεί να χωριστεί σε δύο μέρη: το ένα μέρος είναι η κατάκτηση της θεωρίας και το άλλο η κατάκτηση της πρακτικής. Αν θέλω να μάθω την τέχνη της ιατρικής, πρέπει πρώτα να γνωρίζω τις αρχές του ανθρώπινου σώματος και για τις διάφορες ασθένειες.
Όταν όμως έχω, μόνο αυτή τη θεωρητική γνώση, δεν είμαι καθόλου ικανός στην τέχνη της ιατρικής. Θα γίνω δάσκαλος σε αυτή την τέχνη μόνο μετά από μια σπουδαία πρακτική, μέχρι τη στιγμή που τα αποτελέσματα της θεωρητικής μου γνώσης και τα αποτελέσματα της πρακτικής μου να μεταβολίζονται σε ένα: στη διαίσθησή μου, στην ουσία της κατάκτησης οποιασδήποτε τέχνης.
Τι σημαίνει η επιλογή του συντρόφου μας
Αλλά, εκτός από την εκμάθηση της θεωρίας και της πρακτικής, υπάρχει ένας τρίτος παράγοντας απαραίτητος για να κατακτήσει κανείς οποιαδήποτε τέχνη: η κατάκτηση της τέχνης πρέπει να είναι ένα ζήτημα απολύτου ενδιαφέροντος. Δεν πρέπει να υπάρχει τίποτε άλλο στον κόσμο πιο σημαντικό από την τέχνη που σας αφορά. Αυτό ισχύει για τη μουσική, την ιατρική, την ξυλουργική και για την αγάπη.
Και ίσως εδώ βρίσκεται η απάντηση στο ερώτημα του γιατί οι άνθρωποι στην κοινωνία μας προσπαθούν τόσο σπάνια να μάθουν αυτή την τέχνη, παρά τις προφανείς αποτυχίες και προσπάθειές τους. Παρά τη βαθιά επιθυμία για αγάπη, όλα σχεδόν τα άλλα θεωρούνται πιο σημαντικά από την αγάπη: η επιτυχία, το κύρος, τα χρήματα, η εξουσία… σχεδόν όλη η ενέργεια μας χρησιμοποιείται για την εκμάθηση του τρόπου επίτευξης αυτών των στόχων και σχεδόν κανένας δεν προσπαθεί για να μάθει την τέχνη της αγάπης.
Στο υπόλοιπο βιβλίο της διαχρονικά εξαιρετικής «Τέχνης της Αγάπης», ο Φρομ συνεχίζει να διερευνά τις παρανοήσεις και τα πολιτιστικά ψεύδη που μας κρατούν μακριά από την κατοχή αυτής της υπέρτατης ανθρώπινης ικανότητας, περιγράφοντας τόσο τη θεωρία όσο και την πρακτική της, με εξαιρετική εμβάθυνση στην πολυπλοκότητα της καρδιάς του ανθρώπου.
Πηγή: Aπόδοση: Χρύσα Καριεντίδου, Ψυχολόγος
https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/sxeseis/agapi-erotas/i-texni-tis-agapis-ti-mas-krata-makria-apo-to-na-mathoume-na-agapeme/
O έρωτας ακροβατεί ανάμεσα σε όνειρο και πραγματικότητα
5/10/26
Η ανθρώπινη φύση
Η ανθρώπινη φύση είναι το σύνολο των έμφυτων, βασικών χαρακτηριστικών, ενστίκτων, ψυχολογικών διεργασιών και βιολογικών ιδιοτήτων που καθορίζουν τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι σκέφτονται, νιώθουν και συμπεριφέρονται. Περιλαμβάνει τόσο τις γνωστικές ικανότητες (νους) όσο και τις συναισθηματικές αντιδράσεις, ενώ αποτελεί αντικείμενο μελέτης της φιλοσοφίας, της ψυχολογίας και της βιολογίας. Βασικές Προσεγγίσεις για την Ανθρώπινη ΦύσηΒιολογική/Εξελικτική Οπτική: Περιλαμβάνει τα γενετικά χαρακτηριστικά και τις εξελικτικές προσαρμογές που διαμορφώνουν ένστικτα και νευρολογικές διεργασίες. Φιλοσοφική Οπτική: Ο Αριστοτέλης τόνιζε τον ρόλο του νου και της αγωγής για την επίτευξη της ευδαιμονίας. Άλλες θεωρίες, όπως του Hobbes, εστιάζουν στις ανάγκες, τον πόνο και τις απολαύσεις ως κινητήριες δυνάμεις. Ψυχολογική Οπτική: Εστιάζει στο ασυνείδητο, τις βασικές ανάγκες, την προσωπικότητα και την αυτοπραγμάτωση (Freud, Jung, Maslow).Κοινωνική/Πολιτισμική Οπτική: Εξετάζει πώς η ανατροφή (nurture) και το περιβάλλον διαμορφώνουν τη συμπεριφορά Χαρακτηριστικά της Ανθρώπινης ΦύσηςΣυναισθήματα και Αντιδράσεις: Συμπεριλαμβάνει την ικανότητα για αγάπη, μίσος, φόβο και χαρά, καθώς και την τάση για επιδίωξη ηδονής και αποφυγή πόνου.Συνείδηση και Λογική: Ο άνθρωπος διακρίνεται για την ικανότητα σκέψης και αυτοεπίγνωσης.Συμπεριφορικά Πρότυπα: Κοινά στοιχεία όπως η απληστία, η γενναιοδωρία, η κοινωνικότητα και η τάση για μάθηση. Η ανθρώπινη φύση δεν είναι στατική• αποτελεί μια δυναμική αλληλεπίδραση βιολογικών προδιαθέσεων και περιβαλλοντικών επιρροών που εξελίσσεται. (Προεπισκόπηση ΑΙ).
Ποια είναι η ανθρώπινη φύση; Στέφανος Γκογκόρνας
Ο όρος «ανθρώπινη φύση» αναφέρεται στα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του ανθρώπινου είδους. Αυτά περιλαμβάνουν τον τρόπο που ο άνθρωπος σκέφτεται, νιώθει και συμπεριφέρεται και είναι χαρακτηριστικά που θεωρούμε ότι υπάρχουν στον άνθρωπο εγγενώς. Πολλές είναι οι απόψεις που έχουν διατυπωθεί και που διατυπώνονται ως προς το τι είναι και τι δεν είναι ανθρώπινη φύση. Και όταν κάποιος θεωρεί ότι ορισμένες πράξεις εμπίπτουν στην ανθρώπινη φύση και κάποιες άλλες όχι, στην ουσία χαρακτηρίζει τις δεύτερες ως αφύσικες και μη ανθρώπινες. Τι είναι λοιπόν φυσικό και τι όχι; Είναι άραγε στη φύση του ανθρώπου η κακία και ο εγωκεντρισμός ή ο άνθρωπος γεννιέται καλός και η κοινωνία τον διαφθείρει; Είμαστε από τη φύση μας ανταγωνιστικοί και εργαζόμαστε σκληρότερα όταν έχουμε προσωπικό κίνητρο ή είμαστε αποτελεσματικότεροι και πιο ικανοποιημένοι όταν συνεργαζόμαστε και δουλεύουμε για έναν κοινό σκοπό; Είναι στην ανθρώπινη φύση το έγκλημα και η βία ή μήπως η συμπόνια και η κατανόηση; Είναι κάποιες ανθρώπινες φυλές από τη φύση τους ανώτερες από κάποιες άλλες; Είναι φυσικό να είναι κανείς χριστιανός, βουδιστής, μουσουλμάνος ή άθεος; Είμαστε από τη φύση μας μονογαμικοί ή πολυγαμικοί; Η ετεροφυλοφιλία είναι φυσιολογική και η ομοφυλοφιλία αφύσικη; Είμαστε από τη φύση μας παμφάγοι ή χορτοφάγοι; Είναι στην ανθρώπινη φύση ο σύγχρονος αστικός τρόπος ζωής ή πρέπει να γυρίσουμε σε έναν τρόπο ζωής με λιγότερη τεχνολογία; Πολύ συχνά οι άνθρωποι χρησιμοποιούν τις γνώμες τους για το τι ανήκει και τι όχι στην ανθρώπινη φύση για να δικαιολογήσουν τις επιλογές τους. Αν είναι φυσικό το άλφα και αφύσικο το βήτα, αισθάνεται κανείς περήφανος που κάνει το άλφα και πιστεύει ότι δικαιούται να επιτεθεί σε όσους κάνουν το βήτα. Οτιδήποτε κάνει ο άνθρωπος όμως, είναι στην ανθρώπινη φύση. Το DNA ενός τροφοσυλλέκτη homo sapiens που έζησε πριν πενήντα χιλιάδες χρόνια στην Αφρική είναι κατά 99% όμοιο με το DNA ενός σχεδιαστή μόδας που έζησε πριν πενήντα χρόνια στο Μιλάνο. Ποιος από τους δύο έζησε σύμφωνα με την ανθρώπινη φύση; Και οι δύο. Ανάλογα με την εποχή και τον τόπου γεννηθήκαμε οι απόψεις μας για το πώς πρέπει να ζούμε και πώς να μη ζούμε διαφέρουν, οι κοινωνικές δομές και οι πολιτικές συνθήκες αλλάζουν, η συλλογική μας γνώση εξελίσσεται. Στην πραγματικότητα δεν υπάρχει φυσικό και αφύσικο, υπάρχει συνηθισμένο και σπάνιο, ηθικά αποδεκτό και απαράδεκτο, νόμιμο και παράνομο, οικείο και ξένο. Και αυτές οι κρίσεις δεν υπάρχουν εκ των προτέρων, δεν είναι θεϊκές εντολές και ούτε βέβαια σύμφωνες ή όχι με την ανθρώπινη φύση. Είναι προϊόντα μάθησης, μίμησης, επιβολής και γνώσης. Κάποτε θεωρούταν φυσικό όσοι έχουν μαύρο δέρμα να είναι ιδιοκτησία όσων είχαν λευκό δέρμα. Σήμερα θεωρείται φυσικό ότι όλοι οι άνθρωποι πρέπει να μοιράζονται ίσα δικαιώματα. Κάποτε ήταν φυσικό να γίνονται θυσίες ζώων για να εξευμενιστούν οι θεοί. Σήμερα είναι φυσικό να προσευχόμαστε για να μας ακούσει ο Θεός. Ανθρώπινη ήταν η φύση και του Αθηναίου πολίτη και του Πέρση βασιλιά και του Ινδού γιόγκι και του Αμερικάνου χίπη και του χριστιανού σταυροφόρου. Η ανθρώπινη φύση περισσότερο από οτιδήποτε άλλο είναι εύπλαστη και προσαρμοστική. Αν ένας άνθρωπος εκπαιδευτεί κατάλληλα μπορεί να γίνει γιατρός, αθλητής, αρχιτέκτονας, καλλιτέχνης, αστροφυσικός ή δολοφόνος. Αν ένα μωρό εγκαταλειφθεί στη ζούγκλα και μεγαλώσει εκεί, η συμπεριφορά του μετά από λίγα χρόνια θα μοιάζει περισσότερο στα τριγύρω ζώα παρά σε ανθρώπους. Αυτό δεν σημαίνει ότι όταν γεννιόμαστε είμαστε άγραφες πλάκες. Όλοι οι άνθρωποι γεννιούνται διαφορετικοί, έχουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά και πλούσια γενετική κληρονομιά από τους προγόνους τους. Μπορεί να έχουν προδιάθεση και ταλέντο για κάποιες συγκεκριμένες δραστηριότητες και όχι για κάποιες άλλες, υψηλότερα ή χαμηλότερα επίπεδα της μίας ή της άλλης ορμόνης στο αίμα τους, μεγαλύτερη ή μικρότερη ευαισθησία στα εξωτερικά ερεθίσματα και διαφορετικά στοιχεία ιδιοσυγκρασίας. Τα στοιχεία με τα οποία γεννιόμαστε αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον στο οποίο γεννιόμαστε και συνδιαμορφώνουν την προσωπικότητά μας και τελικά τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές μας. Και όλα ανήκουν στην ανθρώπινη φύση η οποία έχει απεριόριστο αρι θμό πιθανών εκφράσεων και εκδηλώσεων και επιτρέπει στον καθένα από εμάς να ζει τη ζωή του με έναν μοναδικό και ανεπανάληπτο τρόπο.
https://www.gnosiaki-psychotherapeia.com/post/2018/01/29/
Η ανθρώπινη φύση: Ένα Παράδοξο της Ύπαρξης με ελαττώματα και χαρίσματα
Η ανθρώπινη φύση είναι ένα από τα πιο σύνθετα και πολυδιάστατα θέματα που απασχολούν τη φιλοσοφία, την ψυχολογία, τη βιολογία και τις κοινωνικές επιστήμες. Είναι ένας συνδυασμός βιολογίας, ενστίκτων, συναισθημάτων, λογικής και πολιτισμικών επιρροών, που καθορίζουν τη συμπεριφορά και τις επιλογές του ανθρώπου.
