Η δημιουργικότητα του ανθρώπου- Δημιουργικοί άνθρωποι

Η δημιουργικότητα είναι η μοναδική ικανότητα του ανθρώπου να γεννά νέες, πρωτότυπες ιδέες και να δίνει λύσεις. Βοηθά στην εξέλιξη, την τέχνη και την καθημερινή ζωή.Χαρακτηριστικά • Φαντασία: Η δύναμη του νου να πλάθει εικόνες. • Πρωτοτυπία: Η σκέψη που ξεφεύγει από τα συνηθισμένα. • Προσαρμογή: Η λύση προβλημάτων με νέους τρόπου Τρόποι ενίσχυσης • Νέες εμπειρίες: Το άνοιγμα σε εικόνες και γνώσεις. • Ελεύθερος χρόνος: Η ξεκούραση του νου για έμπνευση. Άσκηση: Η καταγραφή ιδεών και η ενασχόληση με την τέχνη.(ΑΙ)

Η δημιουργικότητα είναι ζωή Η δημιουργικότητα είναι ζωή και η ζωή είναι η δική μας δημιουργία! Η δημιουργικότητα βρίσκεται μέσα σε κάθε άνθρωπο, σε κάθε νου, σε κάθε χαρακτήρα. Δεν έχει όρια, δεν έχει διακρίσεις ούτε ηλικίες. Η δημιουργικότητα δεν απαιτεί γνώσεις. Χρειάζεται μόνο το ενδιαφέρον μας, την φαντασία μας και λίγη καλή διάθεση. Αναμένει την κατάλληλη στιγμή, το έναυσμα για να εκφραστεί, να βγει στην επιφάνεια και να μας γεμίσει με όρεξη για δράση. Τόσο απλά μπορούμε όλοι να είμαστε δημιουργικοί! Η δημιουργικότητα έχει πολλές μορφές και μπορεί να εκφραστεί με πολλούς τρόπους, με μια σκέψη, με τη ζωγραφική, με μια κατασκευή, με κάθε είδους χειροτεχνία, με την μαγειρική, με την γραφή, με κάθε μορφής τέχνη αλλά και με κάθε τι πιο απλό, πιο καθημερινό. Δημιουργικός είναι ο άνθρωπος που βρίσκει έμπνευση, που αποζητά να πράξει για κάτι νέο, ο άνθρωπος που γεννάει μια ιδέα. Εξίσου δημιουργικός είναι ο άνθρωπος που απλά εμπνέεται μέσω της αυθόρμητης χειρωνακτικής δημιουργίας και ακολουθεί το ένστικτο των χεριών του. Ο αυθορμητισμός Η δημιουργικότητά μας περιμένει από εμάς τον αυθορμητισμό μας. Στην συνέχεια θα πολλαπλασιαστεί και θα γεννήσει και άλλες ιδέες. Όσο τροφοδοτούμε την δημιουργικότητά μας με εικόνες, όσο εξασκούμε την πρόσληψη ερεθισμάτων, όσο είμαστε ανοιχτοί σε νέες ιδέες, όσο αναζητούμε την έμπνευση, τόσο ομορφαίνουμε τη ζωή μας. Κάθε τι απλό που κάνουμε στην καθημερινότητά μας με ζέση, όπως για παράδειγμα ένα μικρό γεύμα, μπορεί να είναι δημιουργικό, αρκεί να μας κάνει να νιώθουμε όμορφα, να μας ευχαριστεί, να μας γεμίζει. Επιπλέον όσο κρατάμε την έμπνευσή μας σε επαγρύπνηση, όσο κρατάμε το νου μας ενεργό, τόσο περισσότερο αντλούμε ιδέες για τα επόμενα δημιουργήματά μας. Γράφοντας εξελίσσω την δημιουργικότητά μου Η καταγραφή αυτών των δημιουργημάτων αποτελεί την κινητήρια δύναμή μας. Η γραφή μας βοηθάει να καλλιεργήσουμε την δημιουργικότητά μας. Μέσω της αποτύπωσης της διαδικασίας μιας χειροτεχνίας, απολαμβάνουμε την πράξη μας με μεγαλύτερη συνείδηση ενώ παράλληλα κρατάμε καλά φυλαγμένες όλες τις λεπτομέρειες της δημιουργίας μας. Έτσι μπορούμε και να επαναλάβουμε ακριβώς την ίδια διαδικασία και να φτιάξουμε ξανά ό,τι όμορφο δημιουργήσαμε, όπως ένα πήλινο βαζάκι. Μπορούμε να επιστρέψουμε στις σημειώσεις μας εξελίσσοντας το δημιούργημά μας στην επόμενη εκδοχή του. Οι καλές σημειώσεις μας αποτελούν πάντα πηγή ανασύνθεσης και έχουν τη δυνατότητα να μας παρακινήσουν στον σχεδιασμό νέων δημιουργιών. Εξάλλου η ανάπτυξη της δημιουργικότητάς μας στηρίζεται στην συσχέτιση ήδη υπαρχουσών ιδεών, σκέψεων, δεδομένων. Οι πιο ωραίες μας ιδέες πάντα ξεκινάνε γράφοντας!