Η ανθρώπινη φύση είναι γεμάτη αντιθέσεις. Στα χαρίσματα και στις αρετές που χαρακτηρίζουν τον άνθρωπο, αντιπαρατίθενται οι αδυναμίες και τα ελαττώματά του. Αυτά τα στοιχεία, άλλοτε εμφανή και άλλοτε κρυμμένα, επηρεάζουν τη συμπεριφορά, τις σχέσεις και την εξέλιξή μας.
Τι είναι η ανθρώπινη φύση
1. Βιολογικός Ορισμός
Σύμφωνα με τη βιολογία, η ανθρώπινη φύση είναι το σύνολο των γενετικών και εξελικτικών χαρακτηριστικών που κληρονομούμε και επηρεάζουν τη συμπεριφορά και τις ανάγκες μας. Η εξέλιξη μέσω της φυσικής επιλογής έχει διαμορφώσει τα ένστικτα, τις συναισθηματικές αντιδράσεις και τις νευρολογικές διεργασίες που μας καθορίζουν.
2. Ψυχολογικός Ορισμός
Στην ψυχολογία, η ανθρώπινη φύση αναφέρεται στις βασικές γνωστικές και συναισθηματικές διαδικασίες που διαμορφώνουν την προσωπικότητα και τις αντιδράσεις μας. Οι θεωρίες του Freud, του Jung και του Maslow επιχειρούν να εξηγήσουν την ανθρώπινη φύση μέσα από το ασυνείδητο, τις ανάγκες και την αυτοπραγμάτωση.
3. Κοινωνιολογικός Ορισμός
Από κοινωνιολογική σκοπιά, η ανθρώπινη φύση είναι προϊόν πολιτισμικών και κοινωνικών επιρροών. Ο κοινωνικός κατασκευαστισμός υποστηρίζει ότι η συμπεριφορά μας διαμορφώνεται από τις κοινωνικές νόρμες και τους θεσμούς, και όχι μόνο από έμφυτα χαρακτηριστικά.
Στην ουσία η ανθρώπινη φύση διαμορφώνεται δυναμικά από τη συνεχή αλληλεπίδραση των παραπάνω.
Ορισμένα χαρακτηριστικά της ανθρώπινης φύσης
1. Ενσυναίσθηση & Συμπόνια
Η ικανότητα να αντιλαμβανόμαστε και να μοιραζόμαστε τα συναισθήματα των άλλων είναι ένα θεμελιώδες στοιχείο της ανθρώπινης ύπαρξης.
2. Αναζήτηση Γνώσης & Περιέργεια
Ο άνθρωπος έχει έμφυτη την ανάγκη να μαθαίνει και να ανακαλύπτει, γεγονός που τον οδήγησε στην εξέλιξη των επιστημών και του πολιτισμού.
3. Φιλοδοξία & Επιδίωξη της Επιτυχίας
Η επιθυμία για βελτίωση και πρόοδο είναι εγγενής σε κάθε άνθρωπο, αν και μερικές φορές οδηγεί σε ανταγωνισμό και συγκρούσεις.
4. Ανασφάλεια & Φόβος
Οι αβεβαιότητες και οι φόβοι είναι μέρος της ανθρώπινης φύσης, επηρεάζοντας τις αποφάσεις και τις αντιδράσεις μας.
5. Ανάγκη για Σύνδεση & Κοινωνικότητα
Ο άνθρωπος είναι κοινωνικό ον και η ανάγκη του για επικοινωνία και αλληλεπίδραση είναι καθοριστική για τη συναισθηματική του ευεξία.
Η Σύγκρουση Μεταξύ Ενστίκτων & Λογικής
Η ανθρώπινη φύση χαρακτηρίζεται από τη διαρκή σύγκρουση μεταξύ των ενστικτωδών τάσεων και της λογικής σκέψης. Από τη μία, τα βασικά μας ένστικτα μάς ωθούν στην επιβίωση, ενώ από την άλλη, η λογική και η ηθική μας επιτρέπουν να αναπτύσσουμε ανώτερες αξίες και να επιδιώκουμε μια πιο δίκαιη κοινωνία.
Ορισμένες αδυναμίες & ελαττώματα που μαστίζουν την ανθρωπότητα
1. Αλαζονεία & Υπερηφάνεια
Η υπερβολική αυτοπεποίθηση και η υποτίμηση των άλλων μπορεί να οδηγήσουν σε συγκρούσεις και απομόνωση.
2. Ζήλια & Φθόνος
Η συνεχής σύγκριση με τους άλλους δημιουργεί αρνητικά συναισθήματα και υπονομεύει τις διαπροσωπικές σχέσεις.
3. Φόβος & Ανασφάλεια
Ο φόβος της αποτυχίας ή της απόρριψης εμποδίζει την προσωπική ανάπτυξη και εξέλιξη.
4. Οκνηρία & Αδράνεια
Η αποφυγή ευθυνών και η αναβολή δράσης και κινητοποίησης για σημαντικά ζητήματα μειώνει τις δυνατότητες επίτευξης ατοιμικών και συλλογικών στόχων.
5. Οργή, επιθετικότητα & αυτοκαταστροφικότητα
Ο ανεξέλεγκτος θυμός και η βία διαταράσσουν την κοινωνική ειρήνη και καταστρέφουν ανθρώπινες σχέσεις.
6. Αχαριστία & Εγωισμός
Η έλλειψη εκτίμησης προς τους άλλους και η εμμονή με το ατομικό συμφέρον υπονομεύουν τη συνεργασία και την αλληλεγγύη.
7. Ψεύδος & Υποκρισία
Η εξαπάτηση και η έλλειψη ειλικρίνειας δημιουργούν δυσπιστία και καταστρέφουν την αξιοπιστία των ανθρώπων.
Πώς να αντιμετωπίσουμε ελαττώματα & αδυναμίες
Η αναγνώριση των ελαττωμάτων μας είναι το πρώτο βήμα προς την αυτοβελτίωση. Η αυτοκριτική, η αποδοχή των λαθών μας και η προσπάθεια για αλλαγή είναι ζωτικής σημασίας για την εξέλιξή μας ατομικά, αλλά και συλλογικά.
Ας δούμε και ορισμένα ρητά που επισημαίνουν κάποιες όχι και τόσο εμφανείς ανθρώπινες ατέλειες.
Σχόλιο συντάκτη: Εντυπωσιακή θεώρηση που επιβεβαιώνεται πανηγυρικά από την ιστορία της ανθρωπότητας εώς σήμερα! Η ταπεινή μου επισήμανση αφορά το γεγονός ότι υπάρχουν σήμερα προσεγγίσεις που δε θεωρούν τα ανθρώπινα πάθη ως αδιαπέραστα, παγιωμένα, ανίκητα και μη αναστρέψιμα.
Η πιθανή ευρύτερη εφαρμογή των προσεγγίσεων αυτών που έχουν να κάνουν με την ψυχολογία και τις νευροεπιστήμες φυσικά, ίσως μπορεί να επιφέρει κάποτε μια διαφορετική εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας προς το θετικότερο. Αδιανόητο για την εποχή του ευφυούς αυτού στοχαστή και ακόμη και σήμερα μακρινό όνειρο. Τα όνειρα επιτρέπονται ακόμη σωστά; Σ.Κ.
************
Όλοι είναι ιδιοφυίες. Όμως αν κρίνεις ένα ψάρι από την ικανότητά του να σκαρφαλώσει σε ένα δέντρο, θα ζήσει όλη του τη ζωή πιστεύοντας ότι είναι ηλίθιο. Albert Einstein
Ποια είναι η βασική φύση του ανθρώπου;
Όλες οι μελέτες του ανθρώπου από την ιστορία μέχρι τη γλωσσολογία και την ψυχολογία αντιμετωπίζουν το εξής ερώτημα; Αν, σε τελική ανάλυση, είμαστε προϊόντα κάθε είδους εξωτερικών παραγόντων ή αν, σε πείσμα των διαφορών μας, έχουμε κάτι που μπορούμε να το ονομάσουμε κοινή ανθρώπινη φύση, δια της οποίας μπορούμε να αναγνωριστούμε ως ανθρώπινα όντα.
Οι θεωρητικοί της προσωπικότητας τολμούν να καταπιαστούν με αυτό το πολυδιάστατο ερώτημα και δίνουν τις δικές τους φιλοσοφικές ερμηνείες για τη βασική φύση των ανθρώπων, υιοθετώντας αρκετά διαφορετικές μεταξύ τους απόψεις σχετικά με τις ιδιότητες της ανθρώπινης φύσης.
Διαφορετικές προσεγγίσεις για τη φύση του ανθρώπου
Σε κάποιες θεωρίες λοιπόν οι άνθρωποι παρουσιάζονται ως λογικά όντα, δηλαδή εξηγούν λογικά τον κόσμο, σταθμίζουν κέρδη και ζημίες των ενεργειών και των εναλλακτικών τους και συμπεριφέρονται βάσει αυτών των λογικών υπολογισμών τους. Από αυτή την άποψη, οι ατομικές διαφορές αντανακλούν κυρίως διαφορές στις διεργασίες της σκέψης, στις οποίες βασίζονται και οι υπολογισμοί τους. Άλλες προσεγγίσεις βλέπουν τον άνθρωπο ως έναν ζωώδη οργανισμό που διέπεται κυρίω
Τις τελευταίες δεκαετίες του 20ου αιώνα πολύ δημοφιλής, για την κατανόηση του ατόμου, ήταν η θεωρία του υπολογιστή, η οποία έβλεπε τους ανθρώπους ως επεξεργαστές πληροφοριών που αποθηκεύουν και αξιοποιούν συμβολικές αναπαραστάσεις, όπως ένας ηλεκτρονικός υπολογιστής επεξεργάζεται και αποθηκεύει πληροφορίες.
Η έννοια του εαυτού στις νεότερες προσεγγίσεις για την προσωπικότητα
Ωστόσο υπάρχουν και προσεγγίσεις που μας εισάγουν στην έννοια του εαυτού ως προνόμιο του είδους μας και της ανθρώπινης μας φύσης και ως κάτι που μας διαχωρίζει από τα υπόλοιπα όντα.
Σε αυτές τις νεότερες προσεγγίσεις, η προσωπικότητα με την οποία εμφανίζεται το άτομο μπορεί να οριστεί ως το σύνολο των αντιλήψεων, των πεποιθήσεων και κυρίως των αμυνών του, που συχνά δεν επιτρέπουν στον πραγματικό Εαυτό με κεφαλαίο, να αναλάβει τα ηνία. Σαφώς, για όλες αυτές τις πληροφορίες, το άτομο δεν έχει συνειδητή επίγνωση, ωστόσο όλες αυτές οι κατασκευασμένες πεποιθήσεις μοιάζει να βασίζονται σε λανθασμένες ερμηνείες στις οποίες έχει καταλήξει το άτομο, ερμηνείες που ποτέ δεν αναθεωρεί στην πορεία, όσο και αν αλλάζουν οι συνθήκες της ζωής του. Δηλαδή ακόμα και αν περνούν δεκαετίες, το άτομο εξακολουθεί να ερμηνεύει τα γεγονότα με τον ίδιο τρόπο χωρίς να λαμβάνει υπόψιν του τα καινούρια δεδομένα ή τη μεροληψία που επιδεικνύει.
Όσο πιο μεγάλη ψυχική δυσφορία βιώνει το άτομο τόσο περισσότερο φαίνεται να δυναμώνουν οι σκέψεις του που του δείχνουν προς την αντίθετη κατεύθυνση, μακριά από την πραγματική πηγή του πόνου. Προς μια κατεύθυνση λοιπόν, που οδηγεί σε έναν «πετυχημένο» αντιπερισπασμό προκειμένου να διασφαλιστεί ότι η κατασκευασμένη πεποίθηση δεν θα αποκαλυφτεί γιατί εάν αποκαλυφθεί θα αποκαλυφθεί και ο πόνος που τη συνοδεύει, ένας πόνος που εσφαλμένα θεωρείται δυσβάσταχτος.
Φαίνεται ότι το άτομο δεν αντιδρά στο παρόν αλλά στο παρελθόν
Για παράδειγμα, κάποιος μπορεί να φτάνει στον χωρισμό από κάποια ερωτική σχέση, η οποία οδηγούσε σε αρκετά προβλήματα και σε καμία περίπτωση δε χαρακτηρίζονταν από ουσιαστική επικοινωνία, ασφάλεια ή απλά από τη χαρά της συνύπαρξης και της συνοδοιπορίας μεταξύ των δύο μερών της. Ωστόσο, ένα χαρακτηριστικό της σχέσης ήταν ο εκρηκτικός και ακραίος σαρκικός πόθος, αυτός που σχεδόν καταβροχθίζει τον άλλον και που δημιουργεί τη ψευδαίσθηση της οικειότητας, του ταιριάσματος και δυστυχώς τη ψευδαίσθηση της αγάπης. Ο χωρισμός λοιπόν βιώνεται ως το τέλος του κόσμου, ως το απόλυτο κενό και επιπλέον μπορεί το βίωμα αυτό να συνοδεύεται από πληθώρα παραπλανητικών αρνητικών σκέψεων που έχουν ένα και μοναδικό σκοπό να οδηγήσουν στην επανασύνδεση. Και όταν αυτή η επανασύνδεση συμβεί, για ακόμα μια φορά η αυθεντικότητα του ατόμου θυσιάζεται στο βωμό της σχέσης. Ποιας όμως σχέσης;
Μια ερώτηση κλειδί που μπορεί να αποκαλύψει πολλά θαμμένα μυστικά, στο βωμό των οποίων δημιουργούνται πολλές στρεβλώσεις της αυτοαντίληψης μας.
ε τη βοήθεια λοιπόν ενός ευαισθητοποιημένου και καλά καταρτισμένου ειδικού, αυτό που συνήθως αποκαλύπτεται είναι η ύπαρξη ενός μικρού και πληγωμένου παιδιού που δεν μπόρεσε ποτέ να γείρει συναισθηματικά στον ώμο μιας γονεϊκής φιγούρας, δεν μπόρεσε ποτέ να χορτάσει συναισθηματική ασφάλεια γύρω από τα πρόσωπα φροντίδας του και πάντα περιμένει το πρόσωπο αυτό που θα του προσφέρει τον κόσμο ολόκληρο, δηλαδή τη χαρά, το νόημα, τη δημιουργικότητα, την απόλυτη ηδονή, την ενέργεια, το σκοπό και την πληρότητα. Για αυτό το λόγο, όταν το άτομο χάνει τη σχέση στο παρόν ο πόνος είναι αφόρητος, η σύγχυση είναι καθηλωτική και το κενό δυσβάσταχτο.
Μόνο που το άτομο αντιδρά στο παρελθόν και όχι στο παρόν. Δεν το γνωρίζει όμως αυτό.
Αυτό που βιώνει είναι θυμός προς το άλλο πρόσωπο, αίσθημα αδικίας, εγκατάλειψης και εξαπάτησης και κυρίως μια έντονη ανάγκη να αλλάξει το άλλο πρόσωπο προκειμένου να πληροί τα κριτήρια που θα τους επιτρέψουν να ζήσουν για πάντα μαζί και ευτυχισμένοι. Αυτό το μικρό και πληγωμένο παιδί λοιπόν φαίνεται πως δημιουργεί κατ’ επανάληψη τέτοιες σχέσεις στη ζωή του, προκειμένου να καταφέρει να κερδίσει τη σχέση, αυτή την πρωταρχική συναισθηματική σχέση που δε μπόρεσε να γευτεί και να χορτάσει όπως του άξιζε και όπως προτάσσει η ανθρώπινη του φύση.
Έτσι, τα χαρακτηριστικά που τον έλκουν πραγματικά στο άλλο πρόσωπο δεν είναι αυτά που νομίζει και αυτά που θα αναφέρει πρώτα-πρώτα σε ένα τρίτο πρόσωπο, αλλά τα χαρακτηριστικά εκείνα που προσομοιάζουν στο πρωταρχικό άτομο φροντίδας, εκείνα τα χαρακτηριστικά που υπονομεύουν τελικά τη σύναψη ουσιαστικού και ώριμου δεσμού. Μοιάζει το άτομο να κάνει απεγνωσμένες προσπάθειες να κερδίσει αυτόν τον πρώτο-πρώτο δεσμό που ποτέ δεν ολοκληρώθηκε στη ζωή του, προκειμένου να προχωρήσει ελεύθερα προς τη συναισθηματική ενηλικίωση.
Όταν το ασυνείδητο κυριαρχεί
Όλα αυτά όμως συμβαίνουν σε ασυνείδητη βάση και όσο το περιεχόμενο των σκέψεων μας που καθορίζουν τη συμπεριφορά μας βρίσκονται στη σφαίρα του ασυνειδήτου, εμείς βιώνουμε μια ανισχυρότητα απέναντι στις αντιδράσεις μας και στις επιλογές που κάνουμε.
Το πιο σημαντικό όμως είναι ότι στερούμαστε την πρόσβαση στην αλήθεια και στον αληθινό μας Εαυτό.
Προκειμένου να γνωρίσουμε τον ένα και μοναδικό Εαυτό μας χρειάζεται να αποκαλύψουμε την αλήθεια και τη πηγή των αδιεξόδων μας. Χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι η φύση μας δεν είναι ελαττωματική αλλά ότι οι πραγματικοί λόγοι που κάνουμε τις επιλογές που κάνουμε και ο λόγος που λειτουργούμε όπως λειτουργούμε, μπορεί να μας οδηγούν σε καταστροφές και υπαρξιακά αδιέξοδα στη ζωή μας, αλλά κατά κάποιον τρόπο αυτά τα πρότυπα συμπεριφοράς και τα πρότυπα της σκέψης μας, έχουν δημιουργηθεί προκειμένου να μας προστατέψουν από τις ερμηνείες που δώσαμε γύρω από αυτές τις πρώιμες τραυματικές εμπειρίες.
Δηλαδή εάν μπορέσουμε να νιώσουμε συμπόνοια προς αυτές τις πτυχές μας θα πάψουμε να προσπαθούμε να αποτάξουμε αυτά τα πονεμένα μας κομμάτια που εργάζονται τόσο σκληρά για να μας προστατέψουν. Αυτοί οι φίλοι μας προστάτες, όμως, έχουν το μειονέκτημα ότι δε μαθαίνουν ποτέ από τις καινούριες εμπειρίες και έτσι παραμένουν εγκλωβισμένοι στο παρελθόν και μαζί με αυτούς και εμείς. Όταν όμως τους προσεγγίζουμε με συμπόνοια, ενδιαφέρον και γνησιότητα είναι πρόθυμοι να μας δείξουν από τι μας προστατεύουν και ακόμα να δείξουν εμπιστοσύνη στον Εαυτό μας να αναλάβει τα ηνία.
Τι πιστεύουν οι διάσημοι θεωρητικοί
Σύμφωνα με αρκετούς νεότερους θεωρητικούς όπως ο Carl Rogers, Richard Schwartz, Gabor Mate και άλλους, όλη η παραπάνω δουλειά, μπορεί να μας αποκαλύψει έναν Εαυτό που είναι κοινός στους ανθρώπους και αποτελεί την ενδότερη μας φύση. Υπάρχει κάτι βιολογικά δοσμένο που περιμένει να αναλάβει τα ηνία της ηγεσίας μας. Δεν φθείρεται, δεν αλλοιώνεται και μπορεί σχετικά εύκολα να βγει στην επιφάνεια σε όλους τους ανθρώπους. Το μόνο κουράγιο που χρειάζεται κάποιος είναι να μπει στη διαδικασία να το κάνει.
Σύμφωνα λοιπόν με αυτούς τους θεωρητικούς, την κλινική τους εμπειρία, αλλά και πρόσφατες έρευνες που πλαισιώνουν αυτά τα ευρήματα, ο Εαυτός έχει συγκεκριμένες ποιότητες όπως αυτή της διαύγειας, του γνήσιου ενδιαφέροντος για τον εσωτερικό και εξωτερικό κόσμο, της συμπόνοιας, της δημιουργικότητας, της ηρεμίας, της αυτοπεποίθησης, του θάρρους και της πηγαίας ανάγκης για ουσιαστική ένωση με τους άλλους.
Το μυστικό είναι να αλλάξουμε οπτική απέναντι σε εμάς τους ίδιους.
Για παράδειγμα όταν αντιμετωπίζουμε κάποιο είδος φόβου, χρειάζεται να μην είμαστε εχθρικοί απέναντι στην ύπαρξη του και να μη λειτουργούμε με μίσος απέναντι του, αλλά να διαθέτουμε λίγο από τον πολύτιμο χρόνο μας προκειμένου να τον γνωρίσουμε και να τον κατανοήσουμε. Και αυτός είναι ένα από τα παιδιά μας και μάλιστα ένα αποκληρωμένο μας παιδί, που εργάζεται σκληρά για να κερδίσει την προσοχή μας και εάν είμαστε αρκετά συμπονετικοί μαζί του θα είναι πέρα για πέρα πρόθυμος να μας δείξει τι είναι αυτό που προστατεύει από τη συνειδητή μας επίγνωση, για να μην πονέσουμε παραπάνω.
Ίσως ο Ντα βίντσι όταν φιλοτεχνούσε το αριστούργημα του Μόνα Λίζα, είχε καταφέρει να λειτουργεί μέσα από τον αυθεντικό και δημιουργικό του εαυτό, αυτόν τον εαυτό π ου μπόρεσε να μεταφέρει σε εμάς το απαλό, μητρικό, ερωτικό και τόσο καθηλωτικό βλέμμα της Μόνα Λίζα. Αυτό το βλέμμα που κάποιοι θεωρούν ότι είναι δικό του, άλλοι της μητέρας του, αλλά το ουσιαστικό είναι ότι είναι ένα βλέμμα που σε συνοδεύει και σε ενώνει μαζί του.
Ίσως η λέξη "recovery" σημαίνει ακριβώς αυτό το πράγμα: επανακτώ αυτό που υπάρχει ήδη εκεί κι έχω χάσει την επαφή μαζί του, δηλαδή την επαφή με τον εαυτό μου και τη πραγματική μου φύση.
_Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Δήμητρα Καλογεροπούλου
Ψυχολόγος, απόφοιτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Τμήματος Ψυχολογία
Ιχνηλάτες της ανθρώπινης φύσης: αυτοεκτίμηση αυτογνωσια
Ιχνηλάτες της ανθρώπινης φύσης: αυτοεκτίμηση αυτογνωσια: Η αυτογνωσία και η αυτοεκτίμηση είναι οι πυλώνες της ψυχικής ισορροπίας, συνδέοντας τη βαθιά κατανόηση του εαυτού (ποιος είμαι) με την αποδο...
5/07/26
αυτοεκτίμηση αυτογνωσια
Η αυτογνωσία και η αυτοεκτίμηση είναι οι πυλώνες της ψυχικής ισορροπίας, συνδέοντας τη βαθιά κατανόηση του εαυτού (ποιος είμαι) με την αποδοχή της αξίας του (αξίζω). Η αυτογνωσία (γνώθι σαυτόν) επιτρέπει τον εντοπισμό ελαττωμάτων, προτερημάτων και συναισθημάτων, ενώ η αυτοεκτίμηση είναι η συνολική αξιολόγηση της αξίας μας, που ενισχύεται μέσω της αποδοχής.(Προεπισκόπηση ΑΙ)
Γνώθι σαυτόν. Η φράση αυτή αποδίδεται στο Χίλωνα το Λακεδαιμόνιο, έναν από τους επτά σοφούς της αρχαιότητας, είναι χαραγμένη στο μαντείο των Δελφών και χρησιμοποιήθηκε ευρέως από το Σωκράτη. Το νόημά της είναι διαχρονικό και ξεκάθαρο και δηλώνει την πρόκληση, την επιταγή και την αναγκαιότητα του να γνωρίσουμε τον εαυτό μας.
Αυτός είναι και ο πρώτος κανόνας για ένα καλό επίπεδο αυτοεκτίμησης.
Αφορά στον τρόπο που βλέπουμε τον εαυτό μας και ως εκ τούτου και στην εικόνα που προβάλλουμε στους άλλους. Αφού γνωρίσουμε τον εαυτό μας καλούμαστε να εντοπίσουμε και να αντιμετωπίσουμε τα ελαττώματά μας αλλά και να θέσουμε τα όριά μας. Η αποδοχή των ελαττωμάτων μας μπορεί να οδηγήσει σε μια προσπάθεια αυτοβελτίωσης και εξέλιξης ενώ αντίθετα το αίσθημα της ντροπής γύρω από αυτά είναι συνήθως αυτό το οποίο μπορεί να διανθίσει ένα απλό ελάττωμα με ποικίλες ανασφάλειες και να το μετατρέψει σε κόμπλεξ.
Η αυτογνωσία και η αποδοχή του εαυτού μας μπορεί πολύ πιο εύκολα να οδηγήσει σε μία συνολικά ειλικρινή στάση απέναντι στον ίδιο μας τον εαυτό. Συχνά δεν ομολογούμε τις αδυναμίες μας και τα απόκρυφα συναισθήματά μας ούτε στον εαυτό μας και σίγουρα ούτε και στους άλλους. Δεν παραδεχόμαστε ότι φοβηθήκαμε, ότι στεναχωρηθήκαμε ή ότι θυμώσαμε. Αποφεύγουμε να εκδηλώσουμε τα αληθινά μας συναισθήματα για να διαφυλάξουμε την υποτιθέμενη αξιοπρέπειά μας, καθώς και από φόβο να εκτεθούμε. Καταδικάζουμε όμως έτσι τον εαυτό μας στο άγχος και την πίεση που ενδέχεται να δημιουργήσει η διατήρηση αυτής της ψευδούς εικόνας.
Μέσα από την εκδήλωση των συναισθημάτων μας μπορούμε να περάσουμε ανεμπόδιστα και στην εκδήλωση των επιθυμιών μας.
Μαθαίνουμε έτσι να διαμορφώνουμε σαφώς τη θέλησή μας, σεβόμενοι τα όρια του άλλου αλλά και του εαυτού μας. Είναι σημαντικό να μάθουμε να λέμε “όχι” και να διεκδικούμε χωρίς να γινόμαστε επιθετικοί, να ζητάμε χωρίς να απολογούμαστε, να δεχόμαστε την παρατήρηση και την κριτική και να δρούμε με στόχο την εκάστοτε απόφασή μας για αλλαγή.
Το άκαμπτο Υπερεγώ
Όλα αυτά επιτυγχάνονται πιο εύκολα αν κατορθώσουμε να αποδυναμώσουμε ένα ενδεχομένως άκαμπτο “υπερεγώ” ή - όπως θα λέγαμε με ένα λιγότερο ψυχαναλυτικό όρο- έναν αυστηρό εσωτερικό κριτή. Οι αρνητικές σκέψεις που κάνουμε για τον εαυτό μας είναι συχνά ο απόηχος της εσωτερικευμένης κριτικής που δεχτήκαμε από τους γονείς μας ή τον κοινωνικό περίγυρο σε μικρότερη ηλικία. Αντιλαμβανόμενοι την ύπαρξη αυτού του εσωτερικού κριτή καλούμαστε να τον αμφισβητήσουμε και να δούμε αν οι σκέψεις του είναι ρεαλιστικές και κυρίως επιβοηθητικές για εμάς. Στα πλαίσια αυτά καλούμαστε να απεγκλωβιστούμε από αρνητικές ετικέτες που έχουμε προσδώσει στον εαυτό μας. Είναι σημαντικό σε αυτά τα πλαίσια να συνειδητοποιήσουμε ότι αυτό που κρίνουν πολλές φορές οι άλλοι είναι απλά ορισμένες συμπεριφορές μας και όχι το σύνολο της ανθρώπινης υπόστασης και της προσωπικότητάς μας.
Ακόμη κι αν πετύχουμε όλα αυτά τα στάδια βελτίωσης της αυτοεκτίμησης, δεν υπάρχει άνθρωπος που δε θα βιώσει την αποτυχία και την απόρριψη στη ζωή του.
Η ικανότητα να αποδεχόμαστε την αποτυχία σαν αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής διασφαλίζει τη δυνατότητα να διδαχθούμε από αυτήν και να προχωρήσουμε.
Είναι σημαντικό να προσπαθήσουμε να επικεντρωθούμε στα δυνατά μας σημεία, να τα αναγνωρίσουμε και να τα ενισχύσουμε και μέσω αυτού να τονίζουμε καθημερινά στον εαυτό μας ότι έχουμε τη δυνατότητα να εκπληρώσουμε τους στόχους μας.
Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι τα πράγματα στη ζωή δεν είναι άσπρο- μαύρο αλλά διακατέχονται από μία τεράστια γκρι ζώνη. Υπάρχουν διάφορα στάδια ανάμεσα στην επιτυχία και στην καταστροφή και το να το συνειδητοποιήσουμε μπορεί να μας βοηθήσει να τολμήσουμε να στοχεύσουμε το φεγγάρι, για να φτάσουμε έστω ανάμεσα στα άστρα.
Αρνητικές συνήθειες που «σαμποτάρουν» την αυτοεκτίμηση
Συχνά πολλοί δίνουμε έμφαση στους άλλους και στα δικά τους ‘θέλω’ παραμελώντας τελικά τα δικά μας όνειρα. Ένας αποτελεσματικός τρόπος για να αισθανόμαστε καλύτερα με τον εαυτό μας είναι να παρατηρήσουμε τις αυτόματες νοητικές και συναισθηματικές συνήθειες που δεν μας εξυπηρετούν αλλά αντίθετα μας παγιδεύουν. Με συνειδητή επίγνωση και καθημερινή επικέντρωση στην αλλαγή αυτών των συνηθειών, μπορούμε να οικοδομήσουμε νέα, θετικά συναισθηματικά μονοπάτια για τον εγκέφαλό μας.
Ο ανθρώπινος εγκέφαλος χαρακτηρίζεται από «νευροπλαστικότητα», πράγμα που σημαίνει ότι η εφαρμογή νέων τρόπων σκέψης και συμπεριφοράς μπορούν να αλλάξουν πραγματικά τους νευρώνες του και τις μεταξύ τους συνδέσεις. Έτσι τελικά έχουμε τη δυνατότητα να γίνουμε πιο ευέλικτοι γνωστικά και να θέσουμε πιο υγιή όρια, ώστε και εγκεφαλικά να στοχεύουμε στην ευτυχία και επιτυχία.
Παρακάτω προτείνονται τρόποι για να ξεπεράσουμε 6 σημαντικά εμπόδια που σχετίζονται με την αυτοπεποίθηση.
1. Αίσθημα ενοχής
Η ενοχή είναι ένα συναίσθημα που μαθαίνουμε συχνά από την παιδική ηλικία: «Φάε το φαγητό σου… υπάρχουν άνθρωποι που πεθαίνουν από την πείνα στην Ινδία» και με πολλά άλλα τέτοιου τύπου μηνύματα.
Έχοντας εσωτερικεύσει αυτά τα μηνύματα ως ενήλικες μπορεί να αισθανόμαστε είτε ανερπαρκείς είτε ανίκανοι. Υπάρχουν πολλοί τύποι ενοχής και έρευνες αναφέρουν πως μόνο μία είναι η «καλή» ενοχής: εκείνη που νιώθουμε να μας ελέγχει αφότου έχουμε κάνει κάτι κακό. Άλλοι τύποι ενοχής όμως είναι αντιπαραγωγικοί: ενοχή, ενοχή ακόμη και για σκέψεις που στην πραγματικότητα δεν επηρεάζουν τον άλλον.
2. Αίσθημα αποτυχίας
Πολλοί από εμάς έχουν μια αίσθηση της αποτυχίας που χρωματίζει την αντίληψή μας για τον εαυτό μας και τα επιτεύγματά μας. Αν κοιτάζουμε τη ζωή μέσα από τον φακό της αποτυχίας, τότε ελαχιστοποιούνται τα επιτεύγματά σας. Στην περίπτωση αυτή ακόμη δεν δίνουμε σημασία στις πιθανώς δύσκολες συνθήκες ή στη σκληρή προσπάθεια που μπορεί να καταβάλαμε. Αυτή η νοοτροπία μπορεί να είναι το αποτέλεσμα της απογοήτευσης σε έναν καίριο τομέα της ζωής, όπως ένα διαζύγιο και δυστυχώς συχνά εξελίσσεται, με αποτέλεσμα να γίνει αυτοεκπληρούμενη προφητεία. Συχνά ως αποτέλεσμα μπορεί να γίνουμε αναβλητικοί ή τελειομανείς. Ακόμη ίσως να ενεργούμε με τρόπο που δεν εμπνέει εμπιστοσύνη γιατί νιώθουμε πως ό,τι κάνουμε ούτως ή άλλως δεν το κάνουμε σωστά ούτε επαρκώς.
Για να ξεπεραστεί αυτή η νοοτροπία της αποτυχίας πρέπει να συνειδητοποιήσουμε κάθε νέα δυνατότητα είναι μια νέα αρχή και μια ευκαιρία να μάθουμε από τα λάθη του παρελθόντος και να ενεργήσουμε με διαφορετικό τρόπο.
3. Η επιδίωξη της τελειότητας
Η τελειομανία μπορεί οδηγήσει ακόμη και σε παραίτηση ή ηττοπάθεια και μπορεί να είναι επικίνδυνη για το μυαλό και το σώμα. Δώστε στον εαυτό σας πίστωση ακόμη και για την προσπάθεια. Σταματήστε να βλέπετε τα λάθη ως καταστροφή. Δώστε στον εαυτό σας χρονικό περιθώριο για την ολοκλήρωση ενός έργου. Μην κάνετε εκ νέου έλεγχο όσων έχετε ολοκληρώσει. Μην εστιάζετε στις λεπτομέρειες και καλλιεργήστε λιγότερο αυστηρούς τρόπους θεώρησης των πραγμάτων.