Δημιουργικότητα: μας επιλέγει εκείνη ή την επιλέγουμε εμείς; Κλεοπάτρα Αθανασιάδου Ψυχολόγος – Εικαστική Ψυχοθεραπεύτρια «Είναι η δημιουργικότητα ένα κρυφό ταλέντο ή είναι μία δεξιότητα η οποία μπορεί να εξασκηθεί και να καλλιεργηθεί;» Την απάντηση του έχει δώσει ο Edward de Bono, γιατρός και ψυχολόγος. Σε αυτό το άρθρο στόχος είναι να δώσουμε κι εμείς τη δική μας απάντηση. ________________________________________ Όταν σκεφτόμαστε τη δημιουργικότητα, οι τέχνες είναι το πρώτο πράγμα που έρχεται στο μυαλό μας. Σίγουρα συμφωνούμε πως σε μεγάλο βαθμό οι ζωγράφοι, οι μουσικοί, οι άνθρωποι του καλλιτεχνικού χώρου ευρύτερα, προαπαιτείται μ’ έναν τρόπο να είναι δημιουργικοί. Ίσως σε δεύτερο χρόνο να σκεφτούμε τους επιστήμονες και ερευνητές. Σπουδαίοι καινοτόμοι, όπως ο Νεύτωνας, ο Δαρβίνος, ο Αϊνστάιν, αλλά και άλλοι σύγχρονοι, σε χώρους όπως η ιατρική και η τεχνολογία, αδιαμφισβήτητα αξιοποιούν τη δημιουργική τους σκέψη στη ανάπτυξη θεωριών και εφαρμογών. Βεβαίως η δημιουργικότητα δεν εξαντλείται στην επαγγελματική ή ερασιτεχνική δραστηριότητα που μπορεί να έχει κάποιος. Υπάρχει και αυτή, της μικρότερης κλίμακας, που όλοι έχουμε και εκφράζουμε στην καθημερινή μας ζωή. Σκεφτείτε από τις ιστορίες που φτιάχνουμε με το μυαλό μας και αφηγούμαστε στα παιδιά, την εφεύρεση νέων συνταγών, τη χρήση ασυνήθιστων υλικών για τη δημιουργία επίπλων, την επίλυση σύνθετων προβλημάτων και άλλα πολλά. Επίσης μπορούμε να συμφωνήσουμε πως ευρέως επικρατεί η άποψη πως κάποιοι άνθρωποι είναι περισσότερο δημιουργικοί από άλλους, ή τουλάχιστον έτσι τοποθετούν οι ίδιοι τους εαυτούς τους. Όσον αφορά την «καλλιτεχνική προδιάθεση», στα χρόνια που εγώ χρησιμοποιώ τις δημιουργικές διαδικασίες, είτε στην ψυχοθεραπευτική πρακτική, είτε σε βιωματικές ομάδες, ακόμη και σε απλές δραστηριότητες που μπορεί να υπονοούν «δημιουργική ικανότητα», δεν είναι λίγες οι φορές που κάποιος θα μου πει «δεν έχω φαντασία», «δεν το έχω το καλλιτεχνικό», «δεν είμαι καθόλου δημιουργικός τύπος» κτλ. Ας προσπαθήσουμε λοιπόν να εξετάσουμε αρχικά από που προέρχονται οι δημιουργικές ιδέες, να διερευνήσουμε αν όντως κάποιοι άνθρωποι είναι περισσότερο δημιουργικοί από άλλους και ασφαλώς να απαντήσουμε στο μέγα ερώτημα, αν μπορούμε να καλλιεργήσουμε τις δημιουργικές μας ικανότητες και με ποιον τρόπο. Τι είναι δημιουργικότητα; Αν και μπορούμε να βρούμε πολλές παραλλαγές, οι ορισμοί της δημιουργικότητας τείνουν να μοιράζονται κάποια βασικά χαρακτηριστικά, όπως η ικανότητα αναζήτησης λύσης σε προβλήματα και η γέννηση καινούργιων ιδεών. Επίσης υπάρχει μια παραδοχή που συναντάμε συχνά η οποία υποστηρίζει πως εκτός από γνωστικές, είναι και συναισθηματικές οι διαδικασίες που εμπλέκονται στη δημιουργική πράξη. Ένας αρχικός ορισμός της δημιουργικότητας έρχεται από τον πρωτοπόρο μελετητή της, τον ψυχολόγο Joy Paul Guilford (1). Ο Guilford 70 χρόνια πριν ξεκίνησε να αναπτύσσει μία θεωρία σχετική με τη δημιουργικότητα όπου αρχικά την περιέγραφε ως «την ευαισθησία που μπορεί να έχει ο άνθρωπος στα προβλήματα». Μετέπειτα την χαρακτήρισε ως «την αποκλίνουσα σκέψη» και «την ικανότητα δημιουργίας πολλαπλών ιδεών». Αργότερα πρόσθεσε, πως πρόκειται για «την ικανότητα δημιουργίας νέων προτύπων και μετασχηματισμού της γνώσης και νοήματος». Ενώ προχωρώντας στις μελέτες του επί του θέματος, πρόσθεσε στην περιγραφή του «τη δυνατότητα χρήσης των λειτουργιών των αντικειμένων με νέο τρόπο». Ένας τρόπος με τον οποίο εμείς οι ψυχολόγοι μετράμε τη δημιουργική σκέψη είναι ζητώντας από τους ανθρώπους να σκεφτούν ασυνήθιστες χρήσεις για συνηθισμένα αντικείμενα ή άλλες δοκιμές που απαιτούν οι λύσεις να ξεπερνούν ό,τι ήδη γνωρίζουμε, δηλαδή «να σκεφτούμε έξω από το κουτί – think out of the box». Ενδεχομένως τέτοιες δοκιμασίες αξιολογούν μόνο μία πτυχή της δημιουργικότητας, θα λέγαμε τη «ρομαντική», αυτή δηλαδή που συνδέεται κυρίως με παρορμητισμό και αυθόρμητη σκέψη. Κατά τον Michael Grybko (2), έναν σύγχρονο ερευνητή από το χώρο των νευροεπιστημών, σε μία συνέντευξή του έχει χαρακτηρίσει τη δημιουργικότητα ως τη γέννηση μιας ιδέας που είναι καινοτόμα, αξιόλογη και χρήσιμη, η οποία αναδύεται από τον πλούτο της γνώσης που αποθηκεύουμε στον εγκέφαλό μας. Όπως φαίνεται πραγματοποιώντας συνδέσεις μεταξύ διαφορετικών ιδεών, προσπαθούμε να λύσουμε ένα πρόβλημα ή να δημιουργήσουμε κάτι νέο. Αυτό καθιστά και την ικανότητα αναγνώρισης ενός