4. Ζώντας με λύπη και μεταμέλεια
Eίναι μια αρνητική γνωστική – συναισθηματική κατάσταση κατά την οποία κατηγορούμε τον εαυτό μας για κάποιο κακό αποτέλεσμα ή έχουμε μια αίσθηση απώλειας και θλίψης για ό,τι θα μπορούσαμε να έχουμε ή για κάποια επιλογή που δεν μπορούμε πλέον να αναιρέσουμε.Το πιο πιθανό είναι ότι λύπη μετατρέπεται σε χρόνια αγχωτική, ταπεινωτική κατάσταση καταβάλλοντάς μας, προκαλώντας συνεχή απελευθέρωση ορμονών που σχετίζονται με το στρες (αδρεναλίνη και κορτιζόλη). Για την καταπολέμηση της λύπης, χρησιμοποιούν στρατηγικές που μας βοηθούν να εστιάζουμε στην παρούσα στιγμή. Όπως είπε ο δάσκαλος διαλογισμού Τζακ Kornfield, «Κάθε πρωί γεννιόμαστε και πάλι. Αυτό που κάνουμε σήμερα είναι αυτό που μετράει περισσότερο».
5. Αρνητική σύγκριση με τους άλλους
«Η σύγκριση είναι ο κλέφτης της χαράς»
– Θεόδωρος Ρούσβελτ
Οι συγκρίσεις με τους άλλους είτε προς τα πάνω είτε προς τα κάτω έχουν το εξής αξεπέραστο πρόβλημα -που τις καθιστά και ανώφελες τελικά : ποτέ δεν μπορούμε να ξέρουμε πραγματικά τι συμβαίνει στη ζωή των άλλων. Δυστυχώς αυτό καλλιεργείται από μικρή ηλικία όταν για παράδειγμα οι γονείς συχνά συγκρίνουν τα παιδιά με τα αδέλφια τους.
6. Ικανοποιώντας τους άλλους
Οι άνθρωποι που έχουν αυτοσκοπό να ικανοποιούν τους γύρω τους, επιδιώκουν ουσιαστικά να γίνονται αρεστοί. Αυτή η επιδίωξη σε συνεχή βάση μας επηρεάζει, αυξάνοντας το στρες και αποπροσανατολίζοντάς μας από τους στόχους μας. Ο καθορισμός των ορίων και το να μάθουμε να λέμε «όχι» είναι πολύ σημαντικά. Το να μάθουμε να δεχόμαστε κάποια πρόσκαιρη δυσφορία είναι μικρό αντάλλαγμα για τη μακροπρόθεσμη ανακούφιση από το στρες. Να μάθουμε ακόμη να ιεραρχούμε τις δικές μας επιθυμίες και να τις εξισορροπούμε σε σχέση με τις ανάγκες των γύρω μας.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Βαϊζίδου Χριστίνα - Ψυχίατρος
Αυτογνωσία και αποδοχή του εαυτού Αποδοχή και αυτοεκτίμηση.
Δύο έννοιες που συνδέονται και μας δείχνουν πόσο αξίζουμε και πώς αξιολογούμε τον εαυτό μας.
«Το παράδοξο είναι, ότι όταν αποδεχτώ τον εαυτό μου γι αυτό που είμαι, τότε ακριβώς μπορώ να αλλάξω» - Carl Rogers.
«Εγώ είμαι αυτός που είμαι. Δεν είμαι αυτός που θα ήθελα να είμαι. Δεν είμαι αυτός που θα έπρεπε να είμαι. Δεν είμαι αυτός που η μαμά μου θα ήθελε να είμαι. Είμαι αυτός που είμαι» Χόρχε Μπουκάι.
Αποδοχή του εαυτού μας και η τεράστια σημασία της.
Η αποδοχή είναι μία έννοια που μας απασχολεί πολύ στις διαπροσωπικές μας σχέσεις και στην καθημερινότητα μας σε πολλά επίπεδα. Το ένα είναι η αποδοχή του εαυτού μας, και το άλλο η αποδοχή των γύρω μας. Δύο διαστάσεις οι οποίες αλληλοεπηρεάζονται και καθορίζουν την συμπεριφορά μας.
Καταρχήν, η αυτό-αποδοχή δηλώνει την αποδοχή του εαυτού μας όπως είναι, με τα ελαττώματα που έχουμε καθώς και την επίγνωση των δυνατών και αδύναμων μας σημείων. Αποδεχόμαστε λοιπόν ότι είμαστε ατελείς, χωρίς να κατακρίνουμε συνέχεια τον εαυτό μας και χωρίς να επιδιώκουμε συνεχώς να «διορθωθούμε».
Σε γενικές γραμμές, η έννοια του εαυτού περιλαμβάνει τα χαρακτηριστικά ενός ατόμου, τις αναμνήσεις του, τις σκέψεις και τα συναισθήματα του καθώς και τις αξίες του οι οποίες σχετίζονται με όλα τα προηγούμενα. Θα μπορούσαμε να ξεχωρίσουμε τρείς βασικές συνιστώσες του «εαυτού».
Α) την αυτογνωσία (επίγνωση του εαυτού, αυτοεκτίμηση)
Β) τον κοινωνικό εαυτό (κοινωνικούς ρόλους που υιοθετούμε, σχέσεις με τους γύρω μας)
Γ) εαυτός που σχετίζεται με την λήψη των αποφάσεων και την συμπεριφορά μας. Πρόκειται για ένα ρευστό και όχι σταθερό σύνολο, από την άποψη ότι επηρεάζει και επηρεάζεται από το περιβάλλον και μπορεί να αλλάζει ανάλογα με τις εμπειρίες και το πώς τις διαχειρίζεται.
Στην ανάπτυξη της αποδοχής έχει τονιστεί ο ρόλος που παίζουν οι εμπειρίες μας στην παιδική ηλικία. Με βάση τον Rogers, παιδιά τα οποία τα οποία έπρεπε να ικανοποιούν αυστηρές προϋποθέσεις των γονιών για να λάβουν την αγάπη και την αποδοχή τους, τείνουν να συνδέουν την αυτό-αποδοχή τους με την θετική αξιολόγηση των γύρω τους και οι προσδοκίες τους επηρεάζονται έντονα από τις επιθυμίες των άλλων.
Αυτό-αποδοχή και αποδοχή των άλλων.
Όταν αποδεχόμαστε τον εαυτό μας όπως είναι και τις εμπειρίες μας, τότε δείχνουμε μεγαλύτερη κατανόηση στις αδυναμίες των υπολοίπων και είμαστε πιο «ανοιχτοί» να ακούσουμε ακόμα και τις πιο δύσκολες πλευρές τους. Γινόμαστε πιο αυθεντικοί και βοηθητικοί αναγνωρίζοντας την δική μας διαφορετικότητα καθώς και των υπολοίπων χωρίς να κατακρίνουμε συνεχώς. Επίσης, κάποιοι θεωρητικοί υποστηρίζουν ότι άνθρωποι που δυσκολεύονται να αποδεχτούν τους άλλους, ίσως να είναι απορριπτικοί και με τον εαυτό τους.
Αυτοεκτίμηση και αξιολόγηση του εαυτού μας.
Πολλές θεωρίες υπάρχουν σε σχέση με τον ορισμό της αυτοεκτίμησης και τις διάφορες πτυχές της. Εντούτοις, πολλοί ερευνητές επικεντρώνονται σε δύο συνιστώσες, ο συνδυασμός των οποίων περιγράφει την ουσία της έννοιας της αυτοεκτίμησης.
Έτσι, θα λέγαμε ότι η αυτοεκτίμηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την ικανότητα μας να ενεργούμε με τέτοιο τρόπο, ώστε να επιφέρουμε αποτελέσματα που εκπληρώνουν τους στόχους μας και είναι υψηλή όταν νιώθουμε ότι τα καταφέρνουμε στους τομείς που είναι σημαντικοί για εμάς προσωπικά. Αυτό σχετίζεται με την επίτευξη της επιτυχίας και παράλληλα την αποφυγή της αποτυχίας σε σχέση με τα ενδιαφέροντα μας, χωρίς να σημαίνει απαραιτήτως ότι η αυτοεκτίμηση ενός ατόμου θα έπρεπε να καθορίζεται ακριβώς από αυτές. Αντιθέτως, άτομα τα οποία κρίνουν την αξία τους αποκλειστικά από την απαρίθμηση των επιτυχιών τους, έχουν πιο εύθραυστη αυτοεκτίμηση και αδυνατούν να αντλήσουν ικανοποίηση από τα λάθη που όλοι κάνουμε, να «διδαχθούν» από αυτά αλλά και να αξιολογήσουν εποικοδομητικά τα αποτελέσματα των επιλογών τους.
Η άλλη διάσταση που συνδέεται στενά με την αυτοεκτίμηση είναι η αίσθηση που έχουμε για το κατά πόσο αξίζουμε σαν άτομα. Πρόκειται περισσότερο για ένα συναίσθημα που μας δείχνει το πόσο καλά νιώθουμε για τον εαυτό μας, για το κατά πόσο τον αποδεχόμαστε ή τον απορρίπτουμε χωρίς αυτό να σημαίνει απαραιτήτως ότι τον αξιολογούμε ως ανώτερο σε σχέση με τους άλλους. Καθοριστικό ρόλο διαδραματίζει η απόκλιση που εντοπίζουμε ανάμεσα στον «ιδανικό εαυτό», σε αυτά που θα επιθυμούσαμε να είμαστε και στον εαυτό που βιώνουμε ως πραγματικότητα. Όσο πιο κοντά βρίσκονται αυτά τα δύο, τόσο υψηλότερη η αυτοεκτίμηση μας.
Η αυτοεκτίμηση λοιπόν, είναι μία σημαντική διάσταση της ανθρώπινη συμπεριφοράς και σχετίζεται με την ταυτότητα που δομούμε ως άτομα καθώς και τα κίνητρα και τις εμπειρίες που έχουμε. Μάλιστα, όσο πιο «εσωτερική» και λιγότερο επιρρεπής στην εξωτερική αξιολόγηση είναι η αυτοεκτίμηση μας, τόσο πιο ισχυρή και σταθερή παραμένει!
Σε αποδέχομαι άνευ όρων αλλά όχι άνευ ορίων.
Επειδή η αποδοχή των άλλων μπορεί να οδηγήσει στην παρερμηνεία ότι μπορούμε να καταπατούμε τα προσωπικά μας όρια ή τα όρια των άλλων, καλό είναι να τονίσουμε την σημασία της επίγνωσης τους αλλά και του σεβασμού των ορίων μας και των γύρω μας. Αποτελούν ένα «τοίχος προστασίας» και μας επιτρέπουν να διαχωρίζουμε τον εαυτό μας από τους άλλους, τις σκέψεις και τα συναισθήματά μας, από τις σκέψεις και τα συναισθήματα των άλλων.
Συνεπώς, η αποδοχή του εαυτού μας και η αυτοεκτίμηση που αναπτύσσουμε αν και δεν ταυτίζονται, είναι δύο διαστάσεις της ψυχικής μας υγείας οι οποίες αλληλοεπηρεάζονται και σχετίζονται με την εκπλήρωση των δυνατοτήτων μας στο έπακρο από την αποδοχή και των ορίων που έχουμε. Δεν είναι κάτι που επιτυγχάνουμε στιγμιαία ή όχι, αλλά ένας τρόπος ζωής, μία διαδικασία που στοχεύει σε μία καλύτερη ποιότητα ζωής.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Ελένη Κολτσίδα - Ψυχολόγος
5/06/26
αυτοβελτιωση
Αυτοβελτίωση
Η αυτοβελτίωση είναι η διαρκής, εθελοντική διαδικασία αναβάθμισης των γνώσεων, του χαρακτήρα και των δεξιοτήτων ενός ατόμου, με στόχο μια πιο ποιοτική και ικανοποιητική ζωή. Βασίζεται στην αυτογνωσία, την αυτοπεποίθηση και την ανάληψη δράσης, συνδυάζοντας την προσωπική ανάπτυξη με τον επαγγελματικό/κοινωνικό τομέα.(Προεπισκόπηση ΑΙ).
Η σημασία της αυτοβελτίωσης
Αυτοβελτίωση 
Όταν είμαστε νέοι επικεντρωνόμαστε στην καλή ακαδημαϊκή απόδοση, στους καλούς βαθμούς και στις εξετάσεις. Στο σχολείο και στο πανεπιστήμιο, η μάθηση είναι προσανατολισμένη προς τις ακαδημαϊκές γνώσεις αλλά τι γίνεται με τις πτυχές της αυτοβελτίωσης και της προσωπικής εξέλιξης που παίζουν τεράστιο ρόλο στη ζωή των ανθρώπων;
Η σημασία της αυτοβελτίωσης και της αυτογνωσίας συχνά περνά απαρατήρητη τη σημερινή εποχή. Πολλές φορές κρύβουμε όσα μας ενοχλούν και μας πονάνε κάτω από το χαλί, αρνούμαστε να τα αντιμετωπίσουμε ή προσπαθούμε να τα αγνοήσουμε. Όμως η αλήθεια είναι ότι δεν μπορούμε να ξεφύγουμε από τον εαυτό μας, τον κουβαλάμε παντού και πάντα. Θα έρθει η στιγμή που όλα αυτά τα ψυχολογικά τραύματα της παιδικής ηλικίας, τα άλυτα συναισθήματα και οι αρνητικές πεποιθήσεις θα βγουν στην επιφάνεια, και θα κατακλύσουν τον άνθρωπο, είτε θα βάζουν συνεχώς "τρικλοποδιές" στη ζωή με διαφόρους τρόπους, όπως τις επιλογές συντρόφων. Θυμηθείτε το ποίημα του Καβάφη, "η Πόλις":
Είπες· «Θα πάγω σ’ άλλη γη, θα πάγω σ’ άλλη θάλασσα.
Μια πόλις άλλη θα βρεθεί καλύτερη από αυτή.
Κάθε προσπάθεια μου μια καταδίκη είναι γραφτή·
...
Καινούριους τόπους δεν θα βρεις, δεν θά βρεις άλλες θάλασσες.Η πόλις θα σε ακολουθεί. Στους δρόμους θα γυρνάςτους ίδιους. Και στες γειτονιές τες ίδιες θα γερνάς·και μες στα ίδια σπίτια αυτά θ’ ασπρίζεις.
Για αυτό, τι θα μπορούσατε να κάνετε; Ξεκινήστε με το να έχετε περισσότερη αυτογνωσία, να παρατηρείτε τις σκέψεις σας, τα συναισθήματά σας και τις αντιδράσεις σας και αποφασίστε να κάνετε την αυτοβελτίωση αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής σας. Η μάθηση δεν σταματά ποτέ στη ζωή, και αυτό χρειάζεται να εφαρμόζεται και για την αυτοβελτίωση. Η κεντρική ιδέα είναι ότι επικεντρώνεστε στη συνεχή προσωπική σας εξέλιξη σε κάθε στάδιο της ζωής σας ώστε να γίνετε η καλύτερη εκδοχή του εαυτού σας.
Παρακάτω ακολουθούν 12 σημεία με τα οποία μπορείτε να βελτιώσετε τον εαυτό σας, ανεξάρτητα από την ηλικία σας:
1. Ενισχύστε την αυτογνωσία σας 
Σίγουρα θα έχετε παρατηρήσει ότι σπαταλάμε πολύ χρόνο στην καθημερινότητα, στα κινητά, στα social media, για να γνωρίσουμε άλλους ανθρώπους, ασχολούμενοι με χίλια δυο μικρά πράγματα. Αν ξοδεύαμε τόσο χρόνο για να μάθουμε τον εαυτό μας, τα πράγματα θα ήταν πολύ διαφορετικά.
Το πρώτο βήμα για την αυτοβελτίωση απαιτεί να ενισχύσετε της αυτογνωσία σας και να μάθετε καλύτερα τον εαυτό σας. Κάντε ερωτήσεις στον εαυτό σας και αντιμετωπίστε την ωμή πραγματικότητα, όσο σκληρή και αν είναι. Αναρωτηθείτε για παράδειγμα:
Μου αρέσει ο εαυτός μου;
Έχω όνειρα, έχω στόχους στη ζωή μου;
Πόσο χρονών θα αισθανόσουν, αν δεν ήξερες την ηλικία σου;
Για ποιο επίτευγμα ή πλευρές της προσωπικότητας σου είσαι περήφανος;
Τι είναι επιτυχία για εσένα;
Τι είναι ευτυχία για εσένα;
Με ποιες αξίες βαδίζεις στη ζωή σου;
Η αυτογνωσία είναι ένα συνεχές ταξίδι, όσο η ζωή εξελίσσεται θα αντιμετωπίζετε διαφορετικές εμπειρίες και προκλήσεις, που θα σας κάνουν να κατανοήσετε καλύτερα την προσωπικότητά σας, τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας. Για να μείνετε στο μονοπάτι της αυτοβελτίωσης, είναι σημαντικό να μην χάνετε ποτέ την επαφή με τον εαυτό σας.
Καλή ιδέα είναι να κρατάτε ένα ημερολόγιο με τις σκέψεις, τους προβληματισμούς σας, τις επιτυχίες, αλλά και τις αποτυχίες σας (όλα είναι μαθήματα, μέσα από τα οποία μπορείτε να εξελιχθείτε). Επίσης, ορισμένα βιβλία αυτοβελτίωσης να μπορούν να σας βοηθήσουν σε αυτό το ταξίδι αυτογνωσίας.
2. Καλλιεργείστε τα δυνατά σημεία σας
Η αυτοβελτίωση σας επιτρέπει να αναγνωρίσετε τις προσωπικές σας δυνατότητες και να τις αξιοποιήσετε. Από τις σχέσεις μέχρι την καριέρα, είναι πολύ σημαντικό να ξέρετε τα δυνατά στοιχεία σας για κάθε πτυχή της ζωής, τα χαρίσματα και τα ταλέντα σας.
Με αυτό τον τρόπο μπορείτε να κατανοήσετε καλύτερα το τι ψάχνετε στη ζωή και που είναι πιθανό να ευημερήσετε και να επιτύχετε. Σας βοηθά να θέσετε στόχους στη ζωή σας και να τους φτάσετε. Μπορείτε να επιτύχετε ότι θέλετε όταν ξέρετε τι πραγματικά θέλετε, έχετε ένα πλάνο, και την επιμονή και υπομονή να το εφαρμόσετε.
Καλλιεργώντας τις δυνατότητες σας, είναι πιο πιθανό να είστε επιτυχημένοι και να ζείτε μια ευτυχισμένη ζωή γεμάτη ικανοποίηση.
3. Ξεπεράστε όσες αδυναμίες μπορείτε
Η αναγνώριση των δυνατοτήτων σας είναι σημαντική πτυχή της αυτοβελτίωσης, όμως το ίδιο ισχύει και για τις αδυναμίες σας. Μην ντρέπεστε για αυτές, δείτε τις σαν ευκαιρία για βελτίωση. Όλοι έχουμε δυνατά και αδύναμα σημεία, που όλα μαζί συνθέτουν την μοναδική προσωπικότητά μας. Είναι οι ατέλειες που μας κάνουν ανθρώπους.
Ο στόχος της βελτίωσης του εαυτού πρέπει να είναι να μπορέσετε να δείτε πέρα από αυτές τις αδυναμίες που σας σταματούν από την επίτευξη των στόχων σας. Αποδεχτείτε τις αδυναμίες σας, αναγνωρίστε από πού προέρχονται (πχ από τραύματα της παιδικής ηλικίας) και αποφασίστε να τις ξεπεράσετε.
Δεν είναι εύκολο, αλλά δεν είναι και αδύνατο. Στο ταξίδι της αυτοβελτίωσης μπορείτε να μετατρέψετε κάθε αδυναμία σε δύναμη.
4. Βγείτε έξω από τη ζώνη άνεσης
Η ʺζώνη άνεσηςʺ μπορεί να μετατραπεί σε μια πολύ επικίνδυνη κατάσταση. Σίγουρα σας κάνει να νιώθετε όμορφα, αλλά επίσης υποδηλώνει στασιμότητα και παρεμπόδιση της εξέλιξης.
Η επιλογή να βελτιώσετε τον εαυτό σας απαιτεί να βγείτε έξω από τη ζώνη άνεσης, έξω από το βόλεμα. Αυτό σημαίνει ότι θα αντιμετωπίσετε τους φόβους σας, θα δοκιμάσετε νέα πράγματα, θα πάρετε ρίσκο και θα θέσετε προκλήσεις στον εαυτό σας. Οι δυσκολίες θα σας βοηθήσουν να ανακαλύψετε νέες πλευρές της προσωπικότητάς σας.
Μην αφήσετε αυτές τις αποτυχίες να σας καταβάλλουν. Το γεγονός ότι προσπαθήσατε είναι αρκετό, και μπορεί να σας παρακινεί ώστε να μην μένετε σε αδράνεια και σε οικεία πράγματα επειδή η πραγματική ζωή κρύβεται έξω από τη ζώνη άνεσης.
5. Βελτιώστε την ψυχική σας υγεία
Η σημαντικότερη πτυχή της αυτοβελτίωσης είναι η θετική της επίδραση στην ψυχική υγεία. Όταν δουλεύετε με τον εαυτό σας, γνωρίζετε καλύτερα τον εαυτό σας πράγμα το οποίο σας δίνει τη δυνατότητα να αντιμετωπίζετε τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας πιο αποτελεσματικά. Θα ξεκινήσετε να κατανοείτε γιατί βιώνετε συγκεκριμένα συναισθήματα και να μάθετε πώς να τα αντιμετωπίζετε με τον καιρό.
Ένα άτομο χωρίς αυτογνωσία και χωρίς ενδιαφέρον για την προσωπική του εξέλιξη δεν έχει κανένα έλεγχο στις αντιδράσεις του, οι οποίες μπορούν να οδηγήσουν σε περισσότερο στρες και ανησυχία. Βλέπετε, το ασυνείδητο και οι ψυχολογικές πληγές μας, καταλήγουν να βάζουν τρικλοποδιές και να σαμποτάρουν τα σχέδιά μας.
6. Βελτιώστε τις σχέσεις σας
Όταν δουλεύετε για την αυτοβελτίωση σας, αυτόματα βελτιώνετε τις σχέσεις σας με τους ανθρώπους γύρω σας. Για παράδειγμα, αν η ευερεθιστότητα και ο θυμός είναι πάντα ένας λόγος ανησυχίας στις σχέσεις σας, και δουλεύετε συνειδητά σε αυτές τις πτυχές της προσωπικότητάς σας, θα μάθετε να ελέγχετε το θυμό σας και να χαλαρώνετε. Αυτή η θετική αλλαγή αντανακλάται στις προσωπικές και επαγγελματικές σας σχέσεις και τις ενισχύει. Το κλειδί για να διαχειριστείτε τις διαφωνίες και να χτίσετε ουσιαστικές σχέσεις είναι να ξεκινήσετε να βλέπετε μέσα σας και να εξελίξετε πρώτα τον εαυτό σας.
7. Βρείτε κίνητρα
Φανταστείτε ότι ανεβαίνετε σε ένα βουνό, και κάθε εμπόδιο που προσπερνάτε σας κάνει να φτάνετε πιο ψηλά. Η ίδια αναλογία ισχύει και για την αυτοβελτίωση. Κάθε φόβος και αδυναμία που ξεπερνάτε σας δίνει το κίνητρο να συνεχίσετε στο μονοπάτι της αυτοβελτίωσης και να εξελιχθείτε περαιτέρω.