προβλήματος σημαντική, όπου μέσω του πειραματισμού με καινοτόμους τρόπους επιδιώκεται και η λύση. Ο ρόλος της μνήμης και λοιπών εγκεφαλικών διεργασιών Σύγχρονα πειράματα από το χώρο των νευροεπιστημών επιβεβαιώνουν πως η δημιουργικότητα απαιτεί γνωστική προσπάθεια. Υπό το φως αυτών των ευρημάτων, μπορούμε να θεωρήσουμε τη δημιουργική σκέψη ως μια δυναμική αλληλεπίδραση μεταξύ της μνήμης και κάποιων συστημάτων ελέγχου του εγκεφάλου. (3) Αν σκεφτούμε πως η μνήμη καθορίζει τη γενικότερη αλλά και πιο εξειδικευμένη γνώση μας, δεν μπορεί παρά να ευνοεί και τη δημιουργική μας ικανότητα. Παρόλα αυτά χωρίς διανοητικό έλεγχο, δεν θα μπορούσαμε να σπρώξουμε τη σκέψη μας σε νέες κατευθύνσεις και να αποφύγουμε να κολλήσουμε σε αυτά που ήδη γνωρίζουμε. Το μέρος του εγκεφάλου που δείχνει να συνδέει τη μνήμη με τη φαντασία και τη δημιουργική σκέψη είναι ο ιππόκαμπος, και είναι πολλές οι μελέτες που αποδεικνύουν αυτή τη συσχέτιση. Η ευέλικτη φύση αυτών των συστημάτων είναι ιδιαίτερα ευεργετική για τη δημιουργική σκέψη, η οποία απαιτεί ουσιαστικά τη σύνδεση ήδη γνωστών πληροφοριών με καινούργιες ιδέες. Το ερώτημα που τίθεται περισσότερο τα τελευταία χρόνια είναι αν μπορούμε να καλλιεργήσουμε και να κατευθύνουμε τη δημιουργική μας ικανότητα μακροπρόθεσμα. Μπορούμε να παίξουμε το ρόλο του «σκηνοθέτη» ή υποστηρίζουμε αποκλειστικά το «ρόλο» που μας ανατέθηκε εκ γενετής, σαν ένα χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς μας που δεν μπορούμε ν’ αλλάξουμε; Αυτό το ζήτημα μάλλον για να μπορέσουμε να το προσεγγίσουμε χρειάζεται καταρχάς να αναγνωρίσουμε τις διαφορετικές φάσεις της διαδικασίας της δημιουργικής σκέψης, όπως είναι «η γέννηση μιας ιδέας» και «η αξιολόγηση μιας ιδέας». Αυτό που διαφαίνεται από απεικονίσεις της εγκεφαλικής λειτουργίας είναι πως στις διαφορετικές φάσεις ενεργοποιούνται επιπρόσθετα κέντρα του εγκεφάλου. Συμπερασματικά αυτό μας λέει πως νοητικές λειτουργίες που συνήθως κάνουν μοναχική δουλειά, στη δημιουργική διαδικασία επιβάλλεται να συνεργαστούν. Αυτές οι «συνέργειες» διαφοροποιούνται μεταξύ των ανθρώπων και σίγουρα επηρεάζουν το τελικό αποτέλεσμα. Το αν όμως μπορούμε να επιδιώξουμε αυτές τις διασυνδέσεις και άρα να ενδυναμώσουμε τις δημιουργικές μας ικανότητες σε βάθος χρόνου δεν φαίνεται να έχει απαντηθεί ακόμη από το χώρο των νευροεπιστημών. Η σημασία των προσωπικών επιλογών Κάτι που μοιάζει όμως πιθανό να επηρεάζει και έχουμε τη δυνατότητα να το ορίσουμε, είναι τα δημιουργικά ερεθίσματα τα οποία δεχόμαστε και γενικότερα οι συνθήκες στις οποίες θέτουμε τους εαυτούς μας. Η συμμετοχή μας σε δημιουργικές δραστηριότητες όπως είναι εργαστήρια ζωγραφικής, μαθήματα κηπουρικής, ομάδες θεάτρου, χορωδίες και τόσα άλλα, είναι ευκαιρίες για έκφραση της φαντασίας, η οποία όπως είδαμε δεν χαρακτηρίζεται ως μια μαγική ικανότητα ή ένα μυστικό ταλέντο, αλλά ενεργοποιείται μέσα από μια σειρά εγκεφαλικών λειτουργιών. Άρα η έκθεση μας σε περιβάλλοντα που χαρακτηρίζονται από δημιουργικότητα μας προσφέρει ευκαιρίες να τη «γυμνάσουμε». Μέσα από τα λόγια του Duncan Wardle «Το μυαλό είναι ένας μυς της δημιουργικής σκέψης. Και όπως κάθε μυς χρειάζεται τακτική άσκηση.» Ο συμβολή των νευροδιαβιβαστών Η παραγωγή ορμονών, όπως η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη, αποδεικνύουν πως ακόμη κι αν δεν μπορούμε να αλλάξουμε τα χαρακτηριστικά μας, μπορούμε να παρέμβουμε μέσα από τη διαμόρφωση της διάθεσης μας συμμετέχοντας σε δημιουργικές διαδικασίες. Η ντοπαμίνη που μπορεί να ενεργοποιηθεί μέσα από δημιουργικές δραστηριότητες θα μας ανταμείψει μετακινώντας μας από μια θέση αδιαφορίας και απάθειας σε μια κατάσταση ενεργητικότητας και ενθουσιασμού. Επίσης, τεχνικές χαλάρωσης, διαλογισμού και ενσυνειδητότητας βοηθούν στην παραγωγή σεροτονίνης και μπορούν να μας βοηθήσουν όταν έχουμε πολύ άγχος και δεν βρίσκουμε λύση σ΄ ένα πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε. Κατά κανόνα το στρες και με τη σειρά της η στρεσογόνα ορμόνη κορτιζόλη, έχει φανεί πως αντιμάχεται τις θετικές επιδράσεις της σεροτονίνης, ενώ γενικότερα οι άνθρωποι όταν βιώνουν έντονο άγχος προτιμούν να παραμένουν σε οικείες καταστάσεις, παίρνουν λιγότερα ρίσκα και γενικότερα δεν μπορούν να αξιοποιήσουν την δημιουργική τους σκέψη στη γέννηση καινούργιων ιδεών αλλά και λύσεων. Σύμφωνα με τον Baba Shiv (4), καθηγητή μάρκετινγκ του Στάνφορντ, είναι το σωστό «χημικό κοκτέιλ», δηλαδή ένα υψηλό επίπεδο σεροτονίνης και ντοπαμίνης, που μπορεί να επιτύχει μια ιδανική κατάσταση δημιουργικής διέγερσης στην οποία είμαστε τόσο όσο ήρεμοι αλλά και τόσο όσο ενεργοποιημένοι. Κατά τον καθηγητή, ένας ήρεμος μεν, αλλά όχι αρκετά ενεργοποιημένος άνθρωπος, όπως και το αντίθετο, δεν θα καταφέρει να αποδώσει στις δημιουργικές προκλήσεις. Η αξία του να κάνουμε πολλά, αλλά αργά Τα παραπάνω δείχνουν να συμφωνούν και με τις τοποθετήσεις του οικονομολόγου και δημοσιογράφου Tim Harford (5). Μέσα από μία δημοφιλή ομιλία του εκφράζει την άποψη πως η ενασχόληση με πολλές διαφορετικές ιδέες και θεματικές παράλληλα, αλλά σε αργούς ρυθμούς, είναι η πετυχημένη συνταγή για αποτελεσματική δημιουργική σκέψη. Ο ίδιος υποστηρίζει τη θέση του μέσα από παραδείγματα μελετών, προσωπικοτήτων που έχουν διαπρέψει στο πεδίο τους, τόσο από τον χώρο των καλλιτεχνών όσο και των επιστημών. Φαίνεται πως πολλοί μοιράζονται ένα κοινό πρότυπο συμπεριφοράς, όπως ο ο Harford το ονοματίζει «πολυπραγμοσύνη σε αργή κίνηση». Το άγχος λοιπόν και η γρήγοροι ρυθμοί, επιβεβαιώνεται και μέσα από τη δική του προσέγγιση στο θέμα, πως επηρεάζουν αρνητικά τη δημιουργικότητα τόσο στην επίλυση προβλημάτων όσο και στη γέννηση νέων ιδεών. Ολοκληρώνοντας και ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν, το βέβαιο είναι πως το φαινόμενο της δημιουργικότητας θα συνεχίσει να απασχολεί ανθρώπους από πολλούς και διαφορετικούς τομείς. Στο μεταξύ, δύο μοιάζουν να είναι τα σημεία κλειδιά που προκύπτουν από τα παραπάνω. Καταρχάς, η δημιουργική ικανότητα βασίζεται σε εγκεφαλικές λειτουργίες, οι οποίες παρόλο που διαφοροποιούνται από άνθρωπο σε άνθρωπο, σ’ ένα γενικότερο πλαίσιο είναι προσβάσιμη και διαθέσιμη σε όλους. Άρα τοποθετήσεις όπως «έχεις γεννηθεί δημιουργικός» ή «χρησιμοποιείς το δεξιό ημισφαίριο του εγκεφάλου σου περισσότερο από το αριστερό» αποτελούν μύθους. Επίσης, στο μέλλον αναμένουμε έρευνες από το χώρο των νευροεπιστημών, αλλά και ποιοτικές μελέτες από το χώρο της ψυχολογίας να μας δώσουν κι άλλα στοιχεία που θα διαφωτίσουν περισσότερο τα κρυφά σημεία που ακόμη υπάρχουν όσον αφορά τις δυνατότητες ενδυνάμωσης της δημιουργικής ικανότητας. Μέχρι τότε η συμμετοχή μας σε δημιουργικές δραστηριότητες μοιάζει να είναι μονόδρομος για να μπορέσουμε να επωφεληθούμε από τα καλά που οι δημιουργικές διεργασίες μας προσφέρουν, τόσο στην εξάσκηση της ίδιας της ικανότητας όσο και στη συνολική βελτίωση της διάθεσης μας, άρα στο ευ ζην μας!

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ: (1) Guilford, J.P. (1950). Creativity. American Psychologist 5: 444-454. (1959). Traits of creativity in Creativity and its Cultivation.142-161. (2) https://rainmaker.fm/audio/writer/neuroscientist-michael-grybko/ (3) Beaty, R. E., Kenett, Y. N., Christensen, A. P., Rosenberg, M. D., Benedek, M., Chen, Q., Silvia, P. J. (2018). Robust prediction of individual creative ability from brain functional connectivity. (4) Naqvi, N., Shiv, B., Bechara, A. (2006). The Role of Emotion in Decision Making. A Cognitive Neuroscience Perspective. Current Directions in Psychological Science. Vol.: 15, 5: 260-264 (5) https://www.ted.com/talks/tim_harford_a_powerful_way_to_unleash_your_natural_creativity.

8 συνήθειες των εξαιρετικά δημιουργικών ανθρώπων Μπορεί να μην ισχύει για όλους, αλλά συχνά οι δημιουργικοί άνθρωποι μοιράζονται κάποια κοινά χαρακτηριστικά Η δημιουργικότητα λειτουργεί με μυστηριώδεις και συχνά αντιφατικούς τρόπους. Η δημιουργική σκέψη αποτελεί ένα σταθερό και καθοριστικό χαρακτηριστικό σε ορισμένες προσωπικότητες, αλλά μπορεί επίσης να μεταβάλλεται ανάλογα με την κατάσταση και το πλαίσιο. Η έμπνευση και οι ιδέες συχνά εμφανίζονται φαινομενικά από το πουθενά, αλλά εξαφανίζονται όταν τις χρειαζόμαστε περισσότερο, ενώ η δημιουργική σκέψη απαιτεί πολύπλοκες γνωστικές διεργασίες, παρόλο που είναι εντελώς ξεχωριστή από τη διαδικασία της λογικής σκέψης. Η νευροεπιστήμη μας δίνει μια περίπλοκη εικόνα της δημιουργικότητας. Οι επιστήμονες πλέον κατανοούν ότι η δημιουργικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη από τη συνηθισμένη διάκριση μεταξύ του δεξιού και του αριστερού ημισφαιρίου του εγκεφάλου (σύμφωνα με τη θεωρία ότι το αριστερό ημισφαίριο είναι υπεύθυνο για τη λογική και την ανάλυση, ενώ το δεξί για τη δημιουργικότητα και το συναίσθημα). Παρόλο που δεν υπάρχει ένας «τυπικός» δημιουργικός τύπος, υπάρχουν ορισμένα χαρακτηριστικά και συμπεριφορές που διακρίνουν τους εξαιρετικά δημιουργικούς ανθρώπους. 10 τρόποι να ξεχωρίσεις τα άτομα με υψηλό IQ από τον τρόπο που ντύνονται 8 συνήθειες των εξαιρετικά δημιουργικών ανθρώπων Ονειροπολούν Οι δημιουργικοί άνθρωποι γνωρίζουν ότι η ονειροπόληση κάθε άλλο παρά χάσιμο χρόνου είναι. Και φυσικά, πολλοί από εμάς γνωρίζουμε από προσωπική εμπειρία ότι οι καλύτερες ιδέες εμφανίζονται ξαφνικά όταν το μυαλό μας ταξιδεύει αλλού. Αν και η ονειροπόληση μπορεί να φαίνεται ως μια ασυνείδητη διαδικασία, μια μελέτη του 2012 υπέδειξε ότι στην πραγματικότητα εμπλέκει μια κατάσταση υψηλής εγκεφαλικής δραστηριότητας. Η ονειροπόληση μπορεί να οδηγήσει σε ξαφνικές συνδέσεις και ανακαλύψεις, καθώς σχετίζεται με την ικανότητά μας να ανακαλούμε πληροφορίες ακόμα και όταν είμαστε αντιμέτωποι με περισπασμούς. Οι νευροεπιστήμονες έχουν επίσης διαπιστώσει ότι η ονειροπόληση ενεργοποιεί τις ίδιες εγκεφαλικές διεργασίες που συνδέονται με τη φαντασία και τη δημιουργικότητα. Παρατηρούν τα πάντα Ο κόσμος είναι για τους δημιουργικούς ανθρώπους μια ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης – βλέπουν δυνατότητες παντού και απορροφούν συνεχώς πληροφορίες που μετατρέπονται σε δημιουργική έκφραση. Όπως έλεγε ο Henry James, «σε έναν συγγραφέα τίποτα δεν περνά απαρατήρητο». Οι δημιουργικοί άνθρωποι αντλούν έμπνευση από τον κόσμο γύρω τους. Καταγράφουν λεπτομέρειες και διατηρούν ανοιχτό το μυαλό τους σε νέες προοπτικές. Εργάζονται τις ώρες που τους ταιριάζουν Πολλοί σπουδαίοι καλλιτέχνες έχουν πει ότι παράγουν το καλύτερο έργο τους είτε πολύ νωρίς το πρωί είτε αργά τη νύχτα. Όποια κι αν είναι η ώρα, τα άτομα με υψηλή δημιουργική απόδοση ανακαλύπτουν πότε το μυαλό τους βρίσκεται στην καλύτερη δυνατή κατάσταση και προσαρμόζουν την καθημερινότητά τους γύρω από αυτό. Δίνουν χρόνο στη μοναξιά Οι καλλιτέχνες και οι δημιουργικοί άνθρωποι συχνά στερεοτυπικά παρουσιάζονται ως μοναχικοί τύποι. Αυτό μπορεί να μην ισχύει πάντα, αλλά η μοναξιά συχνά αποδεικνύεται καθοριστική για την παραγωγή του καλύτερου έργου τους. Για τον Kaufman, αυτό συνδέεται άμεσα με την ονειροπόληση – χρειάζεται να δίνουμε στον εαυτό μας τον χρόνο να είναι μόνος, ώστε να επιτρέψουμε στο μυαλό μας να περιπλανηθεί. Αναζητούν νέες εμπειρίες Οι δημιουργικοί άνθρωποι αγαπούν να εκτίθενται σε νέες εμπειρίες, αισθήσεις και καταστάσεις – και αυτή η ανοιχτότητα θεωρείται ισχυρός προγνωστικός παράγοντας της δημιουργικής παραγωγής. Η ανοιχτότητα στην εμπειρία είναι σταθερά ο ισχυρότερος δείκτης της δημιουργικής επιτυχίας. Αυτό περιλαμβάνει διάφορες πτυχές: διανοητική περιέργεια, αναζήτηση έντονων εμπειριών, ευαισθησία στα συναισθήματα, αγάπη για τη φαντασία. Το κοινό τους στοιχείο είναι η ανάγκη για γνωστική και συμπεριφορική εξερεύνηση – τόσο του εσωτερικού κόσμου όσο και του εξωτερικού. Χάνουν την αίσθηση του χρόνου Οι δημιουργικοί τύποι συχνά διαπιστώνουν ότι όταν γράφουν, χορεύουν, ζωγραφίζουν ή εκφράζονται με οποιονδήποτε τρόπο, εισέρχονται σε μια κατάσταση απόλυτης συγκέντρωσης – γνωστή ως flow state – που τους επιτρέπει να δημιουργούν στο μέγιστο των δυνατοτήτων τους. Το flow είναι μια νοητική κατάσταση κατά την οποία το άτομο ξεπερνά τη συνειδητή σκέψη και φτάνει σε ένα ανώτερο επίπεδο αβίαστης συγκέντρωσης και ηρεμίας. Όταν κάποιος βρίσκεται σε αυτή την κατάσταση, είναι σχεδόν απρόσβλητος από εσωτερικές ή εξωτερικές πιέσεις και περισπασμούς που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την απόδοσή του. Παίρνουν ρίσκα Η δημιουργικότητα απαιτεί ρίσκο, και πολλοί δημιουργικοί άνθρωποι αντλούν ενέργεια από το να τολμούν σε διάφορους τομείς της ζωής τους. Η δημιουργικότητα είναι η πράξη του να φτιάχνεις κάτι από το τίποτα. Απαιτεί να δώσεις μορφή στις ιδέες που γεννά η φαντασία σου. Αυτό δεν είναι δουλειά για τους διστακτικούς. Ο χαμένος χρόνος, η κηλιδωμένη φήμη, τα άστοχα έξοδα – όλα αυτά είναι πιθανές συνέπειες της δημιουργικότητας που δεν πήγε όπως αναμενόταν. Βλέπουν τη ζωή ως ευκαιρία για αυτοέκφραση Ο Νίτσε πίστευε ότι η ζωή και ο κόσμος θα έπρεπε να αντιμετωπίζονται ως έργο τέχνης. Οι δημιουργικοί άνθρωποι τείνουν να υιοθετούν αυτή την οπτική, αναζητώντας συνεχώς τρόπους να εκφράζονται μέσα από την καθημερινότητά τους. Η δημιουργική έκφραση είναι αυτοέκφραση και η δημιουργικότητα δεν είναι τίποτα περισσότερο από την ατομική έκφραση των αναγκών, των επιθυμιών και της μοναδικότητάς σου. https://jenny.gr/well-being/440077/8-synitheies-ton-exairetika-dimioyrgikon-anthropon NLP & Δημιουργικότητα – Πώς να διευρύνετε τους ορίζοντές σας Η δημιουργικότητα είναι μία από τις σημαντικότερες δεξιότητες που μπορούμε να καλλιεργήσουμε, καθώς αποτελεί την κινητήρια δύναμη της καινοτομίας, τη σπίθα που πυροδοτεί την πρόοδο και βρίσκεται πίσω από την ανθρώπινη εφευρετικότητα. Είναι η ικανότητα να σκέφτεσαι έξω από το κουτί, να βλέπεις δυνατότητες εκεί που οι άλλοι βλέπουν εμπόδια και να φαντάζεσαι κόσμους που δεν έχουν ακόμη ανακαλυφθεί. Στην ουσία, η δημιουργικότητα είναι αυτό που μας επιτρέπει να λύνουμε προβλήματα, να δημιουργούμε τέχνη, να χτίζουμε επιχειρήσεις και να διαμορφώνουμε το μέλλον. Στο σημερινό άρθρο θα μιλήσουμε για τη δημιουργικότητα, εξηγώντας γιατί είναι σημαντικό να υπάρχει στη ζωή μας και πώς ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός μπορεί να μας βοηθήσει να γίνουμε πιο δημιουργικοί. Γιατί είναι σημαντική η δημιουργικότητα; Η δημιουργικότητα αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο των ανθρώπινων επιτευγμάτων. Χωρίς τη δημιουργικότητα, δεν θα υπήρχαν τεχνολογικές εξελίξεις, δεν θα υπήρχαν σπουδαία έργα λογοτεχνίας ή τέχνης, δεν θα υπήρχαν πρωτοποριακές επιστημονικές ανακαλύψεις. Η δημιουργικότητα είναι αυτό που μας κάνει να ξεχωρίζουμε ως είδος, επιτρέποντάς μας να προσαρμοζόμαστε, να εξελισσόμαστε και να ευημερούμε σε έναν διαρκώς μεταβαλλόμενο κόσμο. Πού, συγκεκριμένα, μπορεί να μας βοηθήσει η δημιουργικότητα; – Επίλυση προβλημάτων: Η δημιουργικότητα μας επιτρέπει να προσεγγίζουμε τις προκλήσεις και τα εμπόδια από διαφορετικές οπτικές γωνίες, οδηγώντας σε λύσεις που μπορεί να μην είναι εμφανείς μέσω της συμβατικής σκέψης. Στον σημερινό πολύπλοκο και ταχέως μεταβαλλόμενο κόσμο, η ικανότητα δημιουργικής σκέψης είναι απαραίτητη για την αντιμετώπιση του ποικίλου φάσματος προβλημάτων που μπορεί να ενσκήψουν. – Καινοτομία και πρόοδος: Η δημιουργικότητα οδηγεί στην καινοτομία, τροφοδοτώντας την πρόοδο, την τεχνολογία, την επιστήμη, τις επιχειρήσεις και τις τέχνες. Είναι η μηχανή που ωθεί την κοινωνία προς τα εμπρός, προωθώντας κάθε είδους ανάπτυξη και βελτιώνοντας την ποιότητα ζωής. – Προσωπική εκπλήρωση: Η δημιουργικότητα είναι βαθιά συνυφασμένη με την προσωπική ολοκλήρωση και την αυτοέκφραση. Είτε μέσω της τέχνης, της μουσικής, της συγγραφής ή της επιχειρηματικότητας, η πράξη της δημιουργίας μάς επιτρέπει να εκφράσουμε τις μοναδικές μας προοπτικές, εμπειρίες και συναισθήματα. Μας δίνει μια αίσθηση σκοπού και νοήματος, εμπλουτίζοντας τη ζωή μας και συνδέοντάς μας με τους άλλους σε ένα βαθύτερο επίπεδο. Ωστόσο, στη σημερινή ταχέως εξελισσόμενη, τεχνολογικά καθοδηγούμενη κοινωνία, η δημιουργικότητα αντιμετωπίζει νέες προκλήσεις. Η άνοδος της αυτοματοποίησης, της τεχνητής νοημοσύνης και της αλγοριθμικής λήψης αποφάσεων έχει οδηγήσει σε ανησυχίες ότι μπορεί να χάσουμε την επαφή με τη δημιουργική μας πλευρά. Καθώς εξαρτόμαστε όλο και περισσότερο από την τεχνολογία για να εξορθολογίζει τη ζωή μας και να λαμβάνει αποφάσεις για εμάς, υπάρχει ο κίνδυνος να χάσουμε από τα μάτια μας τη σημασία της ανθρώπινης δημιουργικότητας. Δημιουργικότητα: Έμφυτη ή Επίκτητη; Οι απόψεις διίστανται για το αν η δημιουργικότητα είναι ένα έμφυτο χαρακτηριστικό ή μια δεξιότητα που μπορεί να διδαχθεί και να καλλιεργηθεί. Ενώ ορισμένο ισχυρίζονται ότι η δημιουργικότητα είναι κάτι με το οποίο γεννιόμαστε, η επιστημονική έρευνα δείχνει ότι στην πραγματικότητα είναι μια δεξιότητα που μπορεί να καλλιεργηθεί και να αναπτυχθεί μέσω της πρακτικής και της σκόπιμης προσπάθειας. Ακριβώς όπως μπορούμε να μάθουμε να παίζουμε ένα μουσικό όργανο ή να μιλάμε μια νέα γλώσσα, μπορούμε να εκπαιδεύσουμε το μυαλό μας να σκέφτεται πιο δημιουργικά. Διάφοροι παράγοντες, όπως το περιβάλλον, η ανατροφή και η εκπαίδευση, παίζουν σημαντικό ρόλο στη διαμόρφωση των δημιουργικών ικανοτήτων ενός ατόμου. Η έκθεση σε ποικίλες εμπειρίες, η ενθάρρυνση της περιέργειας και της εξερεύνησης και η καλλιέργεια μιας υποστηρικτικής και ανοιχτόμυαλης ατμόσφαιρας αποτελούν βασικά συστατικά για την προώθηση της δημιουργικότητας. Επιπλέον, τεχνικές όπως ο καταιγισμός ιδεών, η εγκάρσια σκέψη (lateral thinking) και οι ασκήσεις επίλυσης προβλημάτων μπορούν να βοηθήσουν τα άτομα να “γυμνάσουν” τους δημιουργικούς τους “μύες” και να απελευθερώσουν το πλήρες δυναμικό τους. Τελικά, ενώ ορισμένοι μπορεί να έχουν μια φυσική προδιάθεση για δημιουργικότητα, όλοι έχουν την ικανότητα να καλλιεργήσουν και να ενισχύσουν τις δημιουργικές τους ικανότητες με τη σωστή νοοτροπία (mindset) και προσέγγιση. Ο Ρόλος του NLP στην Ενίσχυση της Δημιουργικότητας Δεδομένου ότι η δημιουργικότητα μπορεί να διδαχθεί και να καλλιεργηθεί, ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός (NLP) παρέχει μια ολιστική προσέγγιση για την προσωπική ανάπτυξη και επικοινωνία που προσφέρει πρακτικά εργαλεία και τεχνικές για την ενίσχυση της δημιουργικότητας, τη βελτίωση της απόδοσης και την εξασφάλιση της επιτυχίας σε όλους τους τομείς της ζωής. Στον πυρήνα του, το NLP βασίζεται στην παραδοχή ότι κατανοώντας τη γλώσσα του νου μας και τον τρόπο με τον οποίο το μυαλό διαμορφώνει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές μας, μπορούμε να μάθουμε να επαναπρογραμματίζουμε το μυαλό μας για μεγαλύτερη επιτυχία και ολοκλήρωση. Κεντρική θέση στο NLP κατέχει η ιδέα ότι η υποκειμενική μας εμπειρία διαμορφώνεται από την αλληλεπίδραση μεταξύ της νευρολογίας (του νευρικού συστήματος), της γλώσσας (λεκτικής και μη λεκτικής) και του προγραμματισμού (τα πρότυπα συμπεριφοράς και σκέψης που μαθαίνουμε και υιοθετούμε με την πάροδο του χρόνου). Κατανοώντας και δουλεύοντας με αυτά τα στοιχεία, τα άτομα μπορούν να αποκτήσουν σαφέστερη εικόνα των δικών τους διαδικασιών σκέψης, των μοτίβων επικοινωνίας και των τάσεων συμπεριφοράς, επιτρέποντάς τους έτσι να κάνουν θετικές αλλαγές και να επιτύχουν τους στόχους τους πιο αποτελεσματικά. Μία από τις βασικές αρχές του NLP είναι η έννοια του modeling – η διαδικασία μελέτης και εφαρμογής κατόπιν προσαρμογής των στρατηγικών και των συμπεριφορών επιτυχημένων ατόμων. Μέσω του modeling των μοτίβων σκέψης (thought patterns), των τρόπων επικοινωνίας και των στρατηγικών επίλυσης προβλημάτων των δημιουργικών ιδιοφυιών και των ατόμων με υψηλές επιδόσεις, τα άτομα μπορούν να μάθουν να σκέφτονται και να ενεργούν με τρόπους που ευνοούν τη δημιουργικότητα. Εκτός των άλλων μπορούν να εντοπίσουν και να υιοθετήσουν τις πεποιθήσεις, τις στάσεις και τις συμπεριφορές που υποστηρίζουν τους στόχους τους, ενδυναμώνοντας έτσι τους εαυτούς τους να απελευθερώσουν το δημιουργικό τους δυναμικό.

Τεχνικές NLP για την Ενίσχυση της Δημιουργικότητας 1. Meta-model Πρόκειται για ένα ισχυρό εργαλείο για την ενίσχυση της δημιουργικότητας, που παρέχει ένα δομημένο πλαίσιο για την εξέταση και την επέκταση των ορίων του μοντέλου μας για τον κόσμο γύρω μας. Έχοντας τις ρίζες του στις αρχές της μετασχηματιστικής γραμματικής και της γενικής σημασιολογίας, το meta model είναι ένα σύνολο γλωσσικών “προκλήσεων” (linguistic challenges) που αποσκοπούν στην αποκάλυψη της “βαθιάς δομής” (deep structure) που υπάρχει κάτω από την επιφανειακή γλώσσα. Εντοπίζοντας και αντιμετωπίζοντας τις στρεβλώσεις, τις γενικεύσεις και τις παραλείψεις στη γλώσσα τους, τα άτομα μπορούν να απελευθερωθούν από τα συμβατικά πρότυπα σκέψης και να ανοιχτούν σε νέες δυνατότητες δημιουργικής έκφρασης. Μέσω στοχευμένων ερωτήσεων και διερεύνησης, το meta model επιτρέπει στα άτομα να αποσαφηνίσουν το νόημα, να αμφισβητήσουν τις περιοριστικές πεποιθήσεις και να ξεπεράσουν τα δημιουργικά μπλοκαρίσματα. Βελτιώνοντας τη γλώσσα τους και διατυπώνοντας τις ιδέες τους με μεγαλύτερη σαφήνεια, μπορούν να διεγείρουν τη φαντασία τους, να παράγουν νέες ιδέες και να απελευθερώσουν το πλήρες δημιουργικό τους δυναμικό σε όλους τους τομείς. 2. Hierarchy of Ideas ή Drill Down Η τεχνική αυτή αντλεί από το μοντέλο της κλίμακας εννοιών, σύμφωνα με το οποίο μία ιδέα μπορεί να εκφραστεί τόσο ως αφηρημένη έννοια όσο και ως συγκεκριμένη. Για παράδειγμα, το αυτοκίνητο ως συγκεκριμένη έννοια αποτελεί ένα μέσο μετακίνησης, αλλά ως αφηρημένη έννοια μπορεί να μεταφραστεί ως εξοικονόμηση σε χρόνο. Αντίστοιχα, το στυλό είναι ένα όργανο γραφής που στην αφηρημένη του έννοια μπορεί να μεταφραστεί σε αποτύπωση ιδεών ή μεταφορά γνώσης. Αυτή η συλλογιστική δίνει τη δυνατότητα να αλλάξουμε πλαίσιο σκεπτικού, να μετακινούμαστε από συγκεκριμένες σε αφηρημένες έννοιες και να εντοπίζουμε κι άλλα στοιχεία και επιλογές, διευρύνοντας συνεχώς τον τρόπο σκέψης μας. 3. Submodalities Τα submodalities είναι τα δομικά στοιχεία των αισθητηριακών μας εμπειριών – οι λεπτές διακρίσεις των νοητικών μας εικόνων, των ήχων, των συναισθημάτων μας. Περιλαμβάνουν χαρακτηριστικά όπως το μέγεθος, η φωτεινότητα, η θέση και η ένταση αυτών των αισθητηριακών στοιχείων. Για παράδειγμα, όταν σκεφτόμαστε μια ανάμνηση ή οραματιζόμαστε μια ιδέα, μπορεί να τη βιώνουμε ως μια νοητική εικόνα με συγκεκριμένες ιδιότητες: μπορεί να είναι μεγάλη ή μικρή, φωτεινή ή σκοτεινή, κοντινή ή μακρινή, καθαρή ή θολή. Παρομοίως, όταν ανακαλούμε έναν ήχο ή φανταζόμαστε μια συζήτηση, μπορεί να τον αντιλαμβανόμαστε με συγκεκριμένες ακουστικές ιδιότητες: μπορεί να είναι δυνατός ή σιγανός, υψηλός ή χαμηλός,, να ακούγεται από κοντά ή μακριά. Πρόκειται για μία από τις πιο δημιουργικές τεχνικές που αξιοποιεί το NLP και η οποία προτρέπει τα άτομα να χρησιμοποιήσουν τη φαντασία τους. Μέσω της συγκεκριμένης τεχνικής, τα άτομα ουσιαστικά “πειραματίζονται” με τις ρυθμίσεις του ματιού του μυαλού τους, προσθέτοντας πινελιές χρώματος ή ρυθμίζοντας τη φωτεινότητα. Με κάθε ρύθμιση, αποκαλύπτεται ένας κόσμος νέων δυνατοτήτων, γεμάτος νέες ιδέες και προοπτικές. Στην ουσία, τα submodalities είναι από μόνα τους εξαιρετικά δημιουργικά εργαλεία, μέσω των οποίων μπορούμε να εξερευνήσουμε τα βάθη της φαντασίας μας. Με κάθε προσαρμογή, οι συνηθισμένες σκέψεις μετατρέπονται σε κάτι εξαιρετικό και εμπλουτίζονται, επιτρέποντας στη δημιουργικότητα να ρέει ελεύθερα. Για παράδειγμα, μία μουντή και μονότονη σκέψη σχετικά με τη δουλειά μπορεί να μετατραπεί σε μία πολύχρωμη, ζωηρή σκέψη που επιτρέπει τη θέαση της ίδιας κατάστασης υπό ένα τελείως διαφορετικό πρίσμα. 4. Anchoring Η τεχνική anchoring μπορεί να ενισχύσει σημαντικά τη δημιουργικότητα, αξιοποιώντας τις συνειρμικές ικανότητες του νου. Περιλαμβάνει τη σύνδεση ενός συγκεκριμένου ερεθίσματος, όπως ένα άγγιγμα, μια λέξη ή μια εικόνα, με μια συγκεκριμένη συναισθηματική ή νοητική κατάσταση. Με τη συνειδητή δημιουργία αυτών των συσχετίσεων, τα άτομα μπορούν να ενεργοποιήσουν τις επιθυμητές καταστάσεις του νου, συμπεριλαμβανομένης της δημιουργικότητας. Για παράδειγμα, ένα άτομο μπορεί να συνδέσει το αίσθημα της έμπνευσης με μια συγκεκριμένη χειρονομία, φράση ή ακόμη και δραστηριότητα, όπως να έχει έναν τακτοποιημένο χώρο. Όταν χρειάζεται να αξιοποιήσει το δημιουργικό δυναμικό του, μπορεί να ανακαλέσει ή να αναπαραστήσει εκ νέου το ερέθισμα, αποκτώντας πρόσβαση στο αντίστοιχο mindset. Αυτή η τεχνική λειτουργεί προετοιμάζοντας τον εγκέφαλο να εισέρχεται σε μια κατάσταση που ευνοεί τη δημιουργική σκέψη κάθε φορά που ενεργοποιείται το ερέθισμα, ή αλλιώς η άγκυρα (anchor). Με την πάροδο του χρόνου, μέσω της συνεπούς ενίσχυσης, η σύνδεση ενισχύεται, καθιστώντας ευκολότερη την πρόσβαση στην επιθυμητή νοητική κατάσταση γρήγορα και αξιόπιστα. Χρησιμοποιώντας αυτή την τεχνική, τα άτομα μπορούν να καλλιεργήσουν ένα περιβάλλον όπου η δημιουργικότητα γίνεται πιο προσιτή και αυθόρμητη, δίνοντάς τους τη δυνατότητα να παράγουν καινοτόμες ιδέες και λύσεις με μεγαλύτερη ευκολία και αποτελεσματικότητα. Συμπεραίνοντας… Σε αυτό το άρθρο διερευνήσαμε τη σημασία της δημιουργικότητας στη ζωή μας, τονίζοντας το ρόλο της στην επίλυση προβλημάτων, την καινοτομία και την προσωπική ανάπτυξη. Συζητήσαμε πώς ο Νευρογλωσσικός Προγραμματισμός μπορεί να χρησιμεύσει ως πολύτιμο εργαλείο για την ενίσχυση της δημιουργικότητας, προσφέροντας διάφορες τεχνικές και στρατηγικές. Μέσω του NLP, τα άτομα μπορούν να μάθουν να επαναπροσδιορίζουν τις προοπτικές, να ξεπερνούν τις περιοριστικές πεποιθήσεις και να αποκτούν πρόσβαση στο υποσυνείδητό τους, ξεκλειδώνοντας τελικά τη δημιουργικότητά τους. Με την ενσωμάτωση των αρχών του NLP στην καθημερινή πρακτική, τα άτομα μπορούν να καλλιεργήσουν μια νοοτροπία που ευνοεί τη δημιουργικότητα, επιτρέποντάς τους να αντιμετωπίζουν τις προκλήσεις με εφευρετικότητα και να δημιουργούν καινοτόμες λύσεις. Aν αναζητάτε τρόπους να γίνετε πιο δημιουργικοί, το πρόγραμμα NLP University Practitioner θα σας βοηθήσει να έρθετε σε επαφή με τη δημιουργική πλευρά σας. Πρόκειται για μία εντατική εξάμηνη εκπαίδευση πλήρως προσαρμοσμένη να εμπλουτίσει την αυτογνωσία σας, να βελτιώσει τις στρατηγικές σας και να εντοπίσει τα μοτίβα που επηρεάζουν τη σκέψη και συμπεριφορά σας, παρέχοντας μία πλατφόρμα για την αλλαγή νοοτροπίας και την υλοποίηση των επιθυμητών αποτελεσμάτων. https://www.nlpgreece.gr/blog/nlp-dimiourgikotita/