Η αυτοβελτίωση και τα κίνητρα πάνε μαζί. Όταν βλέπετε τον εαυτό σας να εξελίσσεται, γεμίζετε με αισιοδοξία και κινητήριο δύναμη για να πιέσετε τον εαυτό σας για το καλύτερο. Είναι ένας συνεχής κύκλος που χρειάζεται να διατηρηθεί το κίνητρο και να δεσμευθείτε στη συνεχή εξέλιξη.
8. Ενισχύστε την αποφασιστικότητά σας 
Χρειάζεται να πάρετε αποφάσεις σε κάθε βήμα στη ζωή σας και κάθε απόφαση έχει και τις ανάλογες επιπτώσεις. Επιπλέον, το θέμα δεν είναι η λήψη αποφάσεων αλλά η αυτοπεποίθηση για τις αποφάσεις που παίρνετε.
Οι σωστές αποφάσεις προέρχονται από την σαφήνεια, την αυτογνωσία και την αυτοπεποίθηση που είναι άμεσα αποτελέσματα της αυτοβελτίωσης. Όταν ξέρετε τι θέλετε να επιτύχετε και θέτετε στόχους, είστε ικανοί να πάρετε καλύτερες αποφάσεις.
9. Βρείτε σκοπό στη ζωή σας
Όταν αποφασίζετε να βαδίσετε στο μονοπάτι της αυτοβελτίωσης και της προσωπικής εξέλιξης, αυτό δίνει στόχο και νόημα στη ζωή σας. Γιατί είναι τόσο σημαντικό αυτό; Επειδή σας βοηθά να μένετε συγκεντρωμένοι στους στόχους της ζωής σας, σας κάνει να νιώθετε ζωντανοί και να έχετε κίνητρο. Βελτιώνει την ψυχική και σωματική σας ευεξία καθώς μένετε στο σωστό δρόμο. Με την αίσθηση του σκοπού ζωής, έχετε ένα πλάνο και μία πυξίδα ζωής, μπορείτε να αποδέχεστε καλύτερα τις προκλήσεις που προκύπτουν στο δρόμο σας επειδή έχετε τα μάτια σας ανοιχτά σε όσα πραγματικά αξίζουν, την ʺμεγάλη εικόναʺ.
0. Ενδυναμώστε το πνεύμα σας
Με τον βομβαρδισμό των πληροφοριών και υποχρεώσεων που σας αποσπούν την προσοχή στην καθημερινότητα, η πνευματική διαύγεια είναι δύσκολο να επιτευχθεί. Ωστόσο, όταν φροντίζετε για την αυτοβελτίωση σας αρχίζετε να προστατεύετε τον εαυτό σας από τα σκουπίδια της καθημερινότητας. Ο διαλογισμός και η ενσυνειδητότητα μπορούν να σας βοηθήσουν προς αυτή την κατεύθυνση, να συγκεντρωθείτε και να αυξήσετε την επαφή με τον πραγματικό εαυτό σας. Σας βοηθούν να μείνετε επικεντρωμένοι και να μην αποσπάστε με πράγματα που σας απομακρύνουν από το στόχο σας. Σίγουρα, θα υπάρξουν στιγμές σύγχυσης και αναποφασιστικότητας αλλά με την εμπειρία, θα μάθετε να είστε πιο σίγουροι για τον εαυτό σας καθώς ξεκαθαρίζετε τα πράγματα.
11. Να είστε ανοιχτοί στη μάθηση
Οι άνθρωποι που επενδύουν στη συνεχή αυτοβελτίωση έχουν πολύ θετική συμπεριφορά ως προς τη μάθηση. Θυμηθείτε, «γηράσκω ἀει διδασκόμενος» και «εν οίδα ότι ουδέν οίδα». Αυτό δείχνει ότι έχουν αυτεπίγνωση των μειονεκτημάτων τους και είναι ανοιχτοί ώστε να βελτιωθούν. Αντί να εθελοτυφλούν και να δραπετεύουν από τα προβλήματά τους, μπορούν να μάθουν από τα λάθη τους, να εξελιχθούν και να επιτύχουν.
Η ικανότητα της συνεχούς μάθησης βασίζεται στη νευροπλαστικότητα του εγκεφάλου και είναι ουσιαστική για την επίτευξη των στόχων.
12. Καλλιεργείστε την αγάπη για τον εαυτό σας
Τελευταίο αλλά εξίσου σημαντικό, είναι ότι η αυτοβελτίωση καλλιεργεί την αγάπη και τη συμπόνια για τον εαυτό. Όταν βλέπετε τον εαυτό σας να εξελίσσεται κάθε μέρα, χτίζετε την αυτοπεποίθηση και την αυτοεκτίμησή σας. Δεν είναι εύκολο κανείς να αγαπήσει τον εαυτό του, αλλά είναι εφικτό (ας θυμηθούμε σε αυτό το σημείο το "Αγαπάτε αλλήλους ως εαυτόν").
Προσωπική εξέλιξη
Το ταξίδι της αυτοβελτίωσης είναι ένα ταξίδι. Ένα ταξίδι με δυσκολίες, που χρειάζεται την ελπίδα και την επιμονή σας. Για αυτό, είτε είστε 55 ετών είτε 25 ετών, να θυμάστε ότι πάντα μπορείτε να εξελιχθείτε και δεν υπάρχει τέλος στη μάθηση και στην αλλαγή (ο εγκέφαλος αλλάζει, χάρη στη νευροπλαστικότητα). Αυτό είναι που δίνει νόημα και ευχαρίστηση στη ζωή μας.
Με τη βοήθεια της ΨΥΧΟΘΕΡΑΠΕΙΑΣ μπορείτε να εξελιχθείτε ακόμα περισσότερο, να ενισχύσετε την αυτοπεποίθησή σας και να ξεπερασετε ψυχολογικά εμπόδια που κουβαλάτε από την παιδική σας ηλικία.
Συντάκτης:
Αριστοτέλης Βάθης MD, MSc, ECP | Ψυχίατρος • Ψυχοθεραπευτής
5/05/26
Αυτογνωσία ή γνώθι σαυτόν
Η αυτογνωσία είναι η βαθιά, αντικειμενική γνώση του εαυτού μας—των σκέψεων, συναισθημάτων, δυνατών σημείων και αδυναμιών μας. Αποτελεί διαδικασία ενδοσκόπησης που επιτρέπει την κατανόηση του "γιατί" αντιδρούμε με συγκεκριμένους τρόπους, οδηγώντας στη βελτίωση της ζωής, στην αποδοχή και την προσωπική εξέλιξη. (Προεπισκόπηση ΑΙ).
Τι είναι η αυτογνωσία;
Η αυτογνωσία είναι μια πιο βαθιά κατανόηση του εαυτού μας – των σκέψεων, των συναισθημάτων, των κινήτρων, των αδυναμιών και των δυνατοτήτων μας. Είναι μια διαδικασία ενδοσκόπησης και προσωπικής ανάπτυξης που μας επιτρέπει να κατανοούμε καλύτερα ποιοι είμαστε και πώς σχετιζόμαστε με τον κόσμο γύρω μας.
Γιατί είναι σημαντική η αυτογνωσία;
Αυτοβελτίωση: Η γνώση του εαυτού μας είναι το πρώτο βήμα για να αλλάξουμε προς το καλύτερο και να κερδίσουμε σε ποιότητα ζωής.
Βελτίωση Σχέσεων: Όταν κατανοούμε τις ανάγκες και τα συναισθήματά μας, γινόμαστε πιο ειλικρινείς και αυθεντικοί στις σχέσεις μας. Κατανοώντας τον εαυτό μας, κατανοούμε περισσότερο και τους άλλους και συχνά διαπιστώνουμε ότι έχουμε περισσότερα κοινά ή διαφορές από όσες νομίζαμε πριν.
Λήψη Αποφάσεων: Με την αυτογνωσία, οι αποφάσεις μας βασίζονται στις πραγματικές μας αξίες και επιθυμίες, όχι σε εξωτερικές πιέσεις.
Ενίσχυση ψυχικής υγείας : Μας βοηθά να αναγνωρίσουμε σκέψεις και συναισθήματα που μας δυσκολεύουν, το πρώτο βήμα για τη βελτίωση της ψυχικής μας υγείας.
Πώς καλλιεργείται η αυτογνωσία;
Ενδοσκόπηση: Ο χρόνος για σκέψη και αυτοπαρατήρηση είναι απαραίτητος. Κρατήστε ένα ημερολόγιο για να καταγράφετε σκέψεις και συναισθήματα.
Ανατροφοδότηση: Εφόσον μπορούμε να το αντέξουμε, η γνώμη των άλλων για το πώς μας βλέπουν μπορεί να προσφέρει νέες οπτικές.
Δοκιμές και Σφάλματα: Μέσα από τις εμπειρίες και τα λάθη μας, ανακαλύπτουμε περισσότερα για τον εαυτό μας.
Προσωπική Ανάπτυξη: Βιβλία, σεμινάρια και ψυχολογικές συνεδρίες είναι χρήσιμα εργαλεία για βαθύτερη κατανόηση.
Το γνώθι σαυτόν δεν είναι για όλους 
Το γνώθι σ’αυτόν είναι η αρχαία έκφραση για την αυτογνωσία που χρησιμοποιούμε ακόμη και σήμερα. Ίσως μια διαχρονική ένδειξη της σημασίας που της έχει αποδωθεί από και για τον άνθρωπο.
Πολλοί άνθρωποι δε νιώθουν την ανάγκη να ψάχνουν πράγματα για τον εαυτό τους και αυτό είναι εντάξει. Σε πολλές περιπτώσεις αυτά που ήδη ξέρουν τους είναι αρκετά. Επίσης και οι ίδιοι μπορεί να μην έχουν κάποιο έντονο πρόβλημα που ενδεχομένως να τους ωθήσει σε δρόμους μεγαλύτερης αυτεπίγνωσης.
Για άλλους, αν και το γνώθι σαυτόν είναι απαραίτητο, δεν έχει ελπίδες να εξασκηθεί έτσι όπως είναι τα πράγματα σήμερα. Πολλοί άνθρωποι δεν είναι διαμορφωμένοι έτσι ώστε να παρατηρούν τι γίνεται μέσα τους, αλλά επίσης και πολλοί άνθρωποι δεν είναι έτοιμοι να εισέλθουν σε διαδικασία αυτοπαρατήρησης πόσο μάλλον ενδοσκόπησης.
Ο λόγος είναι ότι πολλά από αυτά που γίνονται μέσα μας στην πραγματικότητα είτε δε μας αρέσουν είτε δεν τα έλεγχουμε, είτε και τα δύο. Τα πράγματα που μας προκαλούν δυσφορία, αρκετοί άνθρωποι επιλέγουν να τα απωθούν, δηλαδή να τα αγνοούν καθώς η άγνοια έχει προστατευτικό ρόλο από μια οπτική. Η άγνοια επιτυγχάνεται και μέσα από διάφορους μηχανισμούς άμυνας.
Γι’ αυτό το λόγο η άγνοια για τον εαυτό που είναι το αντίθετο της αυτογνωσίας είναι για πολλούς ανθρώπους μια συνειδητή ή ασυνείδητη επιλογή.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής
Αυτογνωσία: Ένα ταξίδι στον ατελείωτο ωκεανό 
Η έννοια της αυτογνωσίας, η οποία συνδέεται στενά με εκείνη της σοφίας, δεν αποτελεί έναν ανώτερο στόχο προς επίτευξη διότι δεν θα μπορούσαμε ποτέ να φτάσουμε στο σημείο να γνωρίζουμε τα πάντα για τον εαυτό μας – όχι γιατί δεν είμαστε ικανοί, αλλά γιατί η ρευστότητα του εαυτού μας δε θα το επέτρεπε.
________________________________________
Το ερώτημα λοιπόν παραμένει, τι είναι η αυτογνωσία; Θα μπορούσε κανείς να την περιγράψει σαν ένα ταξίδι μέσω του οποίου έχουμε τη δυνατότητα να μάθουμε και να αναπτυχθούμε μέσα από το πέρασμα του χρόνου και τις εμπειρίες που μας προσφέρονται.
Συχνά, τείνουμε να παραμένουμε στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους άλλους, εστιάζοντας στις πιο επιφανειακές πλευρές του εαυτού μας και μοιάζει σαν να ξεχνάμε τις βαθύτερες ρίζες μας και να αποφεύγουμε να ανακαλύψουμε το ποιοι πραγματικά είμαστε.
Όπως θα δούμε και παρακάτω, το ταξίδι προς την αυτογνωσία απαιτεί σίγουρα γενναιότητα, υπευθυνότητα και αγάπη προς τον εαυτό καθώς παράλληλα απαιτείται προσπάθεια απελευθέρωσης από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, την ενοχή και το μίσος, με μοναδικό σκοπό να πλησιάζουμε όλο και πιο κοντά τον πυρήνα του εαυτού μας.
«Από όλες τις γνώσεις οι σοφοί και οι καλοί αναζητούν περισσότερο τη γνώση του εαυτού.»
William Shakespeare
Η αυτογνωσία φέρνει ηρεμία
Ο δρόμος προς την αυτογνωσία δε χωρά βιασύνη, ανυπομονησία και άγχος. Σημασία έχει να μάθουμε να ακούμε τον εαυτό μας και τις ιδιαίτερες ανάγκες του διότι μόνο τότε θα αρχίσουμε να τον γνωρίζουμε καλύτερα και να ωριμάζουμε μέσα από την εμπειρία.
________________________________________
Το ερώτημα λοιπόν παραμένει, τι είναι η αυτογνωσία; Θα μπορούσε κανείς να την περιγράψει σαν ένα ταξίδι μέσω του οποίου έχουμε τη δυνατότητα να μάθουμε και να αναπτυχθούμε μέσα από το πέρασμα του χρόνου και τις εμπειρίες που μας προσφέρονται.
Συχνά, τείνουμε να παραμένουμε στην εικόνα που παρουσιάζουμε στους άλλους, εστιάζοντας στις πιο επιφανειακές πλευρές του εαυτού μας και μοιάζει σαν να ξεχνάμε τις βαθύτερες ρίζες μας και να αποφεύγουμε να ανακαλύψουμε το ποιοι πραγματικά είμαστε.
Όπως θα δούμε και παρακάτω, το ταξίδι προς την αυτογνωσία απαιτεί σίγουρα γενναιότητα, υπευθυνότητα και αγάπη προς τον εαυτό καθώς παράλληλα απαιτείται προσπάθεια απελευθέρωσης από τις προκαταλήψεις και τα στερεότυπα, την ενοχή και το μίσος, με μοναδικό σκοπό να πλησιάζουμε όλο και πιο κοντά τον πυρήνα του εαυτού μας.
Η αλληλεπίδραση με τους άλλους είναι σαν ένα δίκοπο μαχαίρι και η πλευρά του μαχαιριού που θα επιλέξουμε να χρησιμοποιήσουμε εξαρτάται από τη στάση που υιοθετούμε στην εκάστοτε συνθήκη.
Από τη μια πλευρά, η αλληλεπίδραση είναι απαραίτητη για την αυτογνωσία, καθώς η επαφή μας δίνει τη δυνατότητα διερεύνησης και ανακάλυψης συγκεκριμένων πτυχών μας, ενώ από την άλλη οι ασυνείδητες πράξεις μας τείνουν να μας απομακρύνουν από τέτοιου είδους εσωτερικές διαδρομές.
Το μονοπάτι της αυτογνωσίας δια μέσου της αλληλεπίδρασης απαιτεί την ικανότητα παρατήρησης του εαυτού μας κατά την επαφή μας με τους άλλους. Πώς στεκόμαστε απέναντι στον άλλον, τι είναι αυτό που του λέμε, τι νιώθουμε, ποια συναισθήματα αφυπνίζονται και ποιες είναι οι στάσεις που υιοθετούμε. Συνολικά λοιπόν, χρειάζεται να κατανοήσουμε ότι όλα πηγάζουν από εμάς τους ίδιους και σχετίζονται με αυτό που είμαστε.
Κανένας δεν έχει τη δύναμη να μας κάνει να αισθανθούμε κάτι χωρίς τη δική μας συγκατάθεση, καθώς οι σχέσεις είναι συνεργατικές και δεν χρειάζεται να αισθανόμαστε ένοχοι για τις συναισθηματικές μας εκφράσεις, κάτι που ισχύει και για τα ευχάριστα αλλά και για τα δυσάρεστα συναισθήματα.
Για παράδειγμα, η αγάπη είναι ένα συναίσθημα που αναδύεται μέσα από την αλληλεπίδραση με τους άλλους και όπως και η οργή προκύπτει εντός μιας αλληλεπίδρασης. Σε κάθε περίπτωση λοιπόν, τα συναισθήματα πηγάζουν από εμάς τους ίδιους.
Ο δρόμος προς την αυτογνωσία οδηγεί προς την αυθεντικότητα, η οποία επιτρέπει την παρουσίασή μας με έναν πιο ειλικρινή και γνήσιο τρόπο αποφεύγοντας την αυταπάτη. Βασικό σημείο-κλειδί είναι η αποφυγή της ανάγκης να θεωρούμε ότι κάποιος άλλος ευθύνεται για αυτό που μας συμβαίνει.
Γνωρίζοντας καλύτερα τις διάφορες πτυχές του εαυτού μας βρισκόμαστε πιο κοντά στην αυθεντικότητα, η οποία με τη σειρά της θα μας βοηθήσει στη βαθύτερη και σαφέστερη κατανόηση του νοήματος που εμπεριέχει η κάθε εμπειρία μας.
«Αυτός που είναι αυθεντικός αναλαμβάνει την ευθύνη να είναι αυτός που είναι και αναγνωρίζει ότι είναι ελεύθερος να είναι αυτός που είναι.»
Jean Paul Sartre-
________________________________________
https://www.psychologynow.gr/arthra-psyxologias/prosopikotita/aftognosia/aftognosia-ena-taksidi-ston-ateleioto-okeano/
Ο δύσκολος δρόμος προς την αυτογνωσία
Ο άνθρωπος αλλάζει καθημερινά. Δέχεται νέα ερεθίσματα, βιώνει νέες εμπειρίες, αφομοιώνει νέες πληροφορίες, σφυρηλατεί νέα χαρακτηριστικά προσωπικότητας ενώ αφήνει άλλα να εξασθενίσουν.
Η αυτογνωσία δεν είναι ένα χαρακτηριστικό που κάποιος το κατέχει ή δεν το κατέχει, είναι κάτι που μέρα με τη μέρα το κατακτά, λιγότερο ή περισσότερο, ανάλογα με τις προσωπικές του άμυνες και αντιστάσεις σε συνδυασμό με τις εξωτερικές συνθήκες.
Πέρα από τα παραπάνω, η αυτογνωσία δεν μπορεί να είναι ένα μετρίσιμο απόλυτο και αντικειμενικό χαρακτηριστικό γιατί αναφέρεται στην ανθρώπινη ύπαρξη που εξ ορισμού είναι υποκειμενική.
Δηλαδή, όπως κάθε άνθρωπος βλέπει τη ζωή, το περιβάλλον και τον κόσμο μέσα από το προσωπικό, μοναδικό του βλέμμα, έτσι βλέπει και τον εαυτό του με τον προσωπικό μοναδικό του τρόπο.
Οι όροι αξίας, εμπόδιο στον δρόμο για την αυτογνωσία
Υπάρχουν ωστόσο, συγκεκριμένες δυσκολίες που εμποδίζουν κάποιον να δει τον υποκειμενικό του εαυτό. Συγκεκριμένα: Όροι αξίας.
Οι όροι αξίας είναι επιταγές που παίρνουμε από το περιβάλλον μας για το πως πρέπει να είμαστε αν θέλουμε να είμαστε αρεστοί, αγαπητοί, επιτυχημένοι κλπ.
Φράσεις όπως 'τα αγόρια δεν κλαίνε', «τα καλά κορίτσια δεν θυμώνουν», «οι καλοί φίλοι δεν μαλώνουν», που οι περισσότεροι από εμάς έχουμε δεχτεί κατά την παιδική μας ηλικία, στέλνουν το μήνυμα πως για να είναι κάποιος αποδεκτός πρέπει να μπλοκάρει κάποια κομμάτια των συναισθημάτων και των σκέψεών του.
Ο θυμός, η ζήλια η λύπη κ.α. είναι συναισθήματα που συχνά θεωρούνται πως δεν ταιριάζουν σε ένα «καλό παιδί» και το «καλό παιδί» μαθαίνει από νωρίς να μπλοκάρει και να φιμώνει τα συναισθήματά του και τα «θέλω» του.
Όταν κάποιος νιώθει πως τα συναισθήματά του ή τα «θέλω» του είναι σε αντίθεση με τους όρους αξίας που του έχουν επιβληθεί από το εξωτερικό του περιβάλλον βιώνει μια συναισθηματική σύγκρουση. Π.χ. Σε κάποιον δεν αρέσει η διασκέδαση των κέντρων διασκέδασης, στην παρέα του όμως αυτή είναι πολύ δημοφιλής.
Το να αναγνωρίσει πως βαριέται στα κέντρα αυτά θα τον φέρει σε σύγκρουση με την ανάγκη του να ανήκει στην παρέα του.
Έτσι ασυνείδητα μπλοκάρει εκείνα τα συναισθήματα και τα κομμάτια της εμπειρίας του που του λένε πως δεν του αρέσει η διασκέδαση των clubs και πείθει τον εαυτό του πως εκεί όντως διασκεδάζει.
Από την άλλη πλευρά, συχνά αυτά τα απωθημένα του συναισθήματα βρίσκουν τρόπο έκφρασης με άλλους έμμεσους τρόπους π.χ. με ψυχοσωματικά συμπτώματα, με κακή διάθεση, χωρίς να είναι σαφής ο λόγος της, με επιθετικότητα προς τους άλλους κλπ.
Κάποιος άνθρωπος που συχνά κάνει τέτοιες παραχωρήσεις, απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τον εαυτό του, αλλοτριώνεται και η γνώση του πραγματικού του εαυτού συρρικνώνεται όλο και περισσότερο αφού γίνεται μέσα από τις συμπληγάδες πέτρες των όρων αξίας του περιβάλλοντός του και της ιδανικής εικόνας που θέλει να δείξει προς τα έξω.
Στην εποχή μας οι κοινωνικές επιταγές είναι πάρα πολλές και προέρχονται από πολλές και συχνά συγκρουόμενες πηγές με αποτέλεσμα οι άνθρωποι εύκολα να χάνουν το προσωπικό τους βλέμμα και κατά συνέπεια και την ικανότητά τους για αυτογνωσία.
Η διαδικασία διερεύνησης του πραγματικού εαυτού είναι αυτή που δίνει στον άνθρωπο την δυνατότητα να τον αγαπήσει να ζει μέσα από τις δικές του επιλογές, χωρίς να γίνεται πιόνι στα χέρια των άλλων, αλλά και να μην παρασύρεται από τη δικιά του θέληση για να δείξει μια «ιδανική», πλην όμως ψεύτικη, εικόνα προς το περιβάλλον του.
Συγγραφή - Επιμέλεια Άρθρου
Καναβιτσάς Ευάγγελος
kanavitsas 01Ψυχολόγος, MSc in applied psychology,
Επιστημονικός Συνεργάτης του psychology.gr
